دکتر الهه کولایی (طبرستانی)، استاد تمام مطالعات منطقهای دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، پژوهشگر، مترجم، نویسنده، فعال سیاسی اصلاحطلب و نماینده پیشین مجلس ششم، یکی از باسابقهترین و شناختهشدهترین چهرههای زن در عرصههای آکادمیک علوم سیاسی، روابط بینالملل و سیاست اصلاحطلبی ایران است. او که متولد ۹ دی ۱۳۳۵ در تهران است، مدرک دکترای روابط بینالملل خود را از دانشگاه تربیت مدرس دریافت کرده و در طول سه دهه فعالیت آکادمیک، به یکی از مرجعهای اصلی تحلیل روسیه، آسیای مرکزی و قفقاز در ایران بدل شده است. کولایی در کنار فعالیتهای علمی — با آثاری چون «سیاست و حکومت در فدراسیون روسیه» و «اتحاد شوروی و انقلاب اسلامی ایران» — در عرصه سیاسی نیز بهعنوان نماینده تهران در مجلس ششم، عضو شورای مرکزی و دفتر سیاسی جبهه مشارکت ایران اسلامی و عضو شورای هماهنگی مجمع زنان اصلاحطلب نقشآفرینی کرده است. او همچنین مهمان اختصاصی عبدی مدیا بوده و در گفتگویی با عنوان «ایران و واقعیتهای ژئوپلیتیک» به تحلیل روابط ایران و روسیه و چالشهای پیش روی سیاست خارجی کشور پرداخته است.
الهه کولایی کیست؟
دکتر الهه کولایی (طبرستانی)، استاد تمام مطالعات منطقهای دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، پژوهشگر، مترجم، نویسنده، فعال سیاسی اصلاحطلب و نماینده پیشین مجلس ششم، متولد ۹ دی ۱۳۳۵ در تهران، یکی از باسابقهترین و در عین حال شناختهشدهترین چهرههای زن در عرصههای آکادمیک علوم سیاسی، روابط بینالملل و سیاست اصلاحطلبی ایران در سه دهه گذشته است. کولایی، با ترکیبی منحصربهفرد از پشتوانه آکادمیک عمیق (دکترای روابط بینالملل از دانشگاه تربیت مدرس در سال ۱۳۷۴)، تخصص شاخص در حوزه مطالعات منطقهای روسیه، آسیای مرکزی و قفقاز، تجربه پارلمانی (نماینده تهران در مجلس ششم، ۱۳۷۹-۱۳۸۳)، و نقشآفرینی مستمر در ساختار جبهه اصلاحطلبی ایران ـ بهویژه از طریق عضویت در شورای مرکزی و دفتر سیاسی جبهه مشارکت ایران اسلامی و شورای هماهنگی مجمع زنان اصلاحطلب ـ یکی از معدود چهرههای پلساز میان عرصههای آکادمیک و سیاسی-اجتماعی در ایران معاصر محسوب میشود.
اهمیت دکتر الهه کولایی در سپهر آکادمیک-سیاسی ایران از چند جهت قابل بررسی است. نخست، جایگاه او بهعنوان یکی از پیشروترین متخصصان زن در رشته روابط بینالملل و مطالعات منطقهای ـ که در آن، در رشتهای که در دهههای پس از انقلاب، عمدتاً تحت تسلط چهرههای مرد بوده، توانسته به مقام استاد تمام دست یابد ـ نمونهای از موفقیت زنان آکادمیک در ساختار آموزش عالی ایران محسوب میشود. دوم، تخصص متمرکز او بر مطالعات روسیه، آسیای مرکزی و قفقاز ـ که در میان متخصصان روابط بینالملل ایران، یکی از تخصصیترین حوزهها است ـ او را به یکی از مرجعهای اصلی تحلیل مناسبات ایران با کشورهای پساشوروی بدل کرده است. سوم، نقشآفرینی پایدار او در عرصه فعالیتهای سیاسی-اجتماعی زنان اصلاحطلب ـ از طریق عضویت در شورای هماهنگی مجمع زنان اصلاحطلب ـ او را به یکی از چهرههای شاخص گفتمان فمینیستی-اصلاحطلب در ایران معاصر بدل کرده است. چهارم، مطرح بودن نام او در میان گزینههای جدی معاونت امور زنان دولت چهاردهم به ریاست مسعود پزشکیان در سال ۱۴۰۳ (که در نهایت به انتخاب شهیندخت بهروزآذر منجر شد)، نشانهای از جایگاه پایدار او در میان گزینههای مدیریتی-اجرایی جریان اصلاحطلب است.
