مجری: چه گذشت؟ چه گفتند و چه شنیدیم؟ از آن ها که فقط نامشان را شنیدیم و آنچه تصور کردیم تنها روایت هایی بود که برایمان گفتند. اما در طنین تاریخ بی آنکه قضاوت کنیم یا بیاراییم و بکاهیم، خود خودشان را می شنویم. درود بر شما. من عبدالله عبدی در قسمت دوم با ارمغانی از طنین تاریخ همراه با شما شنوندگان رادیو ایران اینترنشنال هستم. برنامه ای که با بهره گیری از صداهایی تاریخ ساز و کمتر شنیده شده یا ناشنیده در گنجینه صدای عبدی مدیا تهیه می شود. حتما برنامه قبل خاطرتان هست و اگر نشنیده اید دعوت می کنم آن را جستار کنید و بشنوید و لذت ببرید. در برنامه قبل سخنان پادشاه دوم پهلوی را در خصوص 28 مرداد 1332 در سالگردش در مرداد 1333 شنیدیم. امروز با هم به چند ماه قبل از کودتا یعنی 29 اسفند 1331 سفر می کنیم و سخنان محمد مصدق نخست وزیر وقت ایران را در این روز می شنویم. همان سخنانی که زمینه را برای کودتا بر علیه محمد مصدق در مرداد سال 32 فراهم کرد. مصدق در این سخنرانی درباره دلایل رد پیشنهادات مشترک انگلیس و آمریکا، نخست پیشنهاد چرچیل ترومن و سپس پیشنهاد آیزن هاور چرچیل که توسط لویی هندرسن سفیر آمریکا و میدرتون کاردار موقت سفارت بریتانیا در تهران تسلیم شده بود سخن می گوید.
محمد مصدق: دولت انگلیس در پیشنهاد شهریور ماه 31 مبنای دعاوی خود را به طریق ذیل معین کرده بود. غرامتی که بابت ملی شدن موسسات شرکت نفت انگلیس و ایران واقع در ایران باید پرداخته شود با رعایت وضع حقوقی طرفین که بلافاصله قبل از ملی شدن موجود بوده و با توجه به کلیه دعاوی و دعاوی متقابله طرفین، دولت ایران در جواب این پیشنهاد اظهار داشت که مفهوم عبارات وضع حقوق طرفین بلافاصله قبل از ملی شدن صنعت نفت، این است که قرارداد باطل 1933 را که هیچ گاه مورد قبول ملت ایران نبوده و نیست، قانونی کند. و این امر برای دولت ایران به هیچ وجه قابل قبول نیست. این اسکان و معلوم نبودن موضوع غرامت که بر چه اساس و مبنایی است باعث شد که پیشنهادات و مذاکرات شهریور و مهری ماه به نتیجه نرسیده و مذاکرات مستقیم قطع گردید.
مجری: در ادامه این نطق اسفند ماهی مهم و تاریخی نیم ساعته، محمد مصدق نخست وزیر، بخشی از مذاکرات خود با هندرسن سفیر کبیر آمریکا را بیان و موانعی که باعث عدم ایجاد توافق شده را روایت می کند.
محمد مصدق: در مذاکرات اخیری که جناب آقای هندرسن، سفیر کبیر امریکا با اینجانب به عمل آورد، دولت انگلستان پیشنهاد نموده بود که به جای جمله وضع حقوقی طرفین بلافاصله قبل از ملی شدن نفت، عبارت غرامت منصفانه برای از دست رفتن کسب و کار شرکت گذاشته شود. قبول این مبنای مبهم و نامعین برای تعیین غرامت موانع عدیده ای دربر داشت. اولا در صنایع ملی شده در تمام دنیا اون هم به فرض وجود قراردادی که طبق موازین حقوقی و بدون تحمیل و ارعاب منعقد شده باشد، جز غرامت اموال و تاسیسات چیزی پرداخت نمی شود. و قبول غرامت از دست رفتن کسب و کار، برخلاف اصل ملی شدن صنایع و نقض غرض است. ثانیا شرکت سابق در حقیقت در ایران کسب و کار نداشته. بلکه باید گفت که بزرگ ترین ثروت ملی ایران را به رایگان می برده و چیزی که در مقابل این جنگ بادآور به دولت ایران می داده در حقیقت فقط حق السکوتی بوده که اولیای امور می پرداختند. بنابراین چنین عملی که من باب مثال یک ریال بدهند و بیست ریال بهره ببرند، کسب و کار نیست و یک نوع غارتی است که در هیچ جای دنیا سابقه ندارد.
