فهرست سریع امنیت دستگاه

امنیت گوشی و رایانه لازم نیست با نصب ده‌ها برنامه شروع شود. چند کار مشخص اگر درست انجام شوند، بخش بزرگی از خطرهای روزمره را کم می‌کنند: گم‌شدن یا دزدیده‌شدن دستگاه، ورود دیگران به حساب‌ها، و بدافزارهایی که از فایل یا لینک مشکوک می‌آیند. این صفحه همان کارهای اول را به ترتیب اولویت می‌چیند. برای تنظیم‌های دقیق‌تر هر سامانه، راهنمای همان دستگاه را بخوانید.

اول ببینید سیستم‌عامل هنوز پشتیبانی می‌شود یا نه

هیچ برنامهٔ ضدبدافزاری جای یک سیستم‌عامل رهاشده را نمی‌گیرد. اگر سازنده دیگر برای آن نسخه به‌روزرسانی امنیتی منتشر نمی‌کند، نصب چند ابزار اضافه این مشکل را حل نمی‌کند.

پشتیبانی عادی ویندوز ۱۰ در ۱۴ اکتبر ۲۰۲۵ تمام شد. دستگاه همچنان روشن می‌شود، اما دیگر به‌روزرسانی امنیتی منظم دریافت نمی‌کند مگر اینکه آن را در برنامهٔ به‌روزرسانی امنیتی تمدیدشده (ESU) ثبت کرده باشید. این برنامه فقط وصله‌های امنیتی مهم می‌فرستد، قابلیت تازه یا پشتیبانی فنی نمی‌آورد و تا ۱۲ اکتبر ۲۰۲۷ ادامه دارد. مسیر اصلی همچنان ارتقا به ویندوز ۱۱ است، اگر سخت‌افزار اجازه بدهد. در غیر این صورت تعویض دستگاه یا ثبت موقت در ESU را بررسی کنید. شرایط ثبت و هزینه بسته به منطقه و نوع حساب فرق می‌کند؛ صفحهٔ Windows Update وضعیت دستگاه شما را نشان می‌دهد.

همین منطق برای گوشی، مک و لینوکس هم برقرار است: نسخه‌ای که دیگر وصله نمی‌گیرد، برای کارهای حساس انتخاب خوبی نیست. اگر هنوز ویندوز ۱۰ دارید، جزئیات مسیر را در راهنمای پایان پشتیبانی ویندوز ۱۰ هم می‌توانید بخوانید.

نسخه را از مسیر رسمی ببینید

1. در ویندوز: Settings > System > About را باز کنید و Edition و Version را بخوانید. بعد Settings > Windows Update را باز کنید تا ببینید ارتقا، ثبت ESU یا پیام پایان پشتیبانی چیست.
2. در اندروید: Settings > About phone یا Settings > System > About phone را باز کنید؛ نسخهٔ اندروید و تاریخ وصلهٔ امنیتی را یادداشت کنید.
3. در آیفون یا آیپد: Settings > General > About و Settings > General > Software Update را ببینید.
4. در مک: System Settings > General > About و System Settings > General > Software Update.
5. در لینوکس رومیزی معمولاً Settings > About نسخه را نشان می‌دهد؛ به‌روزرسانی را از همان ابزار رسمی توزیع بگیرید.

قفل صفحه را طوری بگذارید که واقعاً از آن استفاده کنید

قفل صفحه اولین مانع بعد از گم‌شدن یا گرفتن دستگاه است. یک رمز یا پین بلند و غیرقابل‌حدس بهتر از الگویی است که از رد انگشت روی صفحه خوانده می‌شود، یا رمزی مثل تاریخ تولد.

اثر انگشت و چهره کار هرروز را راحت می‌کنند و برای خیلی از افراد انتخاب معقولی‌اند. در موقعیت‌هایی که احتمال بازرسی یا اجبار برای باز کردن دستگاه وجود دارد، بعضی افراد ترجیح می‌دهند زیست‌سنجی را خاموش کنند و فقط از رمز استفاده کنند؛ چون در بعضی نظام‌های حقوقی، اجبار برای اثر انگشت با اجبار برای گفتن رمز وضعیت متفاوتی دارد. این موضوع به قانون محل و شرایط شما بستگی دارد، نه به یک نسخهٔ واحد برای همه.

مهم‌تر از انتخاب روش، این است که قفلی بگذارید که بتوانید هر روز از آن استفاده کنید. روشی که همیشه دورش می‌زنید، عملاً وجود ندارد.

مسیر تنظیم قفل در سال ۲۰۲۶

1. ویندوز: Settings > Accounts > Sign-in options. پین یا رمز ورود را بررسی کنید و اگر Windows Hello روشن است، مطمئن شوید بدون آن هم می‌توانید وارد شوید.
2. اندروید: Settings > Security and privacy > Device unlock یا Settings > Security > Screen lock — نام دقیق بسته به سازنده فرق می‌کند.
3. آیفون: Settings > Face ID & Passcode یا Touch ID & Passcode. رمز را عوض کنید اگر کوتاه یا قابل‌حدس است.
4. مک: System Settings > Lock Screen و System Settings > Touch ID & Password یا Login Password.