زندگی و پیشینه
الهه کولایی در ۹ دی ۱۳۳۵ در شهر تهران به دنیا آمد ـ نسلی که در سالهای میانی دهه ۳۰ متولد شد و دوران کودکی و نوجوانی خود را در فضای پر تنش دهههای ۴۰ و ۵۰ شمسی، در پایتخت ایران گذراند.
نام خانوادگی کامل خانوادگی او، «کولایی طبرستانی» است که نشانهای از پیوند خانوادگی او با منطقه طبرستان (شمال ایران ـ مازندران) است. این پیشینه قومی-منطقهای، که در فرهنگ خاندانهای شمالی ایران، عمدتاً با سنت فعالیتهای فکری-سیاسی همراه است، یکی از وجوه قابل توجه پیشینه شخصی کولایی محسوب میشود.
مشارکت در انقلاب
کولایی در سالهای پایانی دهه ۵۰، در آستانه پیروزی انقلاب اسلامی ۱۳۵۷، بهعنوان دانشجوی علوم سیاسی، در فضای فعالیتهای انقلابی-دانشجویی فعال بود. در طول این دوره، با انجمن اسلامی دانشکده علوم اقتصادی دانشگاه شهید بهشتی همکاری داشت ـ انجمنهایی که در آن دوره، یکی از کانونهای اصلی فعالیتهای انقلابی-اسلامی دانشجویی محسوب میشدند.
تحصیلات
مسیر تحصیلی الهه کولایی، یکی از نمونههای متمرکز و پایدار در میان زنان آکادمیک ایران محسوب میشود:
کارشناسی علوم سیاسی از دانشگاه ملی ایران (شهید بهشتی)
کولایی تحصیلات اولیه دانشگاهی خود را در رشته علوم سیاسی در دانشگاه ملی ایران ـ که پس از انقلاب اسلامی به دانشگاه شهید بهشتی تغییر نام داد ـ پی گرفت. دانشگاه شهید بهشتی، یکی از معتبرترین دانشگاههای علوم انسانی ایران، در طول دهههای پس از انقلاب، چهرههای شاخصی را در حوزههای علوم سیاسی، حقوق و روابط بینالملل پرورش داده است.
کارشناسی ارشد و دکترای روابط بینالملل از دانشگاه تربیت مدرس (۱۳۷۴)
پس از پایان دوره کارشناسی، کولایی به دانشگاه تربیت مدرس ـ که در شمار مهمترین دانشگاههای پژوهشی-تربیتی ایران در حوزه علوم انسانی است ـ پیوست و تحصیلات تکمیلی خود را در رشته علوم سیاسی پی گرفت. در نهایت، در سال ۱۳۷۴، موفق به دریافت مدرک دکترای روابط بینالملل از دانشگاه تربیت مدرس شد.
این دستاورد، در دورهای که زنان دارای دکترای روابط بینالملل در ایران بسیار محدود بودند، نشانهای از پیشگامی کولایی در عرصه آکادمیک زنان محسوب میشود.
فعالیتهای اولیه حرفهای
پس از فارغالتحصیلی، کولایی فعالیت حرفهای خود را در عرصههای روزنامهنگاری و دیپلماسی-اداری پی گرفت:
روزنامهنگاری در روزنامه اطلاعات
کولایی مدتی در روزنامه اطلاعات ـ یکی از قدیمیترین و معتبرترین روزنامههای ایران ـ به فعالیت روزنامهنگاری پرداخت. این تجربه، شالوده آشنایی او با عرصه رسانه را تشکیل داد ـ آشناییای که در سالهای بعد، در حضور پیوسته او در رسانههای مختلف بازتاب یافت.
