حسن یوسفی اشکوری، نماینده مجلس اول و پژوهشگر دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، از جمله روحانیون دگراندیشی است که پرونده قضایی او پس از کنفرانس برلین، بازتابهای گسترده داخلی و بینالمللی به همراه داشت. در این مطلب نگاهی همهجانبه به زیست آکادمیک و حوزوی او، چالشهای درونگفتمانی جریان نواندیشی و مواضع اخیرش در گفتگو با عبدی مدیا انداختهایم.
حسن یوسفی اشکوری کیست؟
حسن یوسفی اشکوری، نویسنده، محقق، دینپژوه، روزنامهنگار و یکی از شاخصترین چهرههای نواندیشی دینی و جریان ملی-مذهبی در ایران معاصر، متولد ۲۰ مرداد ۱۳۲۸ در منطقه کوهستانی اشکور (در شمال ایران، میان رودبار و رامسر)، یکی از روحانیون منتقد و دگراندیشی است که در طول حدود نیم قرن فعالیت فکری-سیاسی، در میانه چندین فصل کلیدی تاریخ معاصر ایران ـ از طلبگی پانزدهساله در حوزه قم، نمایندگی مجلس اول، تأسیس دفتر پژوهشهای علی شریعتی، تا کنفرانس جنجالی برلین در ۲۰۰۰، حکم اعدام دادگاه ویژه روحانیت، و سرانجام مهاجرت به آلمان ـ نقشی پایدار و تأثیرگذار ایفا کرده است.
اهمیت حسن یوسفی اشکوری در سپهر فکری-سیاسی ایران از چند جهت قابل بررسی است. نخست، او در شمار روشنفکران نواندیش معاصر ایران قرار میگیرد که تلاش کردهاند با تکیه بر سنت دینی، قرائتی نوین و سازگار با حقوق بشر، آزادی و دموکراسی از اسلام ارائه دهند ـ سنتی فکری که با چهرههایی چون علی شریعتی، مهندس مهدی بازرگان، آیتالله طالقانی و اقبال لاهوری ـ تأثیرپذیران اصلی فکری اشکوری ـ پیوند دارد. دوم، حضور او در اولین دوره مجلس شورای اسلامی (۱۳۵۸-۱۳۶۳) بهعنوان نماینده مردم شهسوار (تنکابن) و رامسر، او را با نسل بنیانگذاران ساختار پارلمانی جمهوری اسلامی پیوند داد و در مجلس، با چهرههایی چون مهندس بازرگان و مهندس عزتالله سحابی آشنا کرد ـ آشناییای که آغاز فصل جدیدی از زندگی فکری-سیاسی او شد. سوم، پرونده جنجالی کنفرانس برلین ـ که در آن، دادگاه ویژه روحانیت در ابتدا او را به اعدام محکوم کرد و در نهایت با هفت سال حبس و خلع لباس روحانیت به اتمام رسید ـ یکی از پربازتابترین پروندههای قضایی مرتبط با روشنفکران دینی در تاریخ جمهوری اسلامی به شمار میرود.
اشکوری در حال حاضر، ساکن آلمان است و همچنان بهعنوان یکی از فعالترین نواندیشان دینی-سیاسی ایرانی-تبار، در انتشار آثار فکری، یادداشتها و دیدگاههای انتقادی مشغول فعالیت است.
زندگی و پیشینه
حسن یوسفی اشکوری در ۲۰ مرداد ۱۳۲۸ در منطقه اشکورات (اشکور) به دنیا آمد ـ منطقهای کوهستانی و دور افتاده در شمال ایران، در میان شهرستانهای رودبار (در استان گیلان) و رامسر (در استان مازندران). این منطقه، با پیشینه فرهنگی-تاریخی غنی خود، یکی از مناطق سنتی شمال ایران به شمار میرود. نام خانوادگی «یوسفی اشکوری» به همین زادگاه ـ اشکور ـ اشاره دارد.
اشکوری دوران کودکی و نوجوانی خود را در فضایی سنتی-مذهبی پی گرفت و سپس، در مسیری که برای پسران خانوادههای مذهبی نسبتاً متداول بود، به تحصیلات حوزوی روی آورد.
