یک مرگ زنانه دیگر؟ محکومیت شریفه محمدی در آیینه حقوق و جامعه

آرش ملکی | پژوهشگر حقوق بین‌الملل

در اخبار آمده که حکم صادره توسط دادگاه انقلاب اسلامی شهرستان رشت مبنی بر سلب حیات از شریفه محمدی به اتهام ارتکاب بغی توسط دیوان عالی کشور تأیید شد. این خبر یعنی اکنون وفق تبصره ماده 5 از «آیین‌نامه نحوه اجرای احکام حدود، سلب حیات، قطع عضو، قصاص نفس و عضو و جرح، دیات، شلاق، تبعید، نفی بلد، اقامت اجباری و منع از اقامت در محل یا محل‌های معین»، پرونده به منظور اجرای حکم به معاونت اجرای احکام کیفری یا دادستان ارجاع خواهد شد.

درباره جزئیات این پرونده، غیر از اخبار پراکنده اعلامی توسط وکیل متهم چیز دیگری نمی‌دانیم؛ لیک بدین مهم واقفیم که اعدام یک زن به اتهامی غیر از قتل یا حمل و نگهداری مواد مخدر، آن‌هم در شرایطی که اخبار قتل‌های حیثیتی، پیوسته همچون آوار بر سرمان هوار می‌‌شود به التهاب نسبی در جامعه دامن زده، و بر افکار عمومی اثر منفی قابل ملاحظه‌ای خواهد گذاشت.

حال باید دید بغی چیست و در نظام حقوقی ایران چه جایگاهی برای آن تعریف شده است. بَغْی واژه‌ای فقهی است که بارها در قرآن تکرار می‌شود. مفهوم لغوی آن خروج از حد بوده، و در اصطلاح خروج از اطاعتِ امام عادل و بر حق معنی شده است.

نکته‌ای که به نظر می‌رسد در پرونده حاضر تعیین‌کننده باشد. خارج از دایره حقوق و قانون، توجه به پیامدهای اجتماعی هم متغیری است باید در یک تصمیم قضایی لحاظ شود. تردیدی نیست که خشونت علیه زنان از رهگذر فراوانی در حال حاضر یک معضل اجتماعی اساسی است که از علل آن می‌توان به نبود قوانین کارآمد اشاره داشت.

مدت‌هاست که جامعه ایرانی هر چند وقت یک بار با شنیدن خبر مرگ خشونت‌بارِ یک زن تجربه‌ای از بهت و ناراحتی جمعی را از سر می‌گذراند. زنان و دخترانی همچون روژین عظیمی، شیدا کاردگر، فاطمه صادقی، کانی عبداللهی، الهه حسین‌نژاد و بسیاری دیگر، از قربانیان سازِکار نامطلوبِ تأمین امنیتِ زنان هستند؛ و چه‌بسا زنان و دخترانی که به واسطه استمرار وضع موجود در آینده نام آنها به این سیاهه افزوده می‌شود.

تغییر وضعیت کنونی، دشوار اما دست‌یافتنی است. اعاده دادرسی در پرونده شریفه محمدی اقدامی کوچک اما بسیار اثرگذار خواهد بود که در چارچوب آن پیام بازنگری در جایگاه حقوقی زنان به جامعه القاء خواهد شد.