همکاری با وزارت امور خارجه (اوایل دهه ۷۰)
در اوایل دهه ۷۰ شمسی، کولایی به مدت دو سال با اداره روابط عمومی وزارت امور خارجه ایران بهصورت مشاورهای همکاری کرد. این تجربه، شالوده آشنایی نزدیک او با ساختار دیپلماسی ایران را تشکیل داد ـ آشناییای که در پژوهشهای بعدی او در حوزه سیاست خارجی، بازتاب گستردهای یافت.
فعالیت آکادمیک: استاد تمام دانشگاه تهران
نقطه عطف کارنامه آکادمیک کولایی، عضویت در هیئت علمی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران بود ـ معتبرترین دانشگاه ایران در حوزههای علوم سیاسی، حقوق و روابط بینالملل. کولایی در طول حدود سه دهه فعالیت آکادمیک، در سلسلهمراتب دانشگاهی به سرعت ارتقا یافت و در نهایت به مقام استاد تمام مطالعات منطقهای ـ بالاترین رتبه آکادمیک ـ دست یافت.
این جایگاه، در میان زنان آکادمیک رشته علوم سیاسی ایران، نسبتاً نادر است و کولایی را در شمار پیشروترین چهرههای زن این رشته قرار میدهد.
حوزههای تخصصی پژوهش
محورهای اصلی پژوهش کولایی، در طول کارنامه آکادمیک او، عبارتاند از:
● روسیه و سیاست خارجی روسیه (محور اصلی پژوهشهای او)
● آسیای مرکزی (پنج جمهوری پساشوروی)
● قفقاز جنوبی و شمالی
● ژئوپلیتیک و ژنوژئوپلیتیک
● مناسبات ایران با کشورهای پساشوروی
● مسائل زنان و توسعه
● تجربه زنان رزمنده در جنگ ایران و عراق
این تنوع تخصصی، نشاندهنده وسعت دامنه فکری کولایی و توانایی او در پیوند زدن میان مطالعات منطقهای کلاسیک و موضوعات جدید مرتبط با جنسیت و زنان است.
نمایندگی در مجلس ششم (۱۳۷۹-۱۳۸۳)
شاخصترین فعالیت سیاسی کولایی، نمایندگی مردم تهران در دوره ششم مجلس شورای اسلامی بود؛ سمتی که در فاصله ۱۳۷۹ تا ۱۳۸۳ بر عهده او قرار داشت. مجلس ششم، که با اکثریت قاطع اصلاحطلبان و در پی پیروزی فهرست مشارکت در انتخابات شکل گرفت، یکی از مهمترین مجالس تاریخ پس از انقلاب در ایران به شمار میرود.
حضور کولایی در این مجلس، در شمار زنان شاخص نماینده در مجلس ششم بود ـ زنانی که در میان آنها چهرههایی چون فاطمه حقیقتجو، جمیله کدیور، الهه راستگو و دیگران نیز قرار داشتند. این مجلس، با موضعگیریهای شاخص در حوزه حقوق زنان، آزادیهای مدنی، و اصلاحات سیاسی، یکی از پویاترین مجالس تاریخ معاصر ایران محسوب میشود.
فعالیت تشکیلاتی-حزبی
کولایی در طول کارنامه سیاسی خود، در ساختار رسمی جبهه اصلاحات نقشآفرینی پایدار داشته است:
عضو شورای مرکزی و دفتر سیاسی جبهه مشارکت ایران اسلامی
کولایی عضو شورای مرکزی و دفتر سیاسی جبهه مشارکت ایران اسلامی بود ـ شاخصترین حزب اصلاحطلب ایران در دوره پس از خرداد ۷۶. این حزب، که با محوریت چهرههایی چون محمدرضا خاتمی، سعید حجاریان، محسن میردامادی، و مصطفی تاجزاده فعالیت میکرد، یکی از پایدارترین کانونهای تشکیلاتی جبهه اصلاحات محسوب میشد.
