آیا عدالت را می‌توان با تعداد پرونده‌های مختومه سنجید؟ آیا قاضی باید نگران اجرای قانون باشد یا تحقق نصاب آماری تعیین‌شده از سوی مدیران دستگاه قضایی؟
عبداله عبدی - عبدی مدیا
آیا عدالت را می‌توان با تعداد پرونده‌های مختومه سنجید؟ آیا قاضی باید نگران اجرای قانون باشد یا تحقق نصاب آماری تعیین‌شده از سوی مدیران دستگاه قضایی؟
یکی از ناهنجاری‌های قابل‌تأمل در ساختار مدیریتی قوه قضائیه، غلبه شاخص‌های کمی بر ارزیابی عملکرد شعب دادسراها و دادگاه‌هاست؛ رویه‌ای که می‌تواند استقلال حرفه‌ای قضات، کیفیت دادرسی و در نهایت حقوق شهروندان را تحت تأثیر قرار دهد.
در نظام ارزیابی آماری، شعب قضایی برای تحقق عملکرد ماهانه تحت فشار قرار می‌گیرند. این وضعیت ممکن است به‌ویژه در روزهای پایانی ماه، اولویت رسیدگی را از پرونده‌های پیچیده و زمان‌بر به پرونده‌های ساده‌تر و زودبازده تغییر دهد؛ نه الزاماً به دلیل اهمیت حقوقی آنها، بلکه برای تکمیل آمار و تحقق انتظارات مدیریتی.
این فشار از سطوح ستادی به مدیران استانی و از آنجا به رؤسای حوزه‌های قضایی و شعب منتقل می‌شود. در چنین ساختاری، آنچه باید ابزاری برای سنجش بهره‌وری باشد، ممکن است به عاملی برای فشار سازمانی بر قضات و کارکنان قضایی تبدیل شود.
مسئله مخالفت با آمار، نظارت یا پاسخگویی نیست. دستگاه قضایی بدون ارزیابی عملکرد اداره نمی‌شود؛ اما میان سنجش کارآمدی و تبدیل عدالت به مسابقه مختومه کردن پرونده‌ها، تفاوتی بنیادین وجود دارد.
پرونده‌ای که نیازمند بررسی ده‌ها سند، استماع شهادت شهود و تحلیل پیچیده حقوقی است، نمیتواند با پرونده‌ای ساده در یک ترازوی آماری قرار گیرد.
از همین رو، ضروری است قوه قضائیه در نظام ارزیابی عملکرد شعب بازنگری کند؛ نصاب‌های یکسان و غیرمنعطف را کنار بگذارد و شاخص‌هایی همچون کیفیت آرا، استحکام استدلال حقوقی، رعایت مواعد قانونی، پیچیدگی پرونده‌ها و امکانات واقعی شعب را در ارزیابی‌ها لحاظ کند.
همچنین باید هرگونه فشار اداری برای صدور رأی یا مختومه کردن پرونده صرفاً با هدف تحقق نصاب آماری ممنوع باشد و قضات و کارکنان بتوانند بدون نگرانی از پیامدهای سازمانی، ناهنجاری‌های مدیریتی را گزارش کنند.
استقلال قضایی صرفاً به معنای مصونیت قاضی از دخالت نهادهای بیرونی نیست؛ قاضی باید در برابر فشارهای ناموجه درون‌سازمانی نیز استقلال داشته باشد.
نمی‌توان از قضات انتظار اجرای دقیق عدالت داشت، اما آنان را درگیر فشارهای اداری کرد که ممکن است دقت و کیفیت رسیدگی را تحت‌الشعاع قرار دهد.
پرسش از مدیران عالی قوه قضائیه این است: آیا هدف دستگاه قضایی افزایش تعداد پرونده‌های مختومه است یا تحقق عدالت در پرونده‌هایی که سرنوشت انسان‌ها به آنها گره خورده است؟
عدالت با تعداد پرونده‌های بسته‌شده سنجیده نمی‌شود؛ با کیفیت احقاق حقوق مردم سنجیده می‌شود.
کمتر از یک دقیقه زمان بگذارید، ثبت‌نام کنید و نظرتان را زیر همین پست به اشتراک بگذارید.
پیام‌های توهین‌آمیز و یا حاوی دعوت به خشونت حذف خواهند شد.
ثبت نام