۳ شهریور ۱۳۲۰۱۳۲۰
اشغال ایران توسط متفقین در جنگ جهانی دوم
سوم شهریور ۱۳۲۰، ساعت از نیمهشب گذشته بود که صدای انفجار و آژیر خطر، خواب مردم شمال و جنوب ایران را پریشان کرد.
نیروهای شوروی از مرزهای شمالی و ارتش بریتانیا از خلیج فارس، بیآنکه اعلام جنگی رسمی در کار باشد، به خاک ایران هجوم آوردند.
آن روز، آغاز یکی از تلخترین فصلهای تاریخ معاصر ایران بود؛ روزی که کشور برای نخستینبار در قرن بیستم، زیر پای دو ابرقدرت زمانه لگدمال شد.
صبح سوم شهریور ۱۳۲۰، مردم بندر انزلی و آبادان با صحنهای غریب بیدار شدند؛ سربازان خارجی، با لباسهایی ناآشنا و اسلحههایی که تا آن روز فقط در فیلمها دیده بودند، در خیابانها رژه میرفتند. رضاشاه که سالها با تکیه بر ارتش و سیاست نزدیکی به آلمان نازی، ایران را بهصورت یک قلعه تسخیرناپذیر درآورده بود، در برابر این حمله غافلگیر شد.
ارتش ایران، که بیشتر بودجهاش صرف تشریفات و مانورهای نمایشی شده بود، در چند روز فروپاشید. شاه مجبور به استعفا شد و پسرش، محمدرضا، در شرایطی به تخت نشست که کشور عملاً تحت اشغال دو قدرت بزرگ قرار داشت.
ایران به «پل پیروزی» متفقین تبدیل شد؛ مسیری حیاتی برای رساندن تدارکات به شوروی که در آن روزها در برابر حمله هیتلر مقاومت میکرد. هزاران سرباز خارجی در خاک ایران مستقر شدند، جادهها و راهآهنها به کنترل بیگانگان درآمد، و قحطی بزرگ ۱۳۲۲ که منجر به مرگ صدها هزار نفر شد، در سایه همین اشغال و اختلال در توزیع غله رخ داد.
پیرمردی که آن روزها کودک بود، سالها بعد در خاطراتش نوشت: «یادم است که نان را صف میکشیدیم. سربازان انگلیسی و روسی در شهر بودند و ما، مثل سایههایی در خانههای خودمان، زندگی میکردیم.»