پس از حوادث ۱۳۸۸ و فشارهای ساختاری بر این حزب، جبهه مشارکت در نهایت در سال ۱۳۸۹ توسط دادگاه انقلاب منحل اعلام شد ـ تصمیمی که در ادبیات سیاسی ایران، یکی از پربازتابترین تحولات تشکیلاتی پساوقایع ۸۸ محسوب میشود.
عضو شورای هماهنگی مجمع زنان اصلاحطلب
کولایی همچنین عضو شورای هماهنگی مجمع زنان اصلاحطلب است ـ مجموعهای که در آن، چهرههای شاخص زن اصلاحطلب ـ از جمله شهیندخت مولاوردی، آذر منصوری، و دیگران ـ فعالیت میکنند. این مجمع، یکی از مهمترین کانونهای تشکیلاتی زنان اصلاحطلب در ایران معاصر محسوب میشود.
آثار علمی-پژوهشی
کولایی نویسنده تعداد قابل توجهی کتاب و مقاله علمی-پژوهشی در حوزههای مطالعات منطقهای، روابط بینالملل، و مسائل زنان است. مهمترین آثار او عبارتاند از:
کتابهای شاخص
● «اتحاد شوروی و انقلاب اسلامی ایران»
● «سیاست و حکومت در آسیای مرکزی» (انتشارات سمت)
● «جنبش اسلامی در قفقاز شمالی»
● «ارتش و دولت در آسیای مرکزی»
● «چشمانداز امروزین ارتش روسیه»
● «اقتصاد کشورهای آسیای مرکزی و قفقاز جنوبی»
● «زمینهها، عاملها و پیامدهای تحول در سیاست خاورمیانهای روسیه»
● «سازمان پیمان آتلانتیک» (ترجمه)
این کتابها، که بسیاری از آنها در انتشارات سمت ـ ناشر شاخص کتب درسی دانشگاهی علوم انسانی ایران ـ منتشر شدهاند، در دانشگاههای ایران بهعنوان منابع درسی-پژوهشی شناخته میشوند.
مقالات علمی-پژوهشی
کولایی نویسنده دهها مقاله علمی-پژوهشی در نشریات معتبر علوم سیاسی و روابط بینالملل است. از جمله مقالات شاخص اخیر او میتوان به این موارد اشاره کرد:
● «کاربرد قدرت نرم روسیه در آسیای مرکزی» (فصلنامه تحقیقات سیاسی و بینالمللی، ۱۴۰۱)
● «تحلیل ژئوپلیتیکی روابط ایران و روسیه پس از انقلاب اسلامی با تأکید بر نظریه توازن قوا مورگنتا» (فصلنامه پژوهشهای جغرافیای سیاسی، ۱۴۰۱)
● «مقایسه منطقهگرایی در آسهآن و اتحادیه عرب» (فصلنامه مطالعات بنیادین و کاربردی جهان اسلام، ۱۴۰۰)
● «تحلیل سیاست خارجی روسیه در قفقاز جنوبی بر پایه ژنوژئوپلیتیک» (مطالعات اوراسیای مرکزی، ۱۳۹۹)
● «تجربه زیسته زنان رزمنده در جنگ ایران و عراق و بازاندیشی در نقشهای سنتی سیاسی و اجتماعی آنان» (پژوهشنامه علوم سیاسی، ۱۴۰۰)
● «تأثیر عوامل بینالمللی بر روابط اقتصادی ایران و روسیه» (فصلنامه سیاست جهانی، ۱۴۰۰)
● «عوامل فرهنگی مؤثر بر آینده روابط ایران و ترکیه» (فصلنامه مطالعات بنیادین و کاربردی جهان اسلام، ۱۳۹۹)
● «مؤلفههای ژئوپلیتیکی سیاست خارجی روسیه» (فصلنامه بینالمللی ژئوپلیتیک، ۱۳۹۷)
این مجموعه گسترده، کولایی را به یکی از پرکارترین نظریهپردازان مطالعات منطقهای ایران در حوزه روسیه و اوراسیا بدل کرده است.
