مهدی نصیری للردی، روزنامه‌نگار، نویسنده، تحلیل‌گر سیاسی، پژوهشگر دینی، سردبیر فعلی نشریه «سمات» و سردبیر و مدیرمسئول اسبق روزنامه شاخص «کیهان»، یکی از پر بازتاب‌ترین چهره‌های با مسیر تحول فکری شاخص در ایران معاصر است. او که با پشتوانه خانوادگی حوزوی-روحانی (فرزند یک مجتهد تحصیل‌کرده نجف) و آغاز تحصیلات حوزوی از ۱۲ سالگی، در ۲۵ سالگی به سردبیری روزنامه کیهان (۱۳۶۷) و سپس با دستور مستقیم آیت‌الله خامنه‌ای به مدیرمسئولی آن (۱۳۷۰) منصوب شد، به همراه یوسفعلی میرشکاک از آغازگران خط مشی تندرو در کیهان بود. اما از اوایل دهه ۱۳۹۰، نصیری چرخشی بزرگ را تجربه کرد و به یکی از پر بازتاب‌ترین منتقدان ولایت فقیه بدل شد. او که با پیشنهاد جنجالی «گفتگوی تاج‌زاده-شاهزاده» و بازداشت ۱۴ بهمن ۱۴۰۳ در آرامگاه فردوسی در کانون توجه قرار گرفت، در سال‌های اخیر به کانادا مهاجرت کرده است. نصیری در یکی از مواضع شاخص خود اعلام کرده: «ما یک نظام دشمن‌محور تأسیس کرده‌ایم و عمدتاً در پی خلق دشمن هستیم.»
مهدی نصیری کیست؟
مهدی نصیری للردی (متولد ۱ مهر ۱۳۴۲ در دامغان)، روزنامه‌نگار، نویسنده، تحلیل‌گر سیاسی، پژوهشگر دینی، سردبیر فعلی نشریه «سمات»، سردبیر و مدیرمسئول اسبق روزنامه شاخص «کیهان» و هفته‌نامه «صبح»، و یکی از پر بازتاب‌ترین چهره‌های با مسیر تحول فکری شاخص در ایران معاصر، در شمار پر استنادترین چهره‌های گفتمان رسانه‌ای-فکری فارسی‌زبان قرار می‌گیرد. نصیری، که با مسیری منحصربه‌فرد ـ از پشتوانه خانوادگی شاخص حوزوی-روحانی به‌عنوان فرزند شیخ گل‌محمد نصیری للردی (روحانی شاخص اهل مازندران، تحصیل‌کرده حوزه علمیه نجف، و مجتهد) و خدیجه سادات ترابی (اهل دامغان)، تا آغاز تحصیل دروس حوزوی از سال ۱۳۵۴ در حوزه علمیه دامغان نزد پدر و دیگر عالمان آن حوزه، تا آغاز فعالیت رسانه‌ای در دوران جوانی با نگارش مقاله برای مجله «زن روز» و فعالیت در کانون‌های فرهنگی دامغان، تا حضور در سال ۱۳۶۵ به‌عنوان نماینده فرهنگی مؤسسه کیهان در قم (در دورانی که سید محمد خاتمی، نماینده وقت آیت‌الله خمینی در مؤسسه کیهان بود)، تا دعوت به تهران برای کار در کیهان در سال ۱۳۶۶، تا انتصاب در ۲۵ سالگی به سردبیری روزنامه کیهان در سال ۱۳۶۷ (با موافقت محمد اصغری، سرپرست وقت مؤسسه کیهان، و سید محمد خاتمی)، تا انتصاب در سال ۱۳۷۰ به مدیرمسئولی روزنامه کیهان با دستور مستقیم آیت‌الله علی خامنه‌ای، تا آغازگری خط مشی تندرو در کیهان به همراه یوسفعلی میرشکاک (که بعدها توسط حسین شریعتمداری ادامه یافت)، تا سردبیری و مدیرمسئولی هفته‌نامه «صبح» پس از کیهان، تا سردبیری نشریه فعلی «سمات» ـ شالوده پلتفرم فکری پایدار او در دهه‌های اخیر، تا چرخش بزرگ فکری از اوایل دهه ۱۳۹۰ که در آن، نصیری از یک چهره تندرو دو آتشه پشتیبان نظام به یکی از پر بازتاب‌ترین منتقدان ولایت فقیه بدل شد، تا مواضع پر بازتاب اخیر (شامل مقایسه اعتراضات آبان ۹۸ با جنبش جلیقه‌زردهای فرانسه، نقد ساختار «دشمن‌محور» جمهوری اسلامی، دفاع از برجام، و پیشنهاد جنجالی «گفتگوی تاج‌زاده-شاهزاده» ـ فراخوانی برای اتحاد میان نیروهای جمهوری‌خواه و سلطنت‌طلب)، تا بازداشت پر بازتاب در ۱۴ بهمن ۱۴۰۳ در آرامگاه فردوسی در طوس مشهد (در حین ضبط ویدئویی پیرامون فردوسی و زبان فارسی)، و در نهایت، مهاجرت اخیر به کانادا به همراه همسر (با وعده بازگشت سه ماه بعد) ـ به یکی از مرجع‌های اصلی گفتمان فکری-سیاسی فارسی‌زبان معاصر بدل شده است.
