یادداشت دکتر بیژن عباسی، استاد حقوق عمومی دانشگاه تهران با عنوان: «کودتای بیست و هشت مرداد هزار و سیصد و سی و دو علیه دولت دکتر مصدق»

انقلاب، تغییر حکومت از پایین و توسط مردم و کودتا (coup d'Etat) واژه ای فرانسوی است که به لحاظ لغوی به معنای ضربه به دولت و به لحاظ سیاسی به مفهوم تغییر حکومت یا دولت از بالا و غالبا توسط یک فرد نظامی است.

در سرنگونی دولت دکتر مصدق نیز کودتا اتفاق افتاد زیرا شاه به کمک نظامیان وابسته به خود و اشراری مانند شعبان جعفری (بی مخ) و جریان‌های دیگر و با پشتیبانی مالی آمریکا و انگلیس، یک دولت قانونی و مردمسالار را سرنگون کرد. شایان گفتن است که بیل کلینتون و دیوید اوئن وزیر امورخارجه انگلیس در دوران انقلاب اسلامی و بسیاری از اسناد دیگر هم بر نقش آمریکا و انگلستان در این کودتا اشاره کرده اند.

درست است که برابر قانون اساسی مشروطه و متمم آن، نصب و برکناری نخست وزیر با شاه بود ولی در یک حکومت پادشاهی دارای قانون اساسی و مشروطه (پادشاهی پارلمانی) مانند انگلستان، کشورهای بنلوکس و اسکاندیناوی، شاه نماد وحدت ملت و تداوم دولت است و باید سلطنت کند نه حکومت و دولت باید مورد اعتماد و حمایت مجلس بوده و در برابر آن، مسئولیت سیاسی دارد. بنابراین، انتخاب نخست وزیر و ادامه کار آن‌، منوط به نظر و اراده اکثریت مجلس است نه اراده شاه.

محمدرضاشاه از سال هزار و سیصد و بیست تا سال هزار و سیصد و سی و دو، تلاش کرد پایبند به قانون اساسی و مشروطیت باشد ولی پس از گذشت دوازده سال از سلطنت، دیگر نمی خواست مانند ملکه انگلستان، پادشاه بی اختیار باشد فلذا تلاش کرد علیه دکتر مصدق، اقداماتی انجام دهد و به کمک عوامل و دولتهای فوق که دل خوشی از ملی شدن صنعت نفت نداشتند اقدام به سرنگونی دولت و روی کار آوردن سپهبد زاهدی به عنوان نخست وزیری گوش به فرمان نماید.

لازم به یادآوری است که پس از ملی شدن صنعت نفت و تحریم نفت ایران توسط انگلستان و دیگر کشورها، دکتر مصدق، کشور را به مدت دو سال با فروش فرش، پسته و پنبه اداره کرد. البته برخی اقدامات دکتر مصدق مانند انحلال مجلس از راه همه پرسی نیز در قانون اساسی پیش بینی نشده بود.

شخصیت‌های سیاسی را سیاه و سفید نبینیم، ببینم چه خدماتی برای کشور انجام داده اند و چه ایراداتی بر عملکرد آنها وارد است.