گزینه احتمالی معاونت امور زنان دولت پزشکیان (۱۴۰۳)
در فضای پس از پیروزی مسعود پزشکیان در انتخابات ریاستجمهوری چهاردهم در تیر ۱۴۰۳، نام الهه کولایی در شمار گزینههای جدی معاونت امور زنان دولت چهاردهم مطرح شد. در نهایت، شهیندخت بهروزآذر برای این سمت انتخاب شد، اما طرح نام کولایی در میان گزینههای نهایی ـ به همراه چهرههایی چون کتایون مصری، اطهره نژادی، و پروین داداندیش ـ نشانهای از جایگاه پایدار او در میان گزینههای مدیریتی-اجرایی جریان اصلاحطلب بود.
طبق گزارش روزنامه هممیهن (به نقل از خبرآنلاین در مرداد ۱۴۰۳)، «الهه کولایی، کتایون مصری و اطهره نژادی از دیگر گزینههای جدی برای این سمت بودند که در نهایت انتخاب نشدند.»
دیدگاهها و مواضع
دکتر الهه کولایی در طول کارنامه فکری-سیاسی خود، چارچوب فکری روشنی صورتبندی کرده است که در چند محور قابل پیگیری است.
نگاه ساختاری-انتقادی به سیاست اصلاحات
محوریترین وجه شخصیت سیاسی کولایی، نگاه ساختاری-انتقادی او به تجربه اصلاحطلبی در ایران است. در یکی از موضعگیریهای شاخص و در عین حال جنجالی خود، اعتراف به اشتباه راهبردی اصلاحطلبان کرد: «یکی از اشتباهات کار ما این بود که روی اقتصاد کلان سرمایهگذاری کردیم» ـ و افزود که این بیتوجهی به «مردم کوچه و بازار»، زمینه پیروزی محمود احمدینژاد در انتخابات ۱۳۸۴ را فراهم آورد.
این موضع، که در فضای ادبیات اصلاحطلبی ایران، یکی از نخستین نقدهای نسبتاً صریح از درون جریان بود، در رسانههای منتقد بهعنوان نشانهای از پذیرش اشتباه راهبردی اصلاحطلبان تفسیر شد.
پیوستگی به سنت اصلاحطلبی-فمینیستی
ویژگی پایدار رویکرد کولایی، پیوستگی او به سنت اصلاحطلبی همراه با تأکید بر حقوق زنان است. این رویکرد، در عضویت پایدار او در شورای هماهنگی مجمع زنان اصلاحطلب و در پژوهشهای شاخص او درباره «تجربه زیسته زنان رزمنده در جنگ ایران و عراق» بازتاب یافته است ـ پژوهشی که در آن، نقش زنان در ساختار سیاسی-اجتماعی ایران معاصر، با رویکرد پدیدارشناختی-جنسیتی، مورد بررسی قرار گرفته است.
نگاه واقعگرایانه به روسیه
در حوزه پژوهشهای منطقهای، کولایی نگاه واقعگرایانه (با تأکید بر نظریههای نوواقعگرایی و نوکلاسیک) به سیاست خارجی روسیه دارد. در نگاه او، «روسیه با استفاده از مزیتهای ژئوپلیتیکی خود به دنبال احیای جایگاه یک قدرت بزرگ است» ـ تحلیلی که در آن، رفتار راهبردی مسکو، نه بهعنوان امتیازی برای ایران، بلکه بهعنوان واقعیتی ساختاری که باید با احتیاط مدیریت شود، فهم میگردد.
این رویکرد، که در مقالات متعدد کولایی درباره روابط ایران-روسیه بازتاب یافته، در نقطه مقابل گفتمان غالب در میان برخی از تحلیلگران نزدیک به ساختار رسمی (که مسکو را شریک راهبردی کامل میدانند) قرار میگیرد.