اهمیت مهدی نصیری در سپهر فکری-رسانه‌ای ایران معاصر از چند جهت قابل بررسی است. نخست، پشتوانه خانوادگی شاخص حوزوی-روحانی ـ به‌عنوان فرزند یک مجتهد شاخص حوزه نجف ـ که شالوده هویت دینی-فکری اولیه او را تشکیل می‌داد. دوم، جایگاه پیشگامانه او در جوانی به‌عنوان سردبیر روزنامه کیهان در ۲۵ سالگی در سال ۱۳۶۷ ـ یکی از معدود نمونه‌های انتصاب در چنین سن کمی به سمت سردبیری شاخص‌ترین روزنامه پایتخت. سوم، جایگاه پیشگامانه به‌عنوان از آغازگران خط مشی تندرو در کیهان به همراه یوسفعلی میرشکاک ـ خط مشی‌ای که بعدها توسط حسین شریعتمداری ادامه یافت و به یکی از پر بازتاب‌ترین جریان‌های رسانه‌ای جمهوری اسلامی بدل شد. چهارم، چرخش بزرگ فکری شاخص از اوایل دهه ۱۳۹۰ ـ از یک چهره تندرو دو آتشه به منتقد ولایت فقیه ـ که او را به یکی از منحصربه‌فردترین نمونه‌های تحول فکری در میان روزنامه‌نگاران ایرانی بدل می‌کند. پنجم، سهم پیشگامانه در طرح موضع پر بازتاب «گفتگوی تاج‌زاده-شاهزاده» ـ فراخوانی برای اتحاد میان نیروهای جمهوری‌خواه و سلطنت‌طلب ـ که به یکی از پر بحث‌ترین موضع‌گیری‌های فکری-سیاسی فارسی‌زبان معاصر بدل شد. ششم، تولید سلسله‌ای از آثار شاخص فکری-کلامی ـ که در شمار آن، «اسلام و تجدد»، «فلسفه از منظر قرآن و عترت»، «آوینی و مدرنیته»، «جایگاه اجتماعی زن از منظر اسلام»، و «عصر حیرت» قرار می‌گیرند.
نصیری، در یکی از مواضع تحلیلی شاخص خود اعلام کرد: «ما یک نظام دشمن‌محور تأسیس کرده‌ایم و عمدتاً در پی خلق دشمن هستیم. باید در اولین فرصت ممکن برجام را دریابیم، چون هر چه تعلل بیشتر باشد خسارت ما بیشتر خواهد بود. وقتی سیاست ایدئولوژیک می‌شود و از مدار عقلانیت خارج می‌شود، وضع می‌شود آنچه که امروز می‌بینیم.» این موضع، که در آن، نقد ساختاری به سیاست خارجی جمهوری اسلامی برجسته می‌شود، یکی از پر بازتاب‌ترین چارچوب‌های تحلیلی اخیر اوست.
زندگی و پیشینه
مهدی نصیری در ۱ مهر ۱۳۴۲ در شهر دامغان ـ شهری در استان سمنان ـ به دنیا آمد. تولد در اوایل دهه ۴۰ شمسی، نصیری را در نسلی قرار می‌دهد که در سن نوجوانی، با وقایع پیروزی انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ هم‌زمان شد و در سن جوانی، در ساختار سیاسی-رسانه‌ای پسا-انقلابی، فعالیت‌های شاخص خود را آغاز کرد.
خانواده: پشتوانه روحانی-حوزوی
محوری‌ترین وجه پشتوانه خانوادگی-فرهنگی نصیری، انتساب او به یک خانواده شاخص روحانی-حوزوی است.
● پدر: شیخ گل‌محمد نصیری للردی ـ روحانی شاخص اهل مازندران، تحصیل‌کرده حوزه علمیه نجف (مرکز شاخص حوزوی شیعه)، که به مقام اجتهاد رسیده بود
● مادر: خدیجه سادات ترابی ـ اهل دامغان
این پشتوانه خانوادگی، که در آن، پدر در شمار مجتهدان شاخص حوزه نجف قرار می‌گرفت، شالوده هویت دینی-فکری اولیه نصیری را تشکیل می‌داد.
تحصیلات حوزوی
نصیری تحصیل دروس حوزوی را از سال ۱۳۵۴ ـ یعنی از حدود ۱۲ سالگی ـ در حوزه علمیه دامغان نزد پدر و دیگر عالمان آن حوزه آغاز کرد. این پشتوانه حوزوی، شالوده تخصص بعدی او در حوزه‌های فلسفه دینی، فقه، و کلام را تشکیل می‌داد.
آغاز فعالیت رسانه‌ای
پر بازتاب‌ترین فصل آغاز کارنامه رسانه‌ای نصیری، فعالیت در دوران جوانی و اوایل انقلاب بود.