تحصیلات حوزوی (۱۵ سال در قم)
نقطه عطف اولیه زندگی اشکوری، حدود پانزده سال تحصیل در حوزه علمیه قم تا سال ۱۳۵۷ بود. قم، بهعنوان مهمترین مرکز روحانیت شیعه در ایران، در آن دوره، یکی از کانونهای اصلی شکلگیری اندیشه دینی-سیاسی به شمار میرفت و طلبههای آن دوره، نسلی را تشکیل میدادند که در سالهای بعد، در ساختار جمهوری اسلامی نقش بنیادینی ایفا کردند.
اشکوری در طول این پانزده سال، با علوم سنتی حوزوی ـ از فقه، اصول، فلسفه، تفسیر، حدیث و کلام ـ آشنا شد و بهعنوان یک روحانی فارغالتحصیل از حوزه، در زمان پیروزی انقلاب اسلامی، پشتوانه آموزشی جدی در سنت دینی شیعی داشت. این پیشینه حوزوی، در سالهای بعد، یکی از سرمایههای اصلی او برای پیگیری بحثهای نواندیشانه دینی و تلاش برای ارائه قرائتهای نوین از اسلام بود.
ویژگی متمایز اشکوری در مقایسه با بسیاری از طلبههای همنسل خود، توجه پیوسته او به اندیشههای نواندیشان دینی بود. از همان دوران طلبگی، او تحت تأثیر اقبال لاهوری، مهندس مهدی بازرگان، آیتالله طالقانی، و بیش از همه علی شریعتی قرار گرفت ـ چهرههایی که قرائتهای نوین و انتقادی از اسلام را ارائه میدادند و در نقطه مقابل قرائتهای سنتی فقهی-حوزوی قرار میگرفتند.
نمایندگی در مجلس اول (۱۳۵۸-۱۳۶۳)
با پیروزی انقلاب اسلامی در بهمن ۱۳۵۷ و آغاز ساختاربندی جمهوری اسلامی، اشکوری از حوزه قم وارد عرصه سیاسی شد. در اولین انتخابات مجلس شورای اسلامی، او بهعنوان نماینده مردم شهسوار (تنکابن) و رامسر ـ یعنی همان منطقه شمال ایران که زادگاه او بود ـ به مجلس راه یافت.
مجلس اول (۱۳۵۸-۱۳۶۳)، که در فضای پر تنش پس از انقلاب و آغاز جنگ ایران و عراق تشکیل شد، یکی از مهمترین مجالس تاریخ معاصر ایران به شمار میرود. در این مجلس، چهرههای شاخصی از جریانهای مختلف سیاسی ـ از روحانیت انقلابی، تا چپ اسلامی، ملی-مذهبی، و لیبرال-اسلامی ـ حضور داشتند.
حضور در این مجلس، برای اشکوری اهمیت ویژهای داشت: در این فضا، او با مهندس مهدی بازرگان (نخستوزیر دولت موقت و چهره شاخص جریان ملی-مذهبی) و مهندس عزتالله سحابی (از همراهان نزدیک بازرگان و چهره شاخص نهضت آزادی) آشنا شد و این آشنایی، به تعبیر محمد توسلی (دبیرکل نهضت آزادی ایران)، «آغاز دوره جدیدی از زندگی اجتماعی» اشکوری بود و زمینه آشنایی، ارتباط و همکاری فرهنگی-اجتماعی او را با روشنفکران دینی بهطور عام و با فعالان ملی و مسلمان در سطح سیاسی فراهم کرد.
فعالیت فکری و سازمانی پس از مجلس
پس از پایان دوره نمایندگی، اشکوری بهطور تماموقت به فعالیتهای فکری، نواندیشی دینی و روزنامهنگاری روی آورد. در این دوره، او در شکلگیری چندین نهاد فرهنگی-فکری نقش کلیدی ایفا کرد.
دفتر پژوهشهای فرهنگی علی شریعتی
یکی از مهمترین دستاوردهای نهادی اشکوری، تأسیس «دفتر پژوهشهای فرهنگی علی شریعتی» در سال ۱۳۷۶ ـ همزمان با آغاز دولت اصلاحات سید محمد خاتمی ـ بود. این دفتر، با همکاری چندی از همفکران اشکوری، با هدف حفظ، گسترش و توسعه میراث فکری علی شریعتی تأسیس شد و در طول سالها، به یکی از کانونهای مهم گفتوگوی پیرامون اندیشه شریعتی در ایران بدل گردید.
