خاطرات اکبر هاشمی - ۱۳ تیر ۱۳۷۴

تا ساعت نُه صبح کارها را انجام دادم. برای استقبال از [آقای صفرمراد نیازُف]، رییسجمهور ترکمنستان و همراهان، به فرودگاه [مهرآباد] رفتیم. قبل از رسیدن آنها وزرایمان گفتند، هیأت مقدماتی آنها، برای واگذاری طرح های عمرانی شان به ایران، مثبت برخورد نکرده اند. ساعت نُهونیم وارد شدند. بعد از استقبال رسمی و مراسم نظامی، ما دو نفر، مصاحبه کوتاهی کردیم.

قبل از مصاحبه، از کوتاهی بعضی از وزرایشان از تصویب همکاری ها گلهکردم و در مسیر تا سعدآباد در این خصوص تأکید نمودم که ایران با قدرت فنی و مزیت های نسبی که دارد، می تواند طرح ها را ارزان نیز تمام کند و اگر در مناقصه ها، جدی گرفته شود، امکان پایینآمدن قیمت ها با رقابت جدی پیش می آید. تأیید کرد و قرار شد پیگیری کنند. در دو جلسه رسمی مذاکره، در حضور همراهان نیز همین را تأکید کردم. قرار شد آقای [اکبر] تُرکان، [وزیر راه و ترابری]، جداگانه ملاقات کند و در این خصوص توضیحات بدهد.

تا عصر در چند مذاکره خصوصی، مثل مسیرهای رفت و برگشت و سر ناهار و در ملاقات خصوصی، دربارة مسایل زیادی با هم حرف زدیم؛ اطلاعات زیادی داد. مثلاً معتقد است که آقای چرنومیردین ، نخستوزیر روسیه، با آمریکا هماهنگ است و به فکر تجدید حالت قدرت شوروی سابق است که البته این با سیاست آمریکا نمی سازد و وزارت امورخارجه ما هم این نظر را قبول ندارد. می گویند او به نفع ترکمنستان و ایران نیست، ولی آقای یلتسین را بهتر می دانند.

گفت، دولت آمریکا صریحاً با عبور خط لوله گاز ترکمنستان از خاک ایران مخالفت

می کند و مایل است از خرز و آذربایجان و گرجستان به ترکیه برود. خانم چیللر، نخستوزیر ترکیه هم همین سیاست را دارد، ولی [سلیمان] دمیرل، [رییسجمهور ترکیه]، با عبور از ایران موافق است و از اینکه کار در زمان دولت کلینتون انجام شود، مأیوس است. گفت در ملاقات با سران اروپا هم از آنها خواسته که از این طرح حمایت کنند.

گفت، وزیر امورخارجه آذربایجان به او گفته که تبریز باید مرکز [جمهوری] آذربایجان شود. آقای [بیل]کلینتون در ملاقات با آقای یلتسین گفته، هنگام گلولهباران پارلمان از سوی آقای یلتسین، آمریکا از او حمایت کرده و حالا باید او در سیاست تضعیف ایران حمایت کند که یلتسین در خصوص نیروگاه بوشهر نپذیرفته است. می گفت آمریکا از تقسیمشدن دریای خزر، مطابق سیاست آذربایجان حمایت می کند و از او خواسته که بپذیرد و او نپذیرفته و دولت های گرجستان و آذربایجان پایدار نیستند.

دربارة طرح هایی که به اسراییل داده اند، مثل سیلوها و احیای زمین ها و شیرینکردن آبشور توضیح داد و دربارة سفرش به اسراییل توضیحاتی داد و گفت اکثر سران اسراییل، خاطرات خوبی از گذشته خود با ایران یا در ایران نقل می کرده اند، منجمله رییسجمهور و همسرش و امید دارند در آینده، روابطشان با ایران بهتر شود . دربارة تقاضای روسیه از او برای ایجاد انبار شرکت اسلحهفروشی در جنوب ترکمنستان و نیز مدیریت انحصاری گاز ترکمنستان و نیز تجدید حضور نظامی در پایگاه کرونوسک مشورت کرد و مطابق معمول از آقای [اسلام]کریماُف، [رییسجمهور اُزبکستان] انتقاد داشت.

دو دوره مذاکره داشتیم. چند موافقتنامه دربارة صنایع و طرح ها امضاکردیم. مهمترین آن، خرید هشت میلیارد مترمکعب گاز در سال از آنها که پول آن صرف احداث خطوط لوله و ایجاد صنایع گاز شود و مقدمهای برای خط لوله آینده باشد. تقاضا داشت، روسیه را شریک کنیم؛ از روسیه واهمه دارد. عصر رفتیم و سفارت جدیدشان را افتتاح کردیم. ساختمان خوبی است؛ در مقابل ساختمانی که در عشقآباد به ما داده اند، گرفته اند. به فرودگاه رفتیم. بعد از مصاحبه و بدرقه، به دفتر مراجعت کردیم. آقای دکتر ولایتی، [وزیر امور خارجه، گزارش سفر به سوییس را داد. از مذاکرات راضی بود. معتقد است، اتحادیه اروپا پذیرفته است که بدون نوشته ایران ، روابط را حسنه کنند.