بیوگرافی سید مصطفی میرسلیم؛ از مهندسی موتور تا سیاست‌مدار راست سنتی

سید مصطفی میرسلیم یکی از چهره‌های باسابقه، کلیدی و در عین حال حاشیه‌ساز در تاریخ سیاسی و اجرایی جمهوری اسلامی ایران است. او که به عنوان یک تکنوکرات مذهبی و متخصص مهندسی مکانیک شناخته می‌شود، از نخستین سال‌های پس از انقلاب ۱۳۵۷ در پست‌های حساس مدیریتی، از جمله وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، عضویت در مجمع تشخیص مصلحت نظام و نمایندگی مجلس حضور داشته است. میرسلیم به عنوان یکی از ستون‌های اصلی حزب مؤتلفه اسلامی، نماینده جریان راست سنتی و اصول‌گرایی کلاسیک است که در سال‌های اخیر، به دلیل مواضع خاص اقتصادی، دفاع سرسختانه از خودروسازی داخلی و اظهارنظرهای رسانه‌ای جنجالی‌اش، بیش از هر زمان دیگری در کانون توجه و نقد افکار عمومی قرار گرفته است.

دوران کودکی، پیشینه خانوادگی و تحصیلات در فرانسه

سید مصطفی میرسلیم در خردادماه سال ۱۳۲۶ در تهران متولد شد. او در خانواده‌ای با اصالت مذهبی رشد کرد و پس از اتمام دوران دبیرستان در مدرسه البرز تهران، برای ادامه تحصیل در رشته‌های فنی راهی کشور فرانسه شد.

تحصیلات آکادمیک و تخصص فنی

میرسلیم برخلاف بسیاری از سیاست‌مداران هم‌نسل خود، دارای تحصیلات عالی فنی از دانشگاه‌های معتبر اروپایی است:

• فوق‌لیسانس مهندسی مکانیک از دانشگاه پواتیه فرانسه (۱۳۴۹)

• تخصص در مهندسی موتورهای درون‌سوز از مدرسه عالی نفت و موتور فرانسه (۱۳۵۱)

او پس از بازگشت به ایران، به عنوان عضو هیئت علمی در دانشگاه پلی‌تکنیک تهران (امیرکبیر) مشغول به کار شد و فعالیت‌های علمی و تحقیقاتی خود را در حوزه موتورهای دیزل و خودرو آغاز کرد.

ورود به عرصه سیاست و مسئولیت‌های اولیه پس از انقلاب

با شکل‌گیری جرقه های انقلاب، میرسلیم به جریانات مذهبی و انقلابی پیوست. او به دلیل تخصص فنی و تعهد مذهبی، بلافاصله پس از انقلاب ۱۳۵۷ به ساختار مدیریتی کشور دعوت شد.

از وزارت کشور تا نامزدی نخست‌وزیری

میرسلیم در سال ۱۳۵۸ به عنوان معاون سیاسی داداش‌پور (وزیر کشور وقت) انتخاب شد و مسئولیت اجرایی برگزاری رفراندوم تغییر نظام و اولین انتخابات ریاست‌جمهوری را بر عهده داشت. در سال ۱۳۵۹، ابوالحسن بنی‌صدر او را به عنوان نامزد نخست‌وزیری به مجلس معرفی کرد، اما مجلس اول با نخست‌وزیری او موافقت نکرد و در نهایت محمدعلی رجایی به این سمت رسید. او سپس در دوران ریاست‌جمهوری آیت‌الله خامنه‌ای، به عنوان سرپرست نهاد ریاست‌جمهوری مشغول به کار شد.

دوران صدارت در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی

یکی از مهم‌ترین و اثرگذارترین دوران کارنامه اداری میرسلیم، تصدی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در دولت دوم اکبر هاشمی رفسنجانی (بین سال‌های ۱۳۷۲ تا ۱۳۷۶) بود.

سیاست‌های انقباضی و سخت‌گیری‌های فرهنگی

دوران وزارت میرسلیم با اعمال سیاست‌های فرهنگی بسیار محافظه‌کارانه و انقباضی شناخته می‌شود. او پس از دوران باز فرهنگی علی‌محمد خاتمی در این وزارتخانه قرار گرفت و به سرعت به تغییر ریل سیاست‌های مطبوعاتی و سینمایی پرداخت. در دوران او، ممیزی و نظارت بر کتاب، نشریات و فیلم‌های سینمایی به شدت افزایش یافت که این امر انتقادات گسترده هنرمندان و روشنفکران را در پی داشت. میرسلیم معتقد بود که این اقدامات برای مقابله با آنچه «تهاجم فرهنگی غرب» خوانده می‌شد، الزامی است.

حضور در مجمع تشخیص مصلحت نظام و مجلس شورای اسلامی

پس از پایان دولت هاشمی، میرسلیم با حکم رهبر ایران به عضویت مجمع تشخیص مصلحت نظام درآمد؛ جایگاهی که چندین دوره متوالی در آن ابقا شد و به عنوان رئیس کمیسیون زیربنایی و تولیدی آن فعالیت کرد.