قفل دستگاه را با ورود به حساب‌ها قاطی نکنید

رمز حساب ایمیل، پین گوشی و کلید بازیابی رمزگذاری سه چیز جدا هستند. برای حساب‌های مهم، هر حساب باید رمز منحصربه‌فرد و بلندی داشته باشد و در صورت امکان احراز هویت دومرحله‌ای هم فعال باشد. یک مدیر رمز عبور کمک می‌کند این رمزها را نسازید و از بر نکنید.

از خودتان بپرسید اگر گوشی از دست‌تان برود، چطور به خزانهٔ رمزها یا کدهای بازیابی برمی‌گردید. کدهای پشتیبان تأیید دومرحله‌ای و کلید بازیابی را فقط داخل همان دستگاه قفل‌شده یا همان حسابی که قرار است نجات‌شان دهد نگه ندارید.

به‌روزرسانی را از مسیر رسمی بگیرید

سیستم‌عامل، مرورگر و برنامه‌های پرکاربرد را از خود فروشگاه یا سایت رسمی به‌روز نگه دارید. اگر با کارتان جور درمی‌آید، به‌روزرسانی خودکار را روشن کنید. به‌روز بودن به‌معنای مصونیت کامل نیست، اما بسیاری از حمله‌های گسترده روی نقص‌هایی سوار می‌شوند که وصله‌شان مدت‌ها پیش منتشر شده است.

اگر صفحه‌ای ناگهان نوشت دستگاه‌تان «حتماً آلوده است» و خواست برنامه‌ای ناشناس نصب کنید، آن را جدی نگیرید و فایل را نصب نکنید. قبل از به‌روزرسانی بزرگ یا تغییر اساسی، از فایل‌های مهم یک نسخهٔ قابل‌بازگشت داشته باشید.

مسیر به‌روزرسانی رسمی

1. ویندوز: Settings > Windows Update، سپس Check for updates. فایل ISO یا وصله را از سایت ناشناس نگیرید.
2. اندروید: Settings > System > Software update یا Settings > Security & privacy > System & updates — باز هم نام‌ها بین سازنده‌ها فرق دارد.
3. آیفون: Settings > General > Software Update.
4. مک: System Settings > General > Software Update.
5. برنامه‌ها را از فروشگاه رسمی همان سامانه یا سایت فروشنده به‌روز کنید، نه از پیام یا بنر داخل سایت خبری.

رمزگذاری حافظه را همراه با کلید بازیابی بفهمید

رمزگذاری دیسک کمک می‌کند اگر دستگاه خاموش یا قفل باشد، با بیرون کشیدن حافظه نتوان به‌راحتی فایل‌ها را خواند. این کار جای رمز حساب‌های ابری یا قفل‌نکردن صفحه را نمی‌گیرد.

در ویندوز، بسته به نسخه و سخت‌افزار، ممکن است Device Encryption یا BitLocker در دسترس باشد. Device Encryption در بسیاری از دستگاه‌های واجد شرایط، بعد از ورود با حساب مایکروسافت، به‌صورت خودکار روشن می‌شود و کلید بازیابی را به همان حساب می‌سپارد. BitLocker در نسخه‌های Pro و بالاتر کنترل دستی بیشتری می‌دهد. کلید بازیابی یک عدد ۴۸ رقمی است؛ اگر آن را گم کنید و ویندوز دیسک را باز نکند، معمولاً راه بازگشت دیگری وجود ندارد. یک نسخه از کلید را جدا از خود رایانه نگه دارید؛ مثلاً در حساب مایکروسافت، به‌شرطی که به آن حساب دسترسی جداگانه داشته باشید، یا در جایی امن و آفلاین.

در مک، FileVault دیسک را رمزگذاری می‌کند. در مک‌های جدیدتر بخشی از حفاظت سخت‌افزاری از قبل وجود دارد، اما FileVault کمک می‌کند بدون رمز ورود نتوان محتویات را خواند. کلید بازیابی را فقط روی همان مک ذخیره نکنید.

در اوبونتو و بسیاری از توزیع‌های لینوکس، رمزگذاری کامل دیسک معمولاً با LUKS و اغلب هنگام نصب فعال می‌شود. بعداً رمزگذاری‌کردن تنها نسخهٔ داده‌ها بدون پشتیبان کار پرریسکی است.

در گوشی‌های اندروید و آیفون امروزی، رمزگذاری حافظه معمولاً به‌طور پیش‌فرض فعال است و به قفل صفحه گره خورده. مهم این است که قفل قوی داشته باشید و اگر حساب یا کلید بازیابی در کار است، آن را جدا نگه دارید. جزئیات بیشتر در راهنماهای اندروید، آیفون و آیپد، ویندوز، مک و لینوکس آمده است.

