عمق فاجعه بی‌آبی در ایران

 مینا حیدری، روزنامه اطلاعات

شیخ امیرقلی جعفری بروجنی، نماینده یازدهمین دوره مجلس شورای اسلامی از حوزه انتخابیه بروجن و رئیس وقت کمیته آب مجلس می‌گوید: بر اساس آمارهای بلندمدت، میانگین آب‌های تجدیدپذیر کشور درحال‎ حاضر حدود ۹۰ میلیارد مترمکعب در سال برآورد می‌شود. منابع آبی تجدیدپذیر در گذشته، بیش از این مقدار بوده و بر پایه استانداردهای جهانی از جمله استاندارد سازمان فائو، برای حفظ پایداری زیست‌بوم هر منطقه، نباید بیش از ۴۰ درصد از منابع آب تجدیدپذیر مصرف شود.

اگر میزان مصرف یک منطقه از ۶۰ درصد فراتر رود، آن منطقه با کمبود فیزیکی آب مواجه خواهد شد. بنابراین اگر سقف مصرف را همان ۶۰ درصد در نظر بگیریم، شرایط فعلی کشور کاملا قابل پیش‌بینی بوده و اکنون از آن نیز پیچیده‌تر شده است.

کسری آب تجدیدپذیر ایران حدود ۱۲ میلیارد مترمکعب برآورد می‌شود که این مقدار باید برای کشاورزی، محیط زیست، تغذیه سفره‌های زیرزمینی و جبران خسارت‌های گذشته تأمین شود.

در بخش آب شرب و مصارف خانگی حدود ۴۲ میلیارد مترمکعب کسری داریم. کسری آب باعث بروز مشکلاتی مانند فرونشست زمین، تغییرات اقلیمی، تخریب سفره‌های زیرزمینی، نابودی تالاب‌ها و دریاچه‌ها و در کل منجر به برهم‌خوردن تعادل زیست‌بوم ایران می‌شود.

بگذارید صریح و شفاف بگویم، اصلی‌ترین دلیل نرسیدن ما به اهداف و سیاست‌های بلندمدت حوزه آب، جایگاه نامناسب این موضوع در نظام برنامه‌ریزی کشور است.

برای حل این معضل ابتدا باید مدل توسعه کشور، تعیین شود که متأسفانه هنوز مشخص نیست و بین مسئولان و نخبگان در این زمینه توافقی وجود ندارد.

در حال حاضر کلیدواژه توسعه کشور، آب نیست، درحالی‌که کشوری با این اقلیم و شرایط اکولوژیکی باید همه بخش‌های توسعه‌اش بر پایه آب باشد.

اولویت دادن به کشف منابع جدید آب یکی از اقدامات نادرست است که انجام می‌شود. این اقدام به معنای وابسته کردن جامعه به منابع آبی ناشناخته و نامطمئن است. این روند طی چهار دهه گذشته ادامه داشته و دارد.

فقدان مدیریت منسجم و کارآمد برای منابع آب و استفاده بی‌رویه و غیرعلمی در همه بخش‌ها و عدم رعایت سند آمایش سرزمین است. سند آمایش سرزمین تدوین شده ولی به آن عمل نشده است. اگر به این سند عمل می‌کردیم، امروز با چنین بحران‌هایی مواجه نبودیم.

داده‌های مربوط به منابع و مصارف آبی کشور روشن نیست و  هرگونه تصمیم‌گیری در این حوزه مانند حرکت در تاریکی است. این نبود این اطلاعات به تصمیمات غیرکارشناسی و تخصیص‌های سلیقه‌ای می‌انجامد