مقاله برای «زن روز»
به گفته خود نصیری، مقاله‌ای برای مجله «زن روز» نوشته بود ـ نشانه‌ای از نخستین تجربه‌های رسانه‌ای او.
کانون‌های فرهنگی دامغان
نصیری در جوانی و اوایل انقلاب، تابستان‌ها را در کانون‌های فرهنگی دامغان در کار نوشتن جزوات سپری میکرد. این فعالیت، شالوده پیوند او با فضای فرهنگی-تبلیغی پسا-انقلابی را تشکیل می‌داد.
ورود به مؤسسه کیهان
محوری‌ترین فصل کارنامه رسانه‌ای حرفه‌ای نصیری، ورود به مؤسسه کیهان از سال ۱۳۶۵ بود.
نماینده فرهنگی مؤسسه کیهان در قم (۱۳۶۵)
طبق روایت خود نصیری، پس از یک مقاله شاخص، به‌عنوان «نماینده فرهنگی موسسه کیهان در قم» حضور پیدا کرد. در آن دوران، سید محمد خاتمی، به‌عنوان نماینده ولی فقیه در مؤسسه کیهان فعالیت میکرد. این پیوند با خاتمی، شالوده ورود گسترده او به ساختار رسانه‌ای کیهان را تشکیل می‌داد.
دعوت به تهران (۱۳۶۶)
نصیری یک سال را در همین وضعیت گذراند تا سال ۱۳۶۶ که برای کار در کیهان، به تهران دعوت شد.
سلسله مقالات شاخص
پس از انتقال به تهران، نصیری به گفته خودش، «سلسله مقالات زمینه‌های صدور فتاوی امام را در نقد نوشته‌های آیت‌الله آذری قمی و مواضع روزنامه رسالت در کیهان منتشر کردم که با استقبال فراوانی مواجه شد.» این مقالات، که در شمار پر بازتاب‌ترین نوشته‌های اوایل دهه ۶۰ کیهان قرار می‌گرفتند، شالوده شهرت اولیه او را تشکیل می‌دادند.
این مقالات بعدها در قالب کتاب «زمینه‌های صدور فتاوی امام» از سوی انجمن اسلامی معلمان منتشر شد.
سردبیری و مدیرمسئولی کیهان
پر بازتاب‌ترین فصل کارنامه رسانه‌ای نصیری، سردبیری و سپس مدیرمسئولی روزنامه شاخص کیهان بود.
سردبیری در ۲۵ سالگی (۱۳۶۷)
در سال ۱۳۶۷، نصیری در ۲۵ سالگی به سردبیری روزنامه کیهان منصوب شد. این انتصاب، با موافقت محمد اصغری، سرپرست وقت مؤسسه کیهان، و سید محمد خاتمی، نماینده وقت آیت‌الله خمینی در مؤسسه کیهان صورت گرفت.
این انتصاب، که در آن، یک روزنامه‌نگار جوان در سن ۲۵ سالگی به سردبیری شاخص‌ترین روزنامه پایتخت برگزیده شد، در میان روزنامه‌نگاران ایرانی نسبتاً منحصربه‌فرد بود.
مدیرمسئولی کیهان (۱۳۷۰)
در سال ۱۳۷۰، نصیری با دستور مستقیم آیت‌الله علی خامنه‌ای، به‌عنوان مدیرمسئول روزنامه کیهان منصوب شد ـ سمت پر بازتابی که نشانه‌ای از اعتماد رهبری به او بود.
مقالات و خط مشی شاخص
از مهم‌ترین مقالات نصیری در دوران سردبیری-مدیرمسئولی کیهان می‌توان به این موارد اشاره کرد:
● «آفت جامعه اسلامی: خشونت اجتماعی و عطوفت اقتصادی» ـ مقاله جنجالی پیرامون برخوردهای تند با پوشش مردم
● سلسله مقالات در نقد مبانی آیت‌الله آذری قمی
● مقالات شاخص پیرامون حیطه اختیارات ولایت فقیه در امر حکمرانی
خط مشی تندرو با یوسفعلی میرشکاک
به گفته منابع آکادمیک، نصیری به همراه یوسفعلی میرشکاک از آغازگران خط مشی تندرو در روزنامه کیهان بود که بعدها توسط حسین شریعتمداری ادامه یافت. این خط مشی، که در شمار پر بازتاب‌ترین جریان‌های رسانه‌ای جمهوری اسلامی قرار گرفت، شالوده شهرت اولیه نصیری به‌عنوان یک چهره تندرو دو آتشه را تشکیل می‌داد.
شکایت آیت‌الله یزدی (۱۳۷۰)
در سال ۱۳۷۰، نصیری به خاطر شکایت آیت‌الله یزدی راهی دادسرا شد، اما در پایان، شکایت به خاطر پیگیری نکردن آیت‌الله یزدی بی‌نتیجه ماند.
هفته‌نامه «صبح»
پس از کیهان، نصیری سردبیر و مدیرمسئول هفته‌نامه شاخص «صبح» شد. در این نشریه، همان خط مشی تندرو در کیهان نیز ادامه یافت.