اشکوری از آن زمان تاکنون، بهعنوان مسئول دفتر پژوهشهای فرهنگی علی شریعتی فعالیت میکند ـ جایگاهی که نشاندهنده تعهد عمیق او به میراث فکری شریعتی است.
بنیاد فرهنگی مهندس مهدی بازرگان
یکی دیگر از فعالیتهای نهادی اشکوری، همکاری در تأسیس «بنیاد فرهنگی مهندس مهدی بازرگان» بود. این بنیاد، با هدف حفظ و گسترش میراث فکری مهندس بازرگان (که در سال ۱۳۷۳ درگذشت)، شکل گرفت و یکی از کانونهای مهم فعالیت فکری-اجتماعی جریان ملی-مذهبی در دوره پس از بازرگان به شمار میرود.
همکاری با دایرةالمعارف بزرگ اسلامی
اشکوری در عرصه پژوهش آکادمیک، همکاری علمی و پژوهشی مستمر با دایرةالمعارف بزرگ اسلامی را در شمار فعالیتهای اصلی خود دارد. این نهاد، یکی از معتبرترین مراکز پژوهشی در حوزه مطالعات اسلامی در ایران به شمار میرود و همکاری با آن، نشانهای از اعتبار آکادمیک اشکوری در حوزه دینپژوهی است. خود اشکوری، این همکاری را «کار اصلی» پژوهشی-علمی خود توصیف کرده است.
کارنامه گسترده روزنامهنگاری
اشکوری در طول سه دهه اخیر، در طیف بسیار گستردهای از روزنامهها و نشریات ایرانی به نگارش مقالات و یادداشتها پرداخته است. این فهرست، که شامل دهها نشریه است، نشاندهنده وسعت دامنه فعالیت رسانهای اوست:
● در دهه شصت: کیهان و اطلاعات (دو روزنامه اصلی آن دوره).
● در دهههای هفتاد و هشتاد (اوج دوران اصلاحات و پس از آن): جامعه، توس، نشاط، خرداد، صبح امروز، مناطق آزاد، هممیهن، عصر آزادگان، شرق، کارگزاران، اعتماد، آفتاب یزد.
● نشریات تخصصی-فکری: آبان، مبین، پیام هاجر، هاتف، امید زنجان، پیام هامون، مدرسه، آیین.
● مرجعهای دانشنامهای: دانشنامه قرآن، فرهنگ آثار.
این کارنامه گسترده، اشکوری را به یکی از پرکارترین روزنامهنگاران فکری-دینی ایران معاصر بدل کرده است.
کنفرانس برلین و پرونده قضایی
نقطه عطف پربازتاب کارنامه اشکوری، رویدادی بود که به یکی از پرجنجالترین پروندههای قضایی مرتبط با روشنفکران دینی در تاریخ جمهوری اسلامی بدل شد: سخنرانی او در کنفرانس برلین در فروردین ۱۳۷۹ (آوریل ۲۰۰۰).
کنفرانس برلین
کنفرانس برلین، با عنوان «ایران پس از انتخابات»، در آوریل ۲۰۰۰ توسط بنیاد هاینریش بل (Heinrich Böll) ـ بنیاد فرهنگی-سیاسی مرتبط با حزب سبزهای آلمان ـ در شهر برلین برگزار شد. این کنفرانس، که در فضای پس از پیروزی فهرست اصلاحطلبان در انتخابات مجلس ششم برگزار میشد، با هدف بررسی تحولات سیاسی-فکری ایران در دوره اصلاحات، با حضور طیف گستردهای از روشنفکران، روزنامهنگاران و فعالان سیاسی ایرانی برگزار گردید.
شرکتکنندگان ایرانی این کنفرانس، طیف متنوعی از چهرهها را شامل میشدند ـ از روزنامهنگاران و فعالان اصلاحطلب، تا نواندیشان دینی و فعالان ملی-مذهبی. اشکوری بهعنوان یکی از این چهرهها در کنفرانس سخنرانی کرد و در سخنرانی خود، به موضوعات مرتبط با اسلام، حقوق بشر، حجاب و مسائل مرتبط با نواندیشی دینی پرداخت.