نقد ساختاری به عرصه آکادمیک ایران
کولایی در یکی از موضعگیریهای نقدی خود اعلام کرده: «در حوزه علوم سیاسی، حضور استادان و پژوهشگران ایرانی در سطح جامعه جهانی و بینالمللی در حد قابلقبول نیست. وقتی چنین نارساییها و کمبودها وجود داشته باشد، بدیهی است در بحث ترجمه کتابهای سیاسی نیز خود را نشان میدهد.» این موضع، نشاندهنده نگاه انتقادی او به وضعیت کلی علوم سیاسی ایران است.
فایل کامل گفتگوی عبدی مدیا با الهه کولایی، استاد مطالعات منطقه ای دانشگاه تهران
فایل کامل گفتگوی عبدی مدیا با الهه کولایی را بدون فیلتر در کستباکس بشنوید
ارتباط با چهرهها و جریانها
الهه کولایی در شبکهای از پیوندهای آکادمیک-سیاسی با چهرههای شاخص جبهه اصلاحطلب ایران قرار دارد. در سطح حزبی، رابطه او با چهرههای شاخص جبهه مشارکت ایران اسلامی ـ از جمله محمدرضا خاتمی، سعید حجاریان، محسن میردامادی، مصطفی تاجزاده، و دیگران ـ و در میان زنان اصلاحطلب، رابطه او با شهیندخت مولاوردی، آذر منصوری، فاطمه حقیقتجو، جمیله کدیور و دیگر چهرههای شاخص از پیوندهای کلیدی او محسوب میشود.
در سطح آکادمیک، رابطه او با دانشگاه تهران (محل فعالیت آکادمیک پایدار)، دانشگاه تربیت مدرس (محل تحصیلات تکمیلی)، و انتشارات سمت (ناشر کتابهای درسی او) از پیوندهای اصلی او محسوب میشود.
در سطح همنسلی-آکادمیک، رابطه او با چهرههای شاخص رشته روابط بینالملل و مطالعات منطقهای ایران ـ از جمله متخصصان دیگر حوزه روسیه و اوراسیا ـ شبکه آکادمیک او را شکل میدهد.
جمعبندی
دکتر الهه کولایی، یکی از پیشروترین و پایدارترین چهرههای زن در عرصههای آکادمیک علوم سیاسی، مطالعات منطقهای، و سیاست اصلاحطلبی ایران معاصر است که با کارنامهای متراکم در سه دهه گذشته ـ شامل تحصیلات شاخص آکادمیک (لیسانس از شهید بهشتی، فوقلیسانس و دکترای روابط بینالملل از تربیت مدرس)، ارتقا به مقام استاد تمام مطالعات منطقهای دانشگاه تهران، نمایندگی تهران در مجلس ششم، عضویت پایدار در شورای مرکزی جبهه مشارکت ایران اسلامی و شورای هماهنگی مجمع زنان اصلاحطلب، انتشار حدود ۱۰ کتاب پژوهشی شاخص (بهویژه در حوزه روسیه، آسیای مرکزی و قفقاز)، و دهها مقاله علمی-پژوهشی ـ جایگاهی منحصربهفرد را اشغال کرده است. کارنامه او ـ از تولد در ۹ دی ۱۳۳۵ در تهران، فعالیت در انجمن اسلامی دانشکده علوم اقتصادی دانشگاه شهید بهشتی در دوران انقلاب، روزنامهنگاری در روزنامه اطلاعات، همکاری دو ساله با وزارت امور خارجه، نمایندگی تهران در مجلس ششم (۱۳۷۹-۱۳۸۳)، عضویت در ساختار رهبری جبهه مشارکت، تدریس و پژوهش پربار در دانشگاه تهران، و در نهایت، حضور بهعنوان یکی از گزینههای جدی معاونت امور زنان دولت پزشکیان در ۱۴۰۳ ـ تصویری از یک «استاد-سیاستمدار-فعال زنان» چندوجهی ارائه میدهد.