نشریه «سمات»
محوری‌ترین فعالیت رسانه‌ای فعلی نصیری، سردبیری نشریه «سمات» است. این نشریه، که در شمار پلتفرم‌های فکری-انتقادی فارسی‌زبان قرار می‌گیرد، شالوده گفتمان فکری دوره دوم اوست.
آثار شاخص
از مهم‌ترین آثار نصیری می‌توان به این موارد اشاره کرد:
«اسلام و تجدد»
پر بازتاب‌ترین کتاب نصیری، «اسلام و تجدد» است که در سال ۱۳۸۷ توسط کتاب صبح منتشر شد (نسخه اولیه: ۲۰۰۳).
«فلسفه از منظر قرآن و عترت»
اثر شاخص دیگر نصیری، «فلسفه از منظر قرآن و عترت» است که در ۱۳۸۷ توسط کتاب صبح منتشر شد.
«جایگاه اجتماعی زن از منظر اسلام»
اثر شاخص دیگر، «جایگاه اجتماعی زن از منظر اسلام» است که در ۱۳۸۱ توسط کتاب صبح منتشر شد.
«آوینی و مدرنیته»
نصیری اثر شاخصی پیرامون سید مرتضی آوینی ـ شاخص‌ترین مستندساز انقلاب اسلامی ـ نیز با عنوان «آوینی و مدرنیته» منتشر کرده است.
«عصر حیرت»
اثر اخیر و پر بازتاب نصیری، «عصر حیرت: جستاری کلامی پیرامون حکمرانی فقهی و تمدن‌سازی اسلامی در عصر غیبت و سیطره مدرنیته» است که در سال ۱۳۹۸ توسط نشر الصدیقة الشهیدة به‌صورت انتشار الکترونیکی منتشر شد. این کتاب، در شمار پر بازتاب‌ترین آثار دوره چرخش فکری اوست.
«زمینه‌های صدور فتاوی امام»
این کتاب، که شامل مقالات نصیری در نقد آیت‌الله آذری قمی است، از سوی انجمن اسلامی معلمان منتشر شد.
«آموزش روخوانی و روانخوانی قرآن کریم»
اثر دیگر نصیری، «آموزش روخوانی و روانخوانی قرآن کریم» است که توسط نشر تا منتشر شد.
چرخش فکری از اوایل دهه ۱۳۹۰
پر بازتاب‌ترین فصل تحول کارنامه فکری-سیاسی نصیری، چرخش بزرگ فکری از اوایل دهه ۱۳۹۰ بود.
از تندرو دو آتشه به منتقد ولایت فقیه
به گفته منابع آکادمیک، «نصیری از اوایل دهه ۱۳۹۰ به بیان دیدگاه‌های منتقد ولایت فقیه پرداخته است.» به گفته منابع دیگر: «نصیری تا همین یک دهه پیش اظهارات تندی درباره لزوم بازگشت به تمدن اصیل دینی داشت؛ با این حال در ماه‌های اخیر به عنوان چهره منتقد در مناظره‌ها شرکت داشت.»
این چرخش فکری، که در آن، یک چهره تندرو شاخص اصول‌گرا به یکی از پر بازتاب‌ترین منتقدان ساختار قدرت بدل شد، در میان روزنامه‌نگاران ایرانی نسبتاً منحصربه‌فرد است.
تحلیل پیرامون اختیارات ولی فقیه
در یکی از مواضع تحلیلی شاخص خود، نصیری اعلام کرد: «آقای آذری قمی و طیفی از فقها ـ ازقبیل آیت‌الله خامنه‌ای ـ حیطه اختیارات ولی فقیه را در چارچوب احکام اولی و ثانوی می‌خوانند، ولی امام خمینی این اختیارات را به هم وارد می‌نمود و این موضوع سبب ایجاد اختلافاتی میان این گروه با امام خمینی گردیده بود.»
مواضع شاخص اخیر
از مهم‌ترین مواضع تحلیلی-سیاسی نصیری در دوران اخیر می‌توان به این موارد اشاره کرد:
نظام دشمن‌محور
نصیری در یکی از مناظرات شاخص اعلام کرد: «ما یک نظام دشمن‌محور تأسیس کرده‌ایم و عمدتاً در پی خلق دشمن هستیم. باید در اولین فرصت ممکن برجام را دریابیم.»
نقد سیاست ایدئولوژیک
نصیری اعلام کرد: «وقتی سیاست ایدئولوژیک می‌شود و از مدار عقلانیت خارج می‌شود، وضع می‌شود آنچه که امروز می‌بینیم. ما نه تنها اعتماد آمریکا بلکه باید اعتماد چینی‌ها را جلب کنیم.»