ورود به مجلس یازدهم

میرسلیم پس از سال‌ها دوری از فضای انتخابات، در سال ۱۳۹۸ کاندیدای انتخابات مجلس یازدهم از حوزه انتخابیه تهران شد و با قرار گرفتن در لیست ائتلاف اصول‌گرایان به پارلمان راه یافت. حضور او در مجلس با مواضع سرسختانه در حمایت از طرح‌های صیانت از فضای مجازی و مخالفت شدید با واردات خودرو همراه بود.

حضور در انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۳۹۶

مصطفی میرسلیم در سال ۱۳۹۶ به عنوان نامزد رسمی حزب مؤتلفه اسلامی در دوازدهمین دوره انتخابات ریاست‌جمهوری شرکت کرد. مناظره‌های تلویزیونی آن سال، چهره جدیدی از او را به جامعه معرفی کرد. تکیه‌کلام‌ها و پرسش‌های او از حسن روحانی (مانند عبارت "آقای روحانی، این را چی می‌گی؟") تا مدت‌ها در فضای مجازی دست‌مایه طنز و تولید محتوا شد. او در نهایت با کسب حدود ۴۷۰ هزار رای، در رتبه سوم انتخابات قرار گرفت.

مواضع چالش‌برانگیز؛ از صنعت خودرو تا پرونده فرزند

در سال‌های اخیر، نام میرسلیم بیش از کارنامه گذشته‌اش، با حاشیه‌های متعددی گره خورده است که محبوبیت اجتماعی او را تحت تاثیر قرار داد.

دفاع تمام‌قد از خودروسازی داخلی و جنجال لندکروز

میرسلیم به عنوان طراح اولین موتور ملی، همواره دفاعی متعصبانه از صنعت خودروی داخلی داشته و با واردات خودروی خارجی به شدت مخالفت کرده است. مصاحبه جنجالی او در تلویزیون که در آن مدعی شد «پژو ۲۰۶ با تویوتا لندکروز تفاوتی ندارد»، موجی از انتقادات و تمسخر را در رسانه‌ها و میان توده مردم به همراه داشت. همچنین، دیده شدن او با ساعت مچی گران‌قیمت برند لوکس خارجی و کفش‌های آمریکایی ریباک در صحن مجلس، با شعارهای او مبنی بر حمایت از کالای داخلی تناقض عمیقی ایجاد کرد.

ماجرای بازداشت فرزند به اتهام همکاری با منافقین

در سال ۱۴۰۱ فاش شد که پسر او، مهدی میرسلیم، به اتهام همکاری و افشای اطلاعات به سازمان مجاهدین خلق (منافقین) بازداشت و به ۵ سال حبس محکوم شده است. نحوه برخورد با پرونده پسر او و آزادی مشروط یا مرخصی‌های او، بار دیگر انتقادها را درباره وجود تبعیض در برخورد با آقازاده‌ها برانگیخت.

جمع‌بندی

سید مصطفی میرسلیم نمونه بارزی از نسل اول تکنوکرات‌های وفادار به آرمان‌های سنتی انقلاب اسلامی است. کارنامه او آمیزه‌ای از تخصص علمی در حوزه موتور و مکانیک، مدیریت سخت‌گیرانه در عرصه فرهنگ، و مواضع اقتصادیِ حمایت‌گرایانه افراطی است. اگرچه او خود را مصلح صنعت و اقتصاد کشور می‌داند، اما در اواخر دوران سیاسی‌اش، به دلیل ادبیات خاص و مواضع دور از واقعیت‌های اقتصادی جامعه، به یکی از نمادهای اصلی شکاف میان مسئولان سنتی و نسل جدید تبدیل شد.

سوالات متداول 

۱. رشته تحصیلی و تخصص اصلی مصطفی میرسلیم چیست؟ او دارای مدرک فوق‌لیسانس مهندسی مکانیک و تخصص موتورهای درون‌سوز از کشور فرانسه است و سال‌ها به عنوان استاد دانشگاه امیرکبیر و طراح موتور ملی فعالیت کرده است.

۲. ماجرای بازداشت پسر مصطفی میرسلیم چه بود؟ مهدی میرسلیم، فرزند وی، در سال ۱۳۹۸ به اتهام ارتباط و تحویل اطلاعات به سازمان مجاهدین خلق (منافقین) بازداشت و به ۵ سال زندان محکوم شد که مواضع میرسلیم در دفاع از بی‌گناهی یا فریب‌خوردگی فرزندش حواشی زیادی ایجاد کرد.

۳. چرا مواضع میرسلیم در مورد خودرو تا این حد جنجالی شد؟ او به عنوان مخالف سرسخت واردات خودروی خارجی، در یک مناظره زنده ادعا کرد که خودروی پژو ۲۰۶ تفاوت ساختاری با تویوتا لندکروز ندارد که این اظهارنظر با واکنش‌های منفی گسترده مردم مواجه شد.