ناگفته‌هایی از سالن تشریح؛ عدالت برای رفتگان اجرا می‌شود؟

 مینا حیدری، روزنامه اطلاعات

دکتر محمدجواد هدایت‌شده، متخصص پزشکی قانونی و  رئیس تالار تشریح پزشکی قانونی مرکز کهریزک می‌گوید: دو گروه از متوفیان حتما به پزشکی قانونی ارجاع می‌شوند. نخست، افراد فاقد هویت مشخص و دوم اشخاصی که هویتشان معلوم است، اما هیچ فردی برای تحویل جسد آن‌ها مراجعه نمی‌کند و به اصطلاح «بلاصاحب» هستند.

به‌طور معمول، روزانه حدود دو تا سه مورد مجهول‌الهویه به سازمان پزشکی قانونی ارجاع می‌شود. شناسایی این افراد به تلاش‌های اداره آگاهی وابسته است و عدم اعلام مفقودی از سوی بستگان می‌تواند منجر به ناشناس ماندن متوفی شود.

سالانه حدود هزار نفر مجهول‌الهویه در تهران وجود دارد. ۲۵ درصد از آن‌ها به پزشکی قانونی کهریزک ارجاع می‌شوند و با احتساب سایر شهرهای کشور، این آمار تا حدود دو برابر افزایش می‌یابد.

اجساد مجهول‌الهویه در قطعه‌ای خاص با عنوان «ناشناس‌ها» دفن می‌شوند. این اجساد، سنگ مزار ندارند و با شماره جواز دفن در محل دقیق دفن توسط آرامستان ثبت می‌شوند. پزشکی قانونی نظارتی بر این فرآیند ندارد اما دفن بر اساس شماره جواز انجام شده و اطلاعات مربوطه در دسترس است. در صورت تعیین هویت، آرامستان، مزار را هویت‌دار می‌کند.

در هنگام بروز بحران اقدامات عملی و اولیه‌ مانند معاینه، کالبدگشایی و نمونه‌برداری، طبق معمول انجام می‌شود اما اگر تعداد اجساد افزایش یابد، امکان نگهداری اجساد وجود ندارد.

فرآیند فساد جسد در حالت عادی معمولا پس از ۳۶ ساعت در دمای معتدل (حدود ۲۵ درجه سانتی‌گراد) آغاز خواهد شد. این روند از روده‌ آغاز می‌شود، زیرا منبع عفونت و میکروب به شمار می‌رود. این فرآیند با تغییر رنگ سبز در ناحیه شکم ظاهر می‌شود و سپس به کل بدن گسترش می‌یابد.

در حادثه سقوط هواپیمای اوکراینی، پیکر افراد به دلیل شدت حادثه، قطعه‌قطعه شده بود. ما با انجام آزمایش‌های ژنتیکی، قطعات مختلف را شناسایی کردیم و با خویشاوندان متوفیان تطبیق دادیم. در برخی موارد، یک جسد پنج یا شش قطعه شده بود که در نقاط مختلف محل حادثه پراکنده بودند. برای جمع‌آوری همه قطعات کنار هم، باید کار علمی دقیق و سنگینی انجام می‌شد.

اتباع دیگر کشورها نیز در این پرواز حضور داشتند. ما همین اقدامات را برای آن‌ها هم انجام دادیم و نتایج را به کشورهایشان ارسال کردیم. آن‌ها به نظر ما اکتفا نکردند و دوباره آزمایش‌های ژنتیکی را انجام دادند، اما نتایج ما هیچ‌گونه تناقضی با بررسی‌های آن‌ها نداشت. این امر، نشان‌دهنده سطح بالای علمی و تجهیزاتی سازمان پزشکی قانونی ایران است.