جنجال و دستگیری
این کنفرانس، در فضای داخلی ایران، با جنجال سیاسی و تبلیغاتی گسترده از سوی جریان اصولگرا و نهادهای امنیتی-قضایی روبهرو شد. بهویژه، حضور برخی از مخالفان جمهوری اسلامی در حاشیه کنفرانس و رویدادهای اعتراضی در سالن، در رسانههای نزدیک به جریان اصولگرا، بهعنوان نشانهای از «توطئه علیه نظام» تفسیر شد.
در پی این جنجال، اشکوری به همراه چند تن دیگر از سخنرانان ایرانی کنفرانس ـ از جمله اکبر گنجی، مهرانگیز کار، شهلا لاهیجی، عزتالله سحابی، علی افشاری و دیگران ـ پس از بازگشت به ایران، بازداشت و به دادگاه ویژه روحانیت تهران احضار شدند. (اشکوری به دلیل پیشینه روحانیاش، در دادگاه ویژه روحانیت محاکمه شد، در حالی که دیگران در دادگاههای انقلاب محاکمه شدند).
حکم اعدام و سپس تخفیف
پرونده اشکوری در دادگاه ویژه روحانیت با چندین مرحله از رسیدگی همراه بود. در دادگاه اول، رویدادی کمسابقه رخ داد: حکم اعدام برای اشکوری صادر شد. این حکم، که در آن زمان با واکنشهای گسترده داخلی و بینالمللی ـ از جمله محکومیت سازمانهای حقوق بشر، اعتراض روشنفکران ایرانی، و نگرانی نهادهای بینالمللی ـ روبهرو شد، یکی از سنگینترین احکام صادره علیه یک روشنفکر دینی در تاریخ جمهوری اسلامی محسوب میشد.
پس از فشارهای گسترده داخلی و خارجی، حکم اعدام نقض شد و پرونده به دادگاه دوم ارجاع گردید. در دادگاه دوم، حکم تخفیف یافت و اشکوری به هفت سال حبس و خلع لباس روحانیت محکوم شد ـ احکامی که هرچند کمسابقه نبود، اما همچنان سنگین به شمار میرفت.
آزادی پس از کمتر از پنج سال
اشکوری در نهایت، پس از تحمل کمتر از پنج سال از دوران محکومیت ـ یعنی در بهمن ماه ۱۳۸۳ ـ از زندان آزاد شد. این آزادی، در دورهای رخ داد که فضای سیاسی ایران، در سالهای پایانی دولت اصلاحات خاتمی و در آستانه انتخابات ریاستجمهوری نهم قرار داشت.
مهاجرت به آلمان
پس از سالهای پس از آزادی و در فضای پر فشار سیاسی ایران، اشکوری در نهایت به آلمان مهاجرت کرد و در این کشور سکنی گزید. مهاجرت به آلمان ـ کشوری که در زمان وقایع کنفرانس برلین، میزبان آن کنفرانس بود ـ نشانهای از پایان دورهای از فعالیت فکری-نوشتاری در داخل ایران و آغاز فصلی جدید در فعالیت او در فضای آزاد خارج از کشور بود.
در آلمان، اشکوری توانست بدون محدودیتهای سانسور و فشار قضایی، به نگارش، انتشار آثار فکری، و حضور در رسانههای فارسیزبان خارج از کشور بپردازد. او در سایت «زیتون» (یکی از مهمترین رسانههای فارسیزبان متعلق به فعالان ملی-مذهبی در خارج از کشور) و دیگر رسانهها، بهطور منظم یادداشتها و تحلیلهای خود را منتشر میکند.
دیدگاهها و مواضع
حسن یوسفی اشکوری در طول حدود نیم قرن فعالیت فکری-سیاسی، چارچوب فکری روشنی صورتبندی کرده است که در چند محور قابل پیگیری است.
ویدیوی اختصاصی: تحلیل حسن یوسفی اشکوری از تنشهای منطقه و آینده ایران
نواندیشی دینی
محوریترین وجه فکری اشکوری، تعلق او به سنت نواندیشی دینی است؛ سنتی که در آن، تلاش میشود قرائتی نوین، انتقادی و سازگار با مفاهیم مدرن (حقوق بشر، آزادی، دموکراسی، حقوق زنان) از اسلام ارائه شود. در نگاه اشکوری، اسلام تاریخی، با اسلام بهعنوان یک پیام جاودانه، تفاوت دارد؛ و بسیاری از احکام و باورهای رایج، محصول شرایط تاریخی-اجتماعی خود هستند و قابل بازخوانی.