ویژگی متمایز کولایی، در سطح اول، تخصص متمرکز او بر مطالعات منطقهای روسیه و اوراسیا است؛ تخصصی که در آن، در طول حدود سه دهه، به یکی از مرجعهای اصلی این حوزه در ایران بدل شده است. این تخصص، در شرایطی که روسیه بهعنوان یکی از مهمترین شرکای راهبردی ایران در دو دهه گذشته مطرح شده، اهمیت کاربردی پیدا کرده است. در سطح دوم، توانایی استثنایی او در گذار میان عرصههای آکادمیک، پارلمانی، تشکیلاتی، و فعالیتهای زنان ـ که در میان زنان نسل میانی اصلاحطلب ایران، نمونهای کمنظیر است ـ یکی از وجوه قابل توجه شخصیت او محسوب میشود.
از منظر تحلیلی، جایگاه کولایی، نمونهای از پدیده «استاد-فعال سیاسی زن اصلاحطلب» در ایران معاصر است؛ پدیدهای که در آن، یک چهره با تخصص آکادمیک بالا و در عین حال تعهد سیاسی-اجتماعی، در عرصههای متعدد فعالیت میکند. این الگو، که در میان نسل میانی-جدید زنان اصلاحطلب ایران نمونههای متعددی دارد (همچون شهیندخت مولاوردی، آذر منصوری و دیگران)، در کولایی با ویژگی پشتوانه آکادمیک شاخص در رشته روابط بینالملل، بازتاب ویژهای یافته است.
آنچه از منظر امروز روشن است، این که موضوعاتی که کولایی در پژوهشها و فعالیتهای خود به آنها پرداخته ـ از مطالعات روسیه و آسیای مرکزی، روابط ایران-روسیه، ژئوپلیتیک قفقاز، حقوق زنان، تجربه زنان در جنگ، و نقد گفتمان اصلاحطلبی ـ از پایدارترین موضوعات بحث در گفتمان آکادمیک-سیاسی ایران معاصر باقی ماندهاند. در شرایطی که ایران در یکی از پر تنشترین دورههای تاریخ معاصر خود قرار دارد ـ بهویژه در روابط با روسیه در فضای پساجنگ اوکراین و چالشهای مرتبط با همسایگان شمالی ـ صدای تحلیلی-آکادمیک کولایی، با ترکیب تخصص عمیق و دیدگاه انتقادی، یکی از مرجعهای اصلی این گفتوگو خواهد بود.
سوالات متداول
الهه کولایی کیست؟
دکتر الهه کولایی (طبرستانی) (متولد ۹ دی ۱۳۳۵ در تهران) استاد تمام مطالعات منطقهای دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، پژوهشگر، مترجم، نویسنده، و فعال سیاسی اصلاحطلب ایرانی است. او نماینده مردم تهران در دوره ششم مجلس شورای اسلامی (۱۳۷۹-۱۳۸۳)، عضو شورای مرکزی و دفتر سیاسی جبهه مشارکت ایران اسلامی، و عضو شورای هماهنگی مجمع زنان اصلاحطلب است.
تحصیلات الهه کولایی چیست؟
کولایی کارشناسی علوم سیاسی را از دانشگاه ملی ایران (شهید بهشتی فعلی)، و سپس کارشناسی ارشد و دکترای روابط بینالملل را در سال ۱۳۷۴ از دانشگاه تربیت مدرس دریافت کرد. ارتقای او به مقام استاد تمام مطالعات منطقهای دانشگاه تهران، در میان زنان آکادمیک رشته علوم سیاسی ایران، نسبتاً نادر است.
تخصص اصلی الهه کولایی چیست؟
محورهای اصلی تخصص و پژوهش کولایی عبارتاند از: روسیه و سیاست خارجی روسیه (محور اصلی)، آسیای مرکزی، قفقاز جنوبی و شمالی، ژئوپلیتیک و ژنوژئوپلیتیک، مناسبات ایران با کشورهای پساشوروی، مسائل زنان و توسعه، و تجربه زنان رزمنده در جنگ ایران و عراق. این تنوع تخصصی، او را به یکی از مرجعهای اصلی تحلیل مناسبات ایران با کشورهای پساشوروی بدل کرده است.
