درگذشت میرزا محمدتقی شیرازی، رهبر نهضت استقلال‌طلبی عراق

عراق زیر سایه‌ی سنگین قیمومت بریتانیا بود. جنگ جهانی نخست به پایان رسیده بود، امپراتوری عثمانی فرو پاشیده بود و بریتانیا، با وعده‌های رنگارنگ استقلال، جای آن را در میان‌رودان گرفته بود. در کربلا، پیرمردی هشتادساله نشسته بود که صدایش از منبرها و بازارها فراتر رفته بود؛ آیت‌الله میرزا محمدتقی شیرازی، مشهور به «میرزای دوم». او رهبر سیاسی نهضت استقلال‌طلبی عراق بود. 

پیش‌تر، هنگام اشغال فاو، در سامرا فتواهای جهادی صادر کرده بود و عشایر و مسلمانان را به مقاومت فراخوانده بود. فتوای تاریخی‌اش روشن و صریح بود: مطالبه‌ی حقوق بر عراقیان واجب است، و اگر انگلیسی‌ها از قبول مطالبات امتناع کنند، جایز است به قوه‌ی دفاعی متوسل شوند. این فتوا، ثورة العشرین را در تابستان آن سال شعله‌ور کرد.

اما ششم شهریور ۱۲۹۹، درست در حساس‌ترین و بحرانی‌ترین لحظه‌ی قیام، میرزای دوم در کربلا درگذشت. برخی منابع مرگ او را طبیعی ندانسته و گفته‌اند به‌دست عاملان انگلیس مسموم شد. پیکرش در صحن حرم امام حسین به خاک سپرده شد و شیخ‌الشریعه اصفهانی بر پیکر او نماز خواند. 

خاموشی این مرجع، ضربه‌ای بود که قیام از آن جان سالم به در نبرد؛ درگذشت او به تضعیف شورش کمک کرد و دست بریتانیا را برای مهار آن بازتر گذاشت. اما آنچه ماند، الگویی بود که سال‌ها بعد هم در عراق تکرار می‌شد: صدای مرجعیت دینی که در برابر اشغالگر بلند می‌شود، حتی اگر صاحب آن در میانه‌ی راه از دنیا برود.