تثبیت کودتا؛ روز بعد از سقوط دولت مصدق

۲۹ مرداد ۱۳۳۲، برابر با ۲۰ اوت ۱۹۵۳، نخستین روز کامل پس از سرنگونی دولت محمد مصدق بود. کودتای ۲۸ مرداد، که با دخالت و عملیات پنهانی بریتانیا و آمریکا و همکاری نیروهای سیاسی و نظامی داخلی انجام شد، در ۱۹ اوت به سقوط دولت مصدق انجامید. فضل‌الله زاهدی قدرت را در دست گرفت و مصدق و شماری از نزدیکانش بازداشت شدند. شاه که پس از شکست تلاش نخست برای اجرای کودتا از ایران گریخته بود، هنوز در کشور نبود و چند روز بعد، در ۲۲ اوت، به تهران بازگشت. اما ۲۹ مرداد از این جهت مهم بود که کودتا دیگر فقط یک عملیات خیابانی نبود؛ داشت به حکومت جدید تبدیل می‌شد.

گزارش‌های دیپلماتیک همان روز نشان می‌دهند که زاهدی در حال تثبیت موقعیت خود و انتخاب اعضای کابینه بود. هم‌زمان دستور بازداشت رهبران جبهه ملی صادر شد و مصدق و شماری از همراهانش به باشگاه افسران منتقل شدند. 

همچنین افسرانی که روز قبل از دستورات مصدق پیروی کرده بودند، بازداشت شدند. در واقع، ۲۹ مرداد را می‌توان آغاز مرحله‌ای دانست که در آن پیروزی خیابانی به سرکوب سیاسی و تثبیت قدرت تبدیل شد. نکته مهم دیگر این است که نباید تصور کرد حسین فاطمی در ۲۹ مرداد اعدام یا حتی در همان روز به اعدام محکوم شد. فاطمی بعدها دستگیر و محاکمه شد و در نهایت در دولت زاهدی اعدام شد. پس روایت دقیق‌تر این است ۲۸ مرداد، سقوط بود؛ ۲۹ مرداد، تثبیت پیامدهای سقوط.