مهمترین کتابهای الهه کولایی کداماند؟
از مهمترین آثار کولایی میتوان به این کتابها اشاره کرد: «اتحاد شوروی و انقلاب اسلامی ایران»، «سیاست و حکومت در آسیای مرکزی» (انتشارات سمت)، «جنبش اسلامی در قفقاز شمالی»، «ارتش و دولت در آسیای مرکزی»، «چشمانداز امروزین ارتش روسیه»، «اقتصاد کشورهای آسیای مرکزی و قفقاز جنوبی»، «زمینهها، عاملها و پیامدهای تحول در سیاست خاورمیانهای روسیه»، و «سازمان پیمان آتلانتیک» (ترجمه).
نقش کولایی در مجلس ششم چه بود؟
کولایی بهعنوان نماینده مردم تهران در دوره ششم مجلس شورای اسلامی (۱۳۷۹-۱۳۸۳) ـ مجلسی با اکثریت قاطع اصلاحطلبان ـ فعالیت کرد. این دوره، با موضعگیریهای شاخص در حوزه حقوق زنان، آزادیهای مدنی، و اصلاحات سیاسی، یکی از پویاترین مجالس تاریخ معاصر ایران محسوب میشود.
چرا الهه کولایی بهعنوان معاون امور زنان دولت پزشکیان معرفی نشد؟
در فضای پس از پیروزی مسعود پزشکیان در انتخابات ریاستجمهوری چهاردهم در تیر ۱۴۰۳، نام الهه کولایی در شمار گزینههای جدی معاونت امور زنان دولت چهاردهم مطرح شد. طبق گزارش روزنامه هممیهن، الهه کولایی، کتایون مصری، اطهره نژادی و پروین داداندیش از گزینههای جدی این سمت بودند، اما در نهایت شهیندخت بهروزآذر برای این سمت انتخاب شد.
دیدگاه کولایی درباره اشتباه اصلاحطلبان چیست؟
کولایی در یکی از موضعگیریهای نقدی خود، به اشتباه راهبردی اصلاحطلبان اشاره کرد: «یکی از اشتباهات کار ما این بود که روی اقتصاد کلان سرمایهگذاری کردیم» و افزود که این بیتوجهی به «مردم کوچه و بازار»، زمینه پیروزی محمود احمدینژاد در انتخابات ۱۳۸۴ را فراهم آورد. این موضع، در ادبیات اصلاحطلبی، نمونهای از نقد صریح از درون جریان محسوب میشود.
دیدگاه کولایی درباره روسیه چیست؟
کولایی در حوزه مطالعات روسیه، نگاه واقعگرایانه (با تأکید بر نظریههای نوواقعگرایی) دارد. در نگاه او، «روسیه با استفاده از مزیتهای ژئوپلیتیکی خود به دنبال احیای جایگاه یک قدرت بزرگ است» ـ تحلیلی که در آن، رفتار راهبردی مسکو، نه بهعنوان امتیازی برای ایران، بلکه بهعنوان واقعیتی ساختاری که باید با احتیاط مدیریت شود، فهم میگردد. این رویکرد، در نقطه مقابل گفتمان غالب در میان برخی از تحلیلگران نزدیک به ساختار رسمی قرار میگیرد.
آیا الهه کولایی همچنان فعال است؟
بله، الهه کولایی در سه عرصه بهطور همزمان فعال است: فعالیت آکادمیک (بهعنوان استاد تمام مطالعات منطقهای دانشگاه تهران، با تدریس و انتشار مستمر مقالات علمی-پژوهشی)، فعالیت تشکیلاتی-سیاسی (بهعنوان عضو شورای هماهنگی مجمع زنان اصلاحطلب)، و حضور تحلیلی-رسانهای (بهعنوان یکی از مرجعهای شاخص تحلیل مسائل روسیه و آسیای مرکزی در رسانههای ایران). در سال ۱۴۰۳، نام او در شمار گزینههای جدی معاونت امور زنان دولت پزشکیان مطرح شد ـ نشانهای از جایگاه پایدار او در میان گزینههای مدیریتی-اجرایی جریان اصلاحطلب.
Take less than a minute, register and share your opinion under this post.
Insulting or inciting messages will be deleted.
اشتراك