فرمان تشکیل مجلس شورای ملی؛ تولد نهاد قانون در ایران

یکی از مهم‌ترین رویدادهای منسوب به ۱۶ مرداد، صدور فرمان تشکیل مجلس شورای ملی در سال ۱۲۸۵ خورشیدی است. این فرمان در ادامه جنبش مشروطه‌خواهی و پس از ماه‌ها اعتراض، تحصن و فشار اجتماعی صادر شد و زمینه تشکیل نهادی را فراهم کرد که قرار بود قدرت سلطنت را در برابر قانون و نمایندگان مردم محدود کند. 

مشروطه فقط تغییر شکل حکومت نبود؛ کوششی بود برای انتقال ایران از نظم مبتنی بر اراده شخصی شاه و دربار به نظمی که در آن قانون، مجلس و مسئولیت دولت جایگاه روشن‌تری داشته باشند. البته صدور فرمان، به‌تنهایی به معنای استقرار کامل مشروطه نبود.

ساخت نهادهای جدید، تدوین قانون اساسی، تشکیل مجلس و مقاومت نیروهای سنتی و درباری، سال‌ها کشمکش سیاسی و اجتماعی به دنبال داشت. با این همه، ۱۶ مرداد ۱۲۸۵ را می‌توان یکی از روزهایی دانست که در آن، ایده «حکومت قانون» از سطح مطالبه اجتماعی به مرحله تأسیس نهادی نزدیک شد. مجلس، با همه ضعف‌ها و محدودیت‌هایش، قرار بود صدای گروه‌هایی باشد که تا آن زمان سهمی اندک در تصمیم‌گیری سیاسی داشتند.