کلید بازیابی را همین امروز پیدا کنید

1. ویندوز: Settings > Privacy & security > Device encryption را ببینید، یا در نسخه‌های Pro مسیر BitLocker را در Settings یا در Control Panel جست‌وجو کنید. یک نسخه از کلید ۴۸ رقمی را جدا از خود رایانه نگه دارید.
2. مک: System Settings > Privacy & Security > FileVault. اگر FileVault روشن است، محل کلید بازیابی را همان‌جا یا در حساب اپل بررسی کنید و یک نسخهٔ جدا هم داشته باشید.
3. اگر کلید فقط داخل همان دستگاهی است که قرار است نجاتش دهد، آن را به جایی امن بیرون از دستگاه منتقل کنید.

از حفاظت خود سیستم‌عامل غافل نشوید

قبل از نصب چند اسکنر هم‌زمان، ببینید خود سامانه چه چیزی دارد. در اندروید، Play Protect برنامه‌های فروشگاه را بررسی می‌کند و دربارهٔ بعضی موارد مشکوک هشدار می‌دهد؛ این به‌معنای پیدا کردن همهٔ بدافزارها، به‌ویژه ابزارهای جاسوسی هدفمند، نیست. در ویندوز، برنامهٔ Windows Security وضعیت حفاظت و امکان اسکن را نشان می‌دهد. یک اسکن بدون هشدار تضمین نمی‌کند که دستگاه پاک است. اگر نگران جاسوس‌افزار پیشرفته هستید، بهتر است دستگاه را با ابزارهای تصادفی دستکاری نکنید و از کمک تخصصی استفاده کنید.

1. اندروید: برنامهٔ Play Store را باز کنید، روی تصویر حساب بزنید و Play Protect را باز کنید؛ یا Settings > Security and privacy > App security را ببینید.
2. ویندوز: Settings > Privacy & security > Windows Security را باز کنید و وضعیت Virus & threat protection را بخوانید.
3. چند آنتی‌ویروس هم‌زمان نصب نکنید؛ با هم تداخل می‌کنند و هشدارهای گیج‌کننده می‌سازند.

یک نسخه پشتیبان که واقعاً برمی‌گردد

رمزگذاری و قفل وقتی فایده‌شان کامل می‌شود که اگر دستگاه از بین برود، کارتان متوقف نشود. از سندها، عکس‌های مهم و خزانهٔ رمزها نسخه‌ای داشته باشید که دست‌کم یک‌بار خودتان بازیابی‌اش را امتحان کرده باشید. همگام‌سازی ابری به‌تنهایی پشتیبان نیست؛ گاهی همان حذف هم به دستگاه‌های دیگر می‌رسد. راهنمای پشتیبان‌گیری و بازیابی را برای جزئیات ببینید.

سخت‌گیری خیلی زیاد برای همه لازم نیست

اپل برای افرادی که ممکن است هدف حمله‌های بسیار پیشرفته و جاسوس‌افزارهای سفارشی باشند، حالتی به نام Lockdown Mode دارد. این حالت بعضی قابلیت‌های پیام، مرور وب و تماس را محدود می‌کند تا سطح حمله کوچک‌تر شود. برای بیشتر افراد لازم نیست و استفادهٔ روزمره از دستگاه را سخت می‌کند. ابزارهای جداگانه برای محدود کردن شبکه یا سفت‌کردن ویندوز هم فقط وقتی مفیدند که بدانید چه چیزی را می‌بندند و بتوانید نگهداری‌شان کنید.

اشتباه‌های رایج

• نصب چند برنامهٔ امنیتی به‌جای به‌روزرسانی خود سیستم‌عامل.
• قفل صفحهٔ بسیار پیچیده که عملاً خاموشش می‌کنید.
• نگه داشتن کلید بازیابی فقط روی همان دیسکی که رمزگذاری شده است.
• نصب فایل از صفحه‌ای که ناگهان نوشته دستگاه‌تان آلوده است.
• اتکا به همگام‌سازی ابری به‌جای نسخه‌ای که یک‌بار بازیابی‌اش را دیده‌اید.

از همین امروز چه کار کنید

1. وضعیت پشتیبانی سیستم‌عامل را مشخص کنید. اگر ویندوز ۱۰ دارید، مسیر ارتقا، تعویض یا ثبت در ESU را روشن کنید.
2. قفل صفحه را بررسی کنید و مطمئن شوید روشی است که واقعاً از آن استفاده می‌کنید.
3. برای چند حساب اصلی رمز یکتا و تأیید دومرحله‌ای بگذارید و کد بازیابی را جایی امن، خارج از همان حساب، نگه دارید.
4. رمزگذاری دیسک را در تنظیمات ببینید و محل کلید بازیابی را پیدا کنید.
5. به‌روزرسانی سیستم‌عامل و برنامه‌ها را از مسیر رسمی انجام دهید.
6. از فایل‌های ضروری یک نسخهٔ قابل‌بازگشت بسازید و یک‌بار بازیابی را امتحان کنید.