پیوند جریان ملی-مذهبی
اشکوری در سپهر جریانهای سیاسی-فکری ایران، در طیف ملی-مذهبی قرار میگیرد؛ جریانی که در آن، چهرههایی چون مهندس بازرگان، آیتالله طالقانی، و در نسل جدیدتر، عزتالله سحابی، یدالله سحابی، و حبیبالله پیمان فعال بودهاند. این جریان، تلاش میکند پیوند میان ملیگرایی (با تأکید بر هویت ایرانی، حقوق ملی، و استقلال) و دین (با تأکید بر قرائتهای انسانی و عدالتخواهانه از اسلام) را برقرار کند.
میراث شریعتی
یکی از وجوه شاخص اشکوری، تعهد پایدار او به میراث فکری علی شریعتی است. در نگاه اشکوری، شریعتی نه فقط یک ایدئولوگ، بلکه یک متفکر دینی-اجتماعی است که اندیشههایش همچنان برای جامعه ایران معاصر کاربرد دارد. این تعهد، در تأسیس و مدیریت دفتر پژوهشهای فرهنگی علی شریعتی بهطور برجسته بازتاب یافته است.
نقد ساختار جمهوری اسلامی
اشکوری در طول سالهای اخیر، به یکی از منتقدان ساختاری جمهوری اسلامی بدل شده است. نقدهای او، که از منظر دینی و نواندیشانه مطرح میشود، شامل نقد نهاد ولایت فقیه، عملکرد دستگاه قضایی، فشار بر روحانیت منتقد، و فاصله گرفتن نظام از آرمانهای اولیه انقلاب است.
دفاع از حقوق زنان
یکی از موضوعات شاخص اشکوری، دفاع از حقوق زنان در چارچوب قرائتی نوین از اسلام است. سخنرانی او در کنفرانس برلین درباره حجاب و حقوق زنان، یکی از موضوعات اصلی پرونده قضایی او بود و نشاندهنده شجاعت او در طرح علنی مسائل حساس در حوزه زنان است.
تنش با اکبر گنجی و چالشهای جریان نواندیشی
اشکوری در سالهای اخیر، در چالشهای فکری متعددی با چهرههای مختلف اپوزیسیون درگیر بوده است. یکی از موضوعات بحثبرانگیز، نقد او نسبت به برخی از مواضع اکبر گنجی (روزنامهنگار و فعال سیاسی) بوده است. این چالشها، که در یادداشتهای متعدد بازتاب یافت، نشاندهنده تنشهای درونگفتمانی جریان نواندیشی دینی است.
ارتباط با چهرهها و جریانها
حسن یوسفی اشکوری در شبکهای از روابط فکری-سیاسی با چهرههای شاخص نواندیشی دینی و جریان ملی-مذهبی قرار دارد. در محور این شبکه، مهندس مهدی بازرگان و علی شریعتی ـ بهعنوان منابع اصلی الهام فکری ـ قرار دارند. در سطح همنسلی، رابطه او با چهرههایی چون عزتالله سحابی، یدالله سحابی، محمد بستهنگار، محمد توسلی (دبیرکل نهضت آزادی ایران)، حبیبالله پیمان، عبدالعلی بازرگان، احمد منتظری (فرزند آیتالله منتظری) و دیگر چهرههای ملی-مذهبی پررنگ است.
در سطح روحانیت منتقد، اشکوری در امتداد سنت چهرههایی چون مرحوم آیتالله منتظری (مرجع تقلید و قائممقام پیشین رهبری) قرار میگیرد ـ سنتی که در نقد قدرت و دفاع از حقوق مردم، در درون روحانیت شیعه فعال بوده است. در نسل جدیدتر، چهرههایی چون محسن کدیور (روحانی و نواندیش دینی ساکن خارج)، شهابالدین حائری شیرازی (روحانی منتقد در شیراز که خود به سه سال حبس محکوم شد)، و محمدتقی اکبرنژاد (روحانی منتقد در قم که به ۲۳ ماه حبس و سه سال خلع لباس محکوم شد)، در پیوند گفتمانی با اشکوری قرار میگیرند، هرچند مسیرهای فردی متفاوتی را پی گرفتهاند.