پیشنهاد جنجالی «گفتگوی تاج‌زاده-شاهزاده»
یکی از پر بازتاب‌ترین موضع‌گیری‌های اخیر نصیری، پیشنهاد «گفتگوی میان تاج‌زاده و شاهزاده» بود ـ فراخوانی برای اتحاد میان نیروهای جمهوری‌خواه (نمایندگی شده توسط مصطفی تاج‌زاده، فعال اصلاح‌طلب در زندان) و سلطنت‌طلب (نمایندگی شده توسط رضا پهلوی). این موضع‌گیری، باعث شد که او هم از سوی اصول‌گرایان و هم از سوی برخی از اصلاح‌طلبان مورد انتقاد قرار گیرد و به‌عنوان یک چهره سیاسی مستقل و متفاوت شناخته شود.
مقایسه اعتراضات آبان ۹۸ با جلیقه‌زردها
در یکی از مواضع پر بازتاب خود، نصیری اعتراضات آبان ماه ۹۸ را با اعتراضات جلیقه‌زردها در فرانسه مقایسه کرد و رد منافق بودن معترضان را برجسته کرد.
نقد نواندیشی دینی
نصیری در نقد شاخه‌ای از نواندیشی دینی، به نقد عبدالکریم سروش پرداخت و تقلیل وحی الهی به رؤیا و تخیل با استفاده از آموزه‌های پوزیتیویستی کارل پوپر را مورد نقد قرار داد.
واکنش به مبارزه با بی‌حجابی
نصیری همچنین با ارجاع به داستانی از آیت‌الله طالقانی، به مبارزه با بی‌حجابی واکنش نشان داد.
بازداشت ۱۴ بهمن ۱۴۰۳
پر بازتاب‌ترین فصل تجربه قضایی اخیر نصیری، بازداشت در ۱۴ بهمن ۱۴۰۳ در آرامگاه فردوسی بود.
جزئیات بازداشت
طبق گزارش‌ها، نصیری در روز ۱۴ بهمن ۱۴۰۳ در طوس، مشهد در آرامگاه فردوسی ـ هنگامی که در حال ضبط ویدئویی پیرامون اهمیت فردوسی و زبان فارسی بود ـ بازداشت شد. سرپرست فرمانداری مشهد اعلام کرد: «مهدی نصیری امروز به همراه چند نفر با حضور در آرامگاه فردوسی و ایجاد گعده سیاسی، شروع به سردادن شعارهایی کرد.»
آزادی
نصیری پس از چند ساعت آزاد شد و این رخداد را «سوءتفاهم» دانست و تأکید کرد که هدفش از این ویدئو تنها پرداختن به اهمیت فردوسی و زبان فارسی بوده است.
شکایت حمید رسایی
از دیگر پرونده‌های قضایی اخیر نصیری، شکایت حمید رسایی (نماینده پر بازتاب اصول‌گرا) بود که در پی آن، نصیری برای حضور در دادگاه ویژه روحانیت قم فراخوانده شد.
مهاجرت به کانادا
پر بازتاب‌ترین تحول اخیر زندگی نصیری، مهاجرت به کانادا بود. طبق گزارش انصاف نیوز، نصیری در گفت‌وگویی اعلام کرد: «با همسرم به کانادا می‌رویم. سه ماه دیگر برمی‌گردم.» این مهاجرت، در شمار پر بازتاب‌ترین تحولات زندگی او محسوب می‌شود.
مناظرات شاخص
نصیری در شمار پر بازتاب‌ترین چهره‌های مناظره‌گر فارسی‌زبان قرار می‌گیرد:
● مناظرات با محسن غرویان پیرامون عرفان و تصوف
● مناظرات با مهدی خزعلی
● گفتگوی ویژه با بی‌بی‌سی فارسی (۲۰ اردیبهشت ۱۴۰۳)
داوری جشنواره عمار
نصیری همچنین در شمار داوران بخش‌های داستانی و مستند نهمین جشنواره عمار قرار گرفت ـ نشانه‌ای از پیوند پایدار او با محافل فرهنگی.
چارچوب فکری
مهدی نصیری در طول کارنامه فکری-رسانه‌ای خود، چارچوب فکری متمایزی صورت‌بندی کرده است.
دوره اول: اصول‌گرایی تندرو
محوری‌ترین چارچوب دوره اول نصیری (تا اوایل دهه ۱۳۹۰)، اصول‌گرایی تندرو، دفاع از تمدن اصیل دینی، و نقد جریان‌های روشنفکری دینی بود. در این چارچوب، نصیری از بازگشت به تمدن اصیل دینی دفاع میکرد.
دوره دوم: نقد ولایت فقیه و ساختار قدرت
محوری‌ترین چارچوب دوره دوم نصیری (از اوایل دهه ۱۳۹۰ به بعد)، نقد ولایت فقیه، نقد ساختار «دشمن‌محور» جمهوری اسلامی، دفاع از برجام و عقلانیت در سیاست خارجی، و دفاع از گفتگوی فراجناحی است.
نقد نواندیشی دینی
ویژگی متمایز چارچوب فکری نصیری، نقد جریان نواندیشی دینی ـ به‌ویژه عبدالکریم سروش ـ است. در نگاه او، «شاخه التقاطی جریان نواندیشی دینی، شعبه مهم‌تری است که خود انشعاب سه‌گانه‌ای را در بر می‌گیرد. نماینده یک شاخه آن عبدالکریم سروش است که کارکرد اصلی‌اش، تقلیل وحی الهی به رؤیا و تخیل با استفاده از آموزه‌های پوزیتیویستی کارل پوپر است.»
