توجیه اصحاب پرونده؛ تکلیف جدید قضات دادگاه های صلح

 معاون قوه قضاییه و رئیس مرکز توسعه حل اختلاف کشور در خصوص نحوه کار قضات دادگاههای صلح:

در ابتدا که پرونده‌ای به دادگاه صلح ارجاع می‌شود قاضی موظف است که طرفین پرونده را توجیه کند و آنها را قانع کند که به شورای حل اختلافی که در جوار دادگاه صلح هست مراجعه کنند و ضمن تعیین وقت نظارت، پرونده به شورای حل اختلاف ارجاع داده می‌شود سپس شورا تلاش می‌کند در زمانی کوتاه و حداکثر طی دو ماه به موضوع اختلاف رسیدگی و صلح و سازش برقرار کند. شورا در این فاصله باید تحقیقات لازم را انجام دهد. همچنین شورا این صلاحیت را دارد که استعلامات لازم را به عمل آورد. پس از جمع‌آوری مدارک و تکمیل تحقیقات اگر بتواند صلح و سازش ایجاد می‌کنند و احقاق حقوق صورت می‌گیرد. در سازش‌نامه همه تکالیف و حقوق طرفین قید می‌شود پس از تکمیل این فرایند مجدداً پرونده به دادگاه صلح برمی‌گردد و قاضی دادگاه صلح این سازشنامه را به گزارش اصلاحی تبدیل می‌کند. گزارش اصلاحی به منزله رای قضایی است و لازم الاجراست و اعتبار کامل دارد. اما اگر به هر دلیلی در شورای حل اختلاف سازش حاصل نشد در همان وقتی که از قبل تعیین شده بود رای قضایی در دادگاه صلح صادر خواهد شد. البته اگر کسانی نخواهند از این فرصت مغتنم استفاده کنند باید صبر کنند تا نوبت آنها فرا برسد و در نوبت تعیین شده در دادگاه صلح رسیدگی صورت گیرد.

 فعالیت دادگاه صلح می‌تواند مکمل فعالیت شورا‌های حل اختلاف باشد و نه تنها خللی ایجاد نمی‌کند بلکه باعث تقویت پشتوانه شورا‌های حل اختلاف می‌شود و مردم این اطمینان را دارند که وقتی به شورای حل اختلاف مراجعه می‌کنند، یک پشتوانه قضایی محکم به نام دادگاه صلح دارد که در صورت لزوم گزارش اصلاحی را قاضی دادگاه صلح امضا می‌کند و درست مثل رای قضایی به موضع اجرا در می‌آید. نکته بعدی اینکه شورا‌های حل اختلاف در این قانون جدید این امکان را پیدا کردند که خودشان گزارش اصلاحی صادر کنند و گزارش اصلاحی آنها مثل رای قاضی اعتبار دارد و لازم الاجراست و این موضوع تاکنون بی‌سابقه بوده است. در قانون قبلی شورا‌های حل اختلاف ما چنین موضوعی نداشتیم و گزارش اصلاحی را فقط باید قاضی شورا صادر می‌کرد، اما اینک خود اعضای شورای حل اختلاف در مصادیق ارجاعی ماده ۱۳ و ۱۵ گزارش اصلاحی صادر می‌کنند، اما مواردی که از دادگاه صلح به شورا می‌رود گزارش اصلاحی را قاضی دادگاه صلح صادر می‌کند؛ بنابراین دادگاه صلح مکمل کار شوراست و خللی در کار آن ایجاد نمی‌کند و همچنان به کار خود ادامه می‌دهد و تنها تفاوت آن این است که در گذشته پرونده‌ها مستقیما به شورای حل اختلاف می‌رفت اینک پرونده‌ها ابتدا به دادگاه صلح و سپس به شورای حل اختلاف می‌رود.

 تاکنون حدود ۲ هزار شعبه دادگاه صلح در سراسر کشور تشکیل شده است. باید به این موضوع توجه کرد که تعداد شعبی که به موضوعات در صلاحیت دادگاه صلح رسیدگی می‌کنند بیش از این مقدار است و می‌بایست شعب دادگاه‌های عمومی بخش را نیز به این عدد اضافه کرد. یعنی ۲ هزار قاضی مستقل در دادگاه‌های صلح که با عنوان دادگاه صلح به پرونده‌ها رسیدگی می‌کنند و تعداد زیادی نیز در بخش‌ها حضور دارند که قاضی دادگاه‌های عمومی بخش هستند و صلاحیت رسیدگی به پرونده‌های دادگاه‌های صلح را نیز دارند. بر این اساس حدود ۲ هزار و ۵۰۰ قاضی با کمک شورا‌های حل اختلاف به پرونده‌های ارجاعی به شعبه دادگاه صلح در سراسر کشور رسیدگی می‌کنند.