در سطح رسانهای، رابطه اشکوری با سایت زیتون و دیگر رسانههای فارسیزبان خارج از کشور، از پیوندهای اصلی اوست. در داخل ایران، تا پیش از مهاجرت، همکاری گسترده او با دهها نشریه نشاندهنده شبکه ارتباطی او در فضای رسانهای ایران بود.
جمعبندی
حسن یوسفی اشکوری، یکی از شاخصترین چهرههای نواندیشی دینی و جریان ملی-مذهبی در ایران معاصر است که با ترکیبی منحصربهفرد از پیشینه حوزوی پانزدهساله، تجربه پارلمانی در مجلس اول، فعالیت گسترده فکری-روزنامهنگاری در سه دهه، تأسیس دفتر پژوهشهای شریعتی، و سرانجام پرداختن هزینههای سنگین قضایی (از حکم اعدام تا هفت سال حبس و خلع لباس روحانیت)، جایگاهی ویژه را اشغال کرده است. کارنامه او ـ از طلبگی در قم، نمایندگی شهسوار و رامسر، آشنایی با بازرگان و سحابی در مجلس اول، تأسیس دفتر پژوهشهای شریعتی در ۱۳۷۶، شرکت در کنفرانس برلین در ۲۰۰۰، پرونده قضایی پربازتاب با حکم اعدام در دادگاه اول، آزادی در ۱۳۸۳، و در نهایت مهاجرت به آلمان ـ تصویری از یک «روحانی-روشنفکر دینی» ارائه میدهد که در طول نیم قرن، در میانه چالشهای فکری-سیاسی ایران معاصر، صدای مستقل و انتقادی خود را حفظ کرده است.
ویژگی متمایز اشکوری، در سطح اول، پشتوانه حوزوی پانزدهساله او در قم است؛ پشتوانهای که در ترکیب با گرایشهای نواندیشانه، به نقدها و قرائتهای دینی او وزن علمی-تخصصی ویژهای میبخشد. در سطح دوم، شجاعت او در پرداخت هزینههای قضایی ـ از تحمل حکم اعدام تا هفت سال حبس و خلع لباس روحانیت ـ او را به یکی از نمادهای مقاومت فکری در فضای پر فشار ایران معاصر بدل کرده است.
از منظر تحلیلی، جایگاه اشکوری، نمونهای از پدیده مهم «روحانی-نواندیش دینی» در ایران معاصر است؛ پدیدهای که در آن، روحانیون با پشتوانه حوزوی، به جریان نواندیشی دینی پیوستهاند و در نقد ساختار قدرت و قرائتهای رسمی از دین، صدای مستقل خود را یافتهاند. این جریان، که در دورههای مختلف با هزینههای سنگین قضایی همراه بوده، یکی از مهمترین صداهای فکری در ایران معاصر را تشکیل میدهد.
آنچه از منظر امروز روشن است، این است که موضوعاتی که اشکوری در طول حدود نیم قرن فعالیت بر آنها تمرکز کرده ـ از بازخوانی نواندیشانه اسلام، تا حقوق زنان، آزادیهای مدنی، نسبت دین و حکومت، و میراث فکری شریعتی و بازرگان ـ همچنان از مهمترین موضوعات بحث در گفتمان فکری-سیاسی ایران معاصر باقی ماندهاند. در شرایطی که جامعه ایران در حال تجربه تحولات عمیق در حوزه دینداری و باورها است، صدای فکری-انتقادی اشکوری، با ترکیب پشتوانه دینی و گرایشهای نواندیشانه، یکی از مرجعهای اصلی این گفتوگو خواهد بود.
سوالات متداول
حسن یوسفی اشکوری کیست؟
حسن یوسفی اشکوری (متولد ۲۰ مرداد ۱۳۲۸ در اشکور) نویسنده، محقق، دینپژوه و روزنامهنگار ایرانی است که از چهرههای شاخص نواندیشی دینی و جریان ملی-مذهبی به شمار میرود. او ۱۵ سال در حوزه علمیه قم تحصیل کرد، نماینده مردم شهسوار و رامسر در اولین دوره مجلس شورای اسلامی بود، و در سالهای اخیر یکی از مرجعهای فکری نواندیشی دینی محسوب میشود.