چارچوب کلامی-فقهی
نصیری در شمار معدود روزنامه‌نگاران-نویسندگان فارسی‌زبان با چارچوب کلامی-فقهی شاخص قرار می‌گیرد. در کتاب پر بازتاب «عصر حیرت»، او به «حکمرانی فقهی و تمدن‌سازی اسلامی در عصر غیبت و سیطره مدرنیته» پرداخته است.
ارتباط با چهره‌ها و جریان‌ها
مهدی نصیری در شبکه‌ای از پیوندهای فکری-سیاسی با چهره‌های شاخص فارسی‌زبان قرار دارد.
حلقه کیهان
محوری‌ترین شبکه نهادی اولیه نصیری، حلقه روزنامه کیهان بود که شامل محمد اصغری (سرپرست وقت مؤسسه)، سید محمد خاتمی (نماینده آیت‌الله خمینی در مؤسسه)، یوسفعلی میرشکاک (همراه شاخص در خط مشی تندرو)، و حسین شریعتمداری (که خط مشی تندرو را بعد از او ادامه داد) می‌شد.
نهاد رهبری
در سطح سیاسی، رابطه نصیری با آیت‌الله علی خامنه‌ای (که دستور انتصاب او به مدیرمسئولی کیهان را در ۱۳۷۰ صادر کرد)، شبکه نهادی اولیه او را تشکیل می‌داد.
مناظره‌گران شاخص
در سطح مناظراتی، رابطه نصیری با چهره‌های شاخصی همچون محسن غرویان، مهدی خزعلی، حمید رسایی، و دیگر چهره‌های مناظره‌گر، شبکه گفتگویی او را تشکیل می‌دهد.
حلقه گفتگوی فراجناحی
در سطح فکری دوره دوم، رابطه نصیری با مصطفی تاج‌زاده (نماینده شاخص اصلاح‌طلب در زندان) و رضا پهلوی (شاخص‌ترین چهره سلطنت‌طلب در دیاسپورا) ـ که در پیشنهاد شاخص «گفتگوی تاج‌زاده-شاهزاده» بازتاب یافت ـ شبکه فراجناحی او را تشکیل می‌دهد.
رسانه‌های شاخص فارسی‌زبان
در سطح رسانه‌ای، رابطه نصیری با بی‌بی‌سی فارسی، انصاف نیوز، و دیگر رسانه‌های شاخص فارسی‌زبان، شبکه گفتگویی او را در دوره دوم تشکیل می‌دهد.
جمع‌بندی
مهدی نصیری، یکی از پر بازتاب‌ترین و در عین حال متمایزترین چهره‌های با مسیر تحول فکری شاخص در ایران معاصر است که با ترکیبی منحصربه‌فرد از پشتوانه خانوادگی شاخص حوزوی-روحانی (به‌عنوان فرزند شیخ گل‌محمد نصیری للردی، مجتهد شاخص اهل مازندران و تحصیل‌کرده حوزه نجف)، آغاز تحصیل دروس حوزوی از سال ۱۳۵۴ در حوزه علمیه دامغان، ورود به مؤسسه کیهان از ۱۳۶۵ (به‌عنوان نماینده فرهنگی در قم) و سپس انتقال به تهران در ۱۳۶۶، انتصاب در ۲۵ سالگی به سردبیری روزنامه کیهان در سال ۱۳۶۷ (با موافقت محمد اصغری و سید محمد خاتمی)، انتصاب در ۱۳۷۰ به مدیرمسئولی کیهان با دستور مستقیم آیت‌الله علی خامنه‌ای، آغازگری خط مشی تندرو در کیهان به همراه یوسفعلی میرشکاک (که بعدها توسط حسین شریعتمداری ادامه یافت)، سردبیری و مدیرمسئولی هفته‌نامه «صبح»، سردبیری فعلی نشریه «سمات»، تولید سلسله‌ای از آثار شاخص فکری-کلامی (به‌ویژه «اسلام و تجدد»، «فلسفه از منظر قرآن و عترت»، «جایگاه اجتماعی زن از منظر اسلام»، «آوینی و مدرنیته»، و «عصر حیرت»)، چرخش بزرگ فکری از اوایل دهه ۱۳۹۰ (از یک چهره تندرو دو آتشه به یکی از پر بازتاب‌ترین منتقدان ولایت فقیه)، طرح موضع پر بازتاب «گفتگوی تاج‌زاده-شاهزاده»، بازداشت ۱۴ بهمن ۱۴۰۳ در آرامگاه فردوسی و آزادی پس از چند ساعت، شکایت حمید رسایی و فراخوانده شدن به دادگاه ویژه روحانیت قم، و در نهایت، مهاجرت اخیر به کانادا به همراه همسر (با وعده بازگشت)، جایگاهی منحصربه‌فرد در ساختار فکری-رسانه‌ای فارسی‌زبان معاصر اشغال کرده است.