مجری: مصدق در لحظاتی این سخنان را بیان می کند که ایرانیان در حال آماده شدن برای تحویل سال 1332 هجری خورشیدی هستند. سالی که آبستن حوادثی است که یکی از مهم ترین مبادی تاریخ برای ایران خواهد بود. مصدق اما در سخنانش به وضوع نشانه هایی از کوتاه نیامدن از خواسته هایش در مذاکرات و بله نگفتن به پیشنهادات دول آمریکا و بریتانیا شنیده می شود. او علت اساسی رفع نشدن اختلافات نفت را دو مرحله می داند که آن را با صراحت بیان می کند.
محمد مصدق: باید به عرض هموطنان عزیز برسانم که علت اساسی رفع نشدن اختلاف نفت دو چیز است. یک انتظار دولت انگلیس از معدودی از هموطنان ما که در ایران، متجاوز از یک قرن است مورد حمایت اون دولت بوده و مردم این مملکت را به حال و روزی در آورده اند که فقط با یک قرص نان سلب 8.33 کنند و از تمام مزایای حیاتی محروم باشند. انتظار دولت انگلیس این است که این عده محدود که تحت حمایت اون دولت به طرق مختلف حقوق هموطنان خود را غضب کرده و به وطن خویش خیانت نموده اند، برای حفظ خودشان هم که شده اوضاع سابق را مجددا برقرار کنند و اون دولت بتواند با حمایت شدگان خود مسئله نفت را به طور دلخواه حل نماید. دو. علت دیگری که مانع حل قضیه نفت شده، منافعی است که بعضی از شرکت های عظیم نفت در خاورمیانه دارند. و در اثر تبلیغات شرکت سابق معتقد شدند که در صورت حل مشکل نفت بر اساسی که دولت ایران پیشنهاد می کند ممکن است اون منافع دچار مخاطره گردد. به این دلایل است که پیشنهاداتی که تا کنون دولت انگلیس مستقیما یا به وسیله امریکا به دولت ایران داده، با الفاظ متفاوت در معنا به هم شبیه بوده و هیچ یک از اون ها حقوق ملت ایران را تامین نکرده. بنابراین مورد قبول دولت و ملت ایران واقع نشده است.
مجری: نخست وزیر وقت ایران ضمن حیله گر خواندن دولت انگلیس، در بخش های پایانی سخنانش ملت ایران را برای برداشتن گام های نهایی در مسیر سرمنزل مقصودش رهنمون می کند.
محمد مصدق: در پناه اتفاق و وحدت نظر، مشکلات بی شمار را ما اکنون پشت سر گذاشته ایم. و حریفی حیله گر و فتنه انگیز را از خانه خویش که 150 سال غاصبانه بر اون حکومت می کرد بیرون راندیم. ما به دنیا نشان داده ایم که در راه تحقق آرزوها و آرمان های ملی خویش تا سر حد فداکاری پیش می رویم. و اکنون که تا موفقیت نهایی و قطعی چند قدم دیگر بیشتر باقی نمانده است باید با عزم و اراده ای محکم تر و آرامش و بردباری افزون تر گام های آخر را به سرمنزل مقصود برداریم.
مجری: دکتر محمد مصدق سی امین نخست وزیر ایران در این نطق خطاب به ملت ایران ضمن ارائه دلایل رد پیشنهاد آمریکا و بریتانیا، خواستار تغییراتی در آن شد. با رد این پیشنهاد انگلیس و آمریکا به این نتیجه رسیدند که حل بحران نفت از راه سیاسی ممکن نیست و باید دولت مصدق را براندازند. همین شد که در عین اینکه مردم ایران در سرمای سوزان پایان زمستان 1321 داشتند برای جشن نوروز باستانی آماده می شدند نمی دانستند تا چند ماه بعد در تابستان 1332 ایران درگیر حوادثی بس پرماجرا خواهد شد.
من عبدالله عبدی تهیه کننده و مجری طنین تاریخ از شما برای همراهی با این برنامه سپاسگزارم. فراموش نکنید که برنامه طنین تاریخ و دیگر برنامه های رادیو ایران اینترنشنال را می توانید به صورت پادکست هم دریافت کنید. و پایان بخش این قسمت از طنین تاریخ، سروده ای از اردلان سرفراز: تاریخ وحشتکده ای بی رحم و بی ترحم است. دریای آتش است و خون. پیوسته در تلاطم است. شمشیر فاتحان قلم، مرکب خون مردم است. بدرود.
کمتر از یک دقیقه زمان بگذارید، ثبتنام کنید و نظرتان را زیر همین پست به اشتراک بگذارید.
پیامهای توهینآمیز و یا حاوی دعوت به خشونت حذف خواهند شد.
ثبت نام