اشرف پهلوی و اوج بحران میان دولت و دربار

در چنین فضایی، ۱۰ مرداد ۱۳۳۱ به یکی از روزهای نمادین این بحران تبدیل شد؛ روزی که اشرف پهلوی، خواهر دوقلوی محمدرضا شاه، ایران را ترک کرد. درباره نقش اشرف پهلوی در بحران سیاسی آن سال‌ها روایت‌های متفاوتی وجود دارد، اما تقریباً همه مورخان اتفاق نظر دارند که خروج او در اوج تنش میان دولت مصدق و دربار رخ داد و بازتابی از فضای بی‌اعتمادی عمیقی بود که ساختار قدرت ایران را دربر گرفته بود. یرواند آبراهامیان در ایران بین دو انقلاب این بحران را صرفاً اختلافی شخصی میان شاه و نخست‌وزیر نمی‌داند، بلکه آن را نزاعی بر سر حدود اختیارات دولت، نقش سلطنت، نفوذ قدرت‌های خارجی و مفهوم حاکمیت ملی توصیف می‌کند.