ویژگی متمایز مهدی نصیری، در سطح اول، چرخش بزرگ فکری شاخص از اوایل دهه ۱۳۹۰ است؛ چرخشی که در آن، یک چهره تندرو دو آتشه شاخص اصول‌گرا، به یکی از پر بازتاب‌ترین منتقدان ساختار قدرت بدل می‌شود. این چرخش، که در میان روزنامه‌نگاران ایرانی نسبتاً منحصربه‌فرد است، یکی از وجوه قابل توجه شخصیت فکری اوست. در سطح دوم، جایگاه پیشگامانه او در جوانی به‌عنوان سردبیر روزنامه کیهان در ۲۵ سالگی در سال ۱۳۶۷ ـ یکی از معدود نمونه‌های انتصاب در چنین سن کمی به سمت سردبیری شاخص‌ترین روزنامه پایتخت ـ یکی از وجوه پر بازتاب کارنامه رسانه‌ای اوست. در سطح سوم، سهم پیشگامانه در طرح موضع پر بازتاب «گفتگوی تاج‌زاده-شاهزاده» ـ فراخوانی برای اتحاد میان نیروهای جمهوری‌خواه و سلطنت‌طلب ـ یکی از وجوه قابل توجه چارچوب سیاسی فراجناحی اوست.
از منظر تحلیلی، جایگاه نصیری، نمونه‌ای از پدیده «تندروی-دو-آتشه-منتقد-فراجناحی-تبعیدی» در ایران معاصر است؛ پدیده‌ای که در آن، یک چهره با پشتوانه شاخص حوزوی-رسانه‌ای، در طول دهه‌ها، در عرصه‌های متعدد رسانه‌ای، فکری، سیاسی، و قضایی نقش‌آفرینی پایدار می‌یابد ـ هرچند که در نتیجه چرخش فکری، در نهایت در نقطه مقابل پشتوانه اولیه خود قرار می‌گیرد. این الگو، که در میان چهره‌های شاخص رسانه‌ای جمهوری اسلامی نمونه‌های دیگری نیز دارد، در نصیری با ویژگی چرخش پر بازتاب و مهاجرت اخیر به کانادا، بازتاب ویژه‌ای یافته است.
آنچه از منظر امروز روشن است، این که موضوعاتی که نصیری در آثار و مواضع خود به آنها پرداخته ـ از حکمرانی فقهی، تمدن‌سازی اسلامی، عصر حیرت، حیطه اختیارات ولی فقیه، نقد نواندیشی دینی (به‌ویژه عبدالکریم سروش)، نقد ساختار «دشمن‌محور» جمهوری اسلامی، دفاع از برجام و عقلانیت در سیاست خارجی، گفتگوی فراجناحی (تاج‌زاده-شاهزاده)، و جایگاه اجتماعی زن از منظر اسلام ـ از پر بحث‌ترین موضوعات گفتمان فکری-سیاسی فارسی‌زبان معاصر باقی مانده‌اند. در شرایطی که ایران در یکی از پر تنش‌ترین دوره‌های گفتمان دینی-سیاسی خود قرار دارد ـ به‌ویژه پس از خیزش ۱۴۰۱، جنگ ۱۲ روزه ایران-اسرائیل در خرداد ۱۴۰۴، و چالش‌های فزاینده هویتی-سیاسی ـ صدای تحلیلی نصیری، با ترکیب اعتبار رسانه‌ای پر سابقه، چارچوب فکری متمایز، و موضع جسورانه فراجناحی، یکی از مرجع‌های اصلی این گفت‌وگو در فضای رسانه‌ای فارسی‌زبان محسوب می‌شود.
سوالات متداول
مهدی نصیری کیست؟
مهدی نصیری للردی (متولد ۱ مهر ۱۳۴۲ در دامغان)، روزنامه‌نگار، نویسنده، تحلیل‌گر سیاسی، پژوهشگر دینی، سردبیر فعلی نشریه «سمات»، سردبیر و مدیرمسئول اسبق روزنامه شاخص «کیهان» و هفته‌نامه «صبح» است. او در شمار پر بازتاب‌ترین چهره‌های با مسیر تحول فکری شاخص در ایران معاصر قرار می‌گیرد.
خانواده مهدی نصیری چه پیشینه‌ای دارد؟
پدر نصیری، شیخ گل‌محمد نصیری للردی ـ روحانی شاخص اهل مازندران، تحصیل‌کرده حوزه علمیه نجف، و مجتهد ـ بود. مادرش، خدیجه سادات ترابی، اهل دامغان بود.
نصیری چه زمانی سردبیر کیهان شد؟
در سال ۱۳۶۷، نصیری در ۲۵ سالگی به سردبیری روزنامه کیهان منصوب شد. این انتصاب، با موافقت محمد اصغری (سرپرست وقت مؤسسه کیهان) و سید محمد خاتمی (نماینده وقت آیت‌الله خمینی در مؤسسه) صورت گرفت. در سال ۱۳۷۰، با دستور مستقیم آیت‌الله علی خامنه‌ای، به‌عنوان مدیرمسئول روزنامه کیهان منصوب شد.