تحصیلات حسن یوسفی اشکوری چیست؟
اشکوری حدود پانزده سال در حوزه علمیه قم تحصیل کرد ـ تا سال ۱۳۵۷ (سال پیروزی انقلاب اسلامی). او در طول این دوره با علوم سنتی حوزوی (فقه، اصول، فلسفه، تفسیر، حدیث و کلام) آشنا شد. در کنار آموزههای سنتی، تحت تأثیر اقبال لاهوری، مهندس مهدی بازرگان، آیتالله طالقانی، و بیش از همه علی شریعتی قرار گرفت.
پرونده کنفرانس برلین و حکم اعدام اشکوری چه بود؟
اشکوری در فروردین ۱۳۷۹ (آوریل ۲۰۰۰) در کنفرانس «ایران پس از انتخابات» در برلین (تشکیل شده توسط بنیاد هاینریش بل) سخنرانی کرد. این کنفرانس با جنجال گسترده در ایران روبهرو شد و اشکوری به همراه چند سخنران ایرانی دیگر بازداشت شد. در دادگاه ویژه روحانیت تهران، دادگاه اول او را به اعدام محکوم کرد، اما این حکم نقض شد و در دادگاه دوم به هفت سال حبس و خلع لباس روحانیت محکوم گردید. او پس از کمتر از پنج سال، در بهمن ۱۳۸۳ از زندان آزاد شد.
دفتر پژوهشهای فرهنگی علی شریعتی چیست؟
این دفتر، در سال ۱۳۷۶ توسط اشکوری و چندی از همفکران تأسیس شد، با هدف حفظ، گسترش و توسعه میراث فکری علی شریعتی. اشکوری از آن زمان تاکنون، مسئول این دفتر است که در طول سالها به یکی از کانونهای مهم گفتوگوی پیرامون اندیشه شریعتی در ایران بدل شده است.
چه چهرههایی منابع الهام فکری اشکوری بودهاند؟
اشکوری از آغاز تحت تأثیر آموزههای نواندیشان مسلمان قرار داشت، بهویژه: اقبال لاهوری (فیلسوف-شاعر مسلمان پاکستانی)، مهندس مهدی بازرگان (نخستوزیر دولت موقت و چهره شاخص ملی-مذهبی)، آیتالله طالقانی (روحانی انقلابی و چهره شاخص نواندیشی دینی)، و بیش از همه علی شریعتی (متفکر دینی-اجتماعی).
دیدگاههای اصلی حسن یوسفی اشکوری چیست؟
اشکوری در سنت نواندیشی دینی قرار میگیرد و از قرائتهای نوین، انتقادی و سازگار با مفاهیم مدرن (حقوق بشر، آزادی، دموکراسی، حقوق زنان) از اسلام دفاع میکند. او تأکید دارد که اسلام تاریخی با اسلام بهعنوان یک پیام جاودانه تفاوت دارد و بسیاری از احکام رایج، محصول شرایط تاریخی-اجتماعی خود هستند و قابل بازخوانی. او منتقد نهاد ولایت فقیه و ساختار جمهوری اسلامی و مدافع حقوق زنان است.
حسن یوسفی اشکوری در چه نشریاتی فعالیت داشته است؟
اشکوری در طول سه دهه با دهها نشریه همکاری داشته است، از جمله: کیهان و اطلاعات (در دهه ۶۰)، و در دوره اصلاحات و پس از آن: جامعه، توس، نشاط، خرداد، صبح امروز، مناطق آزاد، هممیهن، عصر آزادگان، شرق، کارگزاران، اعتماد، آفتاب یزد، و نشریات تخصصی چون آبان، مبین، پیام هاجر، هاتف، آیین، دانشنامه قرآن. کار اصلی پژوهشی او، همکاری مستمر با دایرةالمعارف بزرگ اسلامی است.
آیا حسن یوسفی اشکوری همچنان فعال است؟
بله، حسن یوسفی اشکوری همچنان بهعنوان یکی از فعالترین نواندیشان دینی-سیاسی ایرانی-تبار، در آلمان فعال است. او بهطور منظم در سایت زیتون و دیگر رسانههای فارسیزبان خارج از کشور، یادداشتها و تحلیلهای فکری-سیاسی خود را منتشر میکند و در گفتوگوهای فکری-انتقادی پیرامون مسائل ایران معاصر مشارکت دارد. او همچنان مسئول دفتر پژوهشهای فرهنگی علی شریعتی است.
Take less than a minute, register and share your opinion under this post.
Insulting or inciting messages will be deleted.
اشتراك