نقش نصیری در خط مشی تندرو کیهان چه بود؟
نصیری به همراه یوسفعلی میرشکاک از آغازگران خط مشی تندرو در روزنامه کیهان بود که بعدها توسط حسین شریعتمداری ادامه یافت. مقاله شاخص «آفت جامعه اسلامی: خشونت اجتماعی و عطوفت اقتصادی» و سلسله مقالات نقد آیت‌الله آذری قمی، از پر بازتاب‌ترین نوشته‌های او در این دوران بود.
مهم‌ترین کتاب‌های نصیری چیست؟
از مهم‌ترین کتاب‌های نصیری می‌توان به این موارد اشاره کرد: «اسلام و تجدد» (کتاب صبح، ۱۳۸۷)، «فلسفه از منظر قرآن و عترت» (کتاب صبح، ۱۳۸۷)، «جایگاه اجتماعی زن از منظر اسلام» (کتاب صبح، ۱۳۸۱)، «آوینی و مدرنیته»، «عصر حیرت: جستاری کلامی پیرامون حکمرانی فقهی و تمدن‌سازی اسلامی در عصر غیبت و سیطره مدرنیته» (نشر الصدیقة الشهیدة، ۱۳۹۸)، و «زمینه‌های صدور فتاوی امام».
چرا نصیری از موضع تندرو به منتقد ولایت فقیه تغییر کرد؟
به گفته منابع، «نصیری از اوایل دهه ۱۳۹۰ به بیان دیدگاه‌های منتقد ولایت فقیه پرداخته است.» این چرخش بزرگ فکری، یکی از پر بازتاب‌ترین تحولات کارنامه فکری اوست و در میان روزنامه‌نگاران ایرانی نسبتاً منحصربه‌فرد است.
موضع «گفتگوی تاج‌زاده-شاهزاده» چه بود؟
یکی از پر بازتاب‌ترین موضع‌گیری‌های اخیر نصیری، پیشنهاد «گفتگوی میان تاج‌زاده و شاهزاده» بود ـ فراخوانی برای اتحاد میان نیروهای جمهوری‌خواه (نمایندگی شده توسط مصطفی تاج‌زاده) و سلطنت‌طلب (نمایندگی شده توسط رضا پهلوی). این موضع‌گیری، باعث شد که او هم از سوی اصول‌گرایان و هم از سوی برخی از اصلاح‌طلبان مورد انتقاد قرار گیرد.
دیدگاه نصیری درباره ساختار جمهوری اسلامی چیست؟
نصیری در یکی از مواضع شاخص خود اعلام کرد: «ما یک نظام دشمن‌محور تأسیس کرده‌ایم و عمدتاً در پی خلق دشمن هستیم. باید در اولین فرصت ممکن برجام را دریابیم. وقتی سیاست ایدئولوژیک می‌شود و از مدار عقلانیت خارج می‌شود، وضع می‌شود آنچه که امروز می‌بینیم.»
بازداشت ۱۴ بهمن ۱۴۰۳ چه بود؟
در ۱۴ بهمن ۱۴۰۳، نصیری در طوس، مشهد در آرامگاه فردوسی هنگام ضبط ویدئویی پیرامون فردوسی و زبان فارسی بازداشت شد و پس از چند ساعت آزاد شد. نصیری این رخداد را «سوءتفاهم» دانست.
مهاجرت نصیری به کانادا چیست؟
نصیری در گفت‌وگویی با انصاف نیوز اعلام کرد: «با همسرم به کانادا می‌رویم. سه ماه دیگر برمی‌گردم.» این مهاجرت، در شمار پر بازتاب‌ترین تحولات اخیر زندگی او محسوب می‌شود.
آیا مهدی نصیری همچنان فعال است؟
بله، مهدی نصیری به‌عنوان سردبیر نشریه «سمات» و یکی از پر بازتاب‌ترین تحلیل‌گران سیاسی-فکری فارسی‌زبان، در عرصه رسانه‌ای-تحلیلی فعال است. حضور پی‌گیر او در مناظره‌های پر بازتاب در پلتفرم‌های شاخص (همچون بی‌بی‌سی فارسی)، مناظرات با چهره‌های شاخص فکری (همچون محسن غرویان و مهدی خزعلی)، انتشار مقالات تحلیلی پایدار، و حضور پر بازتاب در یوتیوب و گفتگوهای آنلاین، نشانه‌ای از فعالیت پایدار اوست. مواضع تحلیلی او پیرامون نقد ولایت فقیه، ساختار «دشمن‌محور» جمهوری اسلامی، گفتگوی فراجناحی، و چالش‌های فکری-سیاسی ایران، در فضای رسانه‌ای فارسی‌زبان همچنان بازتاب گسترده‌ای دارد.
کمتر از یک دقیقه زمان بگذارید، ثبت‌نام کنید و نظرتان را زیر همین پست به اشتراک بگذارید.
پیام‌های توهین‌آمیز و یا حاوی دعوت به خشونت حذف خواهند شد.
ثبت نام