لیلی انور کیست؟

دکتر لیلی انور (متولد ۷ خرداد ۱۳۴۶ در تهران)، دانشیار، رئیس بخش زبان و ادبیات فارسی در مؤسسه ملی زبان‌ها و تمدن‌های شرقی (INALCO) در پاریس، مترجم پر بازتاب آثار شاعران شاخص فارسی به فرانسه، پژوهشگر ادبیات صوفیانه فارسی، و کارشناس رسانه‌ای رادیو فرهنگ فرانسه، در شمار شاخص‌ترین چهره‌های ایران‌شناسی فارسی‌زبان فعال در فرانسه و یکی از پر بازتاب‌ترین معماران پیوند ادبیات کلاسیک فارسی با مخاطب فرانسوی‌زبان قرار می‌گیرد. انور، که با مسیری منحصربه‌فرد ـ از پشتوانه خانوادگی شاخص به‌عنوان فرزند منوچهر انور (مترجم، گوینده، نویسنده، کارگردان تئاتر شاخص ایران، و ادیتور انتشارات فرانکلین در دهه ۴۰، شناخته‌شده با مدیریت کم‌نظیر کنفرانس‌های مطبوعاتی جشنواره فیلم تهران پیش از انقلاب با تسلط استثنایی بر ترجمه همزمان انگلیسی-فارسی)، تا تحصیلات اولیه در مدرسه فرانسوی رازی تهران تا ۱۳ سالگی، تا مهاجرت به فرانسه در دوران جنگ ایران و عراق برای ادامه تحصیلات، تا پشتوانه آکادمیک سه‌گانه نادر (تحصیلات اولیه در ادبیات فرانسه، دستیابی به آگرگاسیون / درجه استادی دانشگاه در رشته ادبیات انگلیسی از مدرسه عالی ادبیات انگلیسی فرانسه، و در نهایت دکترای ادبیات فارسی از دانشگاه سوربن پاریس)، تا عضویت در هیئت علمی مؤسسه ملی زبان‌ها و تمدن‌های شرقی (INALCO) ـ یکی از معتبرترین مراکز ایران‌شناسی جهان ـ و ارتقا به ریاست بخش زبان و ادبیات فارسی این مؤسسه، و در نهایت، تولید سلسله‌ای از ترجمه‌های شاخص آثار کلاسیک فارسی به فرانسه ـ به‌ویژه ترجمه پر بازتاب «منطق‌الطیر» عطار (با همکاری مایکل بری، که در شمار برندگان جایزه جهانی کتاب سال قرار گرفت)، ترجمه «نی نامه» مولانا، و ترجمه گفتارهایی از استاد الهی (Paroles de Vérité) (انتشارات آلبن میشل، پاریس، ۲۰۱۴) ـ به یکی از پر استنادترین چهره‌های ایران‌شناسی فرانسوی‌زبان بدل شده است. انور، که علاوه بر فعالیت آکادمیک، با حضور پایدار در رسانه‌های شاخص فرانسوی (شامل برنامه هفتگی در رادیو فرهنگ فرانسه (France Culture) پیرامون مسائل معنوی و روحانی، و همکاری منظم با ماهنامه شاخص «لوموند د رلیژیون» (Le Monde des religions) ـ که در آن به تحلیل متن‌های معنوی مهم جهانی می‌پردازد)، و حضور پر بازتاب در نشست‌های شعرخوانی اشعار عارفانه با همراهی موسیقی (به‌عنوان دکلمه‌کننده ـ میراث‌داری از پدر)، در شمار شاخص‌ترین صداهای معرفی ادبیات صوفیانه فارسی به مخاطب فرانسوی‌زبان قرار گرفته است.

اهمیت لیلی انور در سپهر فکری-ادبی ایران معاصر از چند جهت قابل بررسی است. نخست، پشتوانه خانوادگی منحصربه‌فرد ـ به‌عنوان فرزند منوچهر انور، چهره‌ای که در شمار شاخص‌ترین مترجمان، گویندگان، و کارگردانان تئاتر ایران معاصر قرار می‌گیرد و در شکل‌گیری هویت ادبی-فرهنگی او نقش‌آفرینی محوری داشت. دوم، پشتوانه آکادمیک سه‌گانه نادر و متمایز ـ که در ترکیب تحصیلات در سه سنت ادبی (فارسی، فرانسوی، انگلیسی) با درجات بالای آکادمیک (آگرگاسیون و دکترا) بازتاب یافته و او را به یکی از پر بازتاب‌ترین چهره‌های ترجمه ادبی فارسی-فرنگی بدل می‌کند. سوم، جایگاه پیشگامانه به‌عنوان رئیس بخش زبان و ادبیات فارسی در INALCO ـ معتبرترین مرکز شرق‌شناسی فرانسه و یکی از معتبرترین مراکز ایران‌شناسی جهانی ـ که شالوده اعتبار آکادمیک بین‌المللی پایدار او را تشکیل می‌دهد. چهارم، سهم پیشگامانه در ترجمه آثار شاخص ادبیات صوفیانه فارسی به فرانسه ـ به‌ویژه ترجمه پر بازتاب «منطق‌الطیر» عطار با همکاری مایکل بری که در شمار برندگان جایزه جهانی کتاب سال قرار گرفت ـ که او را به یکی از مرجع‌های اصلی این حوزه بدل می‌کند. پنجم، توانمندی استثنایی در ترکیب پژوهش آکادمیک، ترجمه ادبی، فعالیت رسانه‌ای، و دکلمه‌خوانی شعر صوفیانه ـ که او را به یکی از معدود چهره‌های چندبعدی فعال در سپهر ایران‌شناسی فرانسوی‌زبان بدل می‌کند.

انور، در یکی از مواضع شاخص خود اعلام کرده: «اگر عطار نبود، مولانایی هم نبود. مطالعه بخش اعظم آثار عطار، برای فهم مولانا مهم است.» این موضع، در شمار پر بازتاب‌ترین چارچوب‌های نظری او پیرامون پیوندهای فکری شاعران شاخص صوفیانه فارسی محسوب می‌شود. در موضع شاخص دیگری اعلام کرده که «برگردان اشعار خیام و مولانا به انگلیسی، نه ترجمه که اقتباس است» و «این شاعران با یک سوءتفاهم به جهانیان شناسانده شده‌اند» ـ موضعی که در آن، نقد تاریخی پیرامون شناخت سطحی مخاطب غربی از شاعران شاخص فارسی برجسته می‌شود.

زندگی و پیشینه

لیلی انور در ۷ خرداد ۱۳۴۶ در تهران به دنیا آمد. تولد در نیمه دهه ۴۰ شمسی، انور را در نسلی قرار می‌دهد که در سن نوجوانی، با وقایع پیروزی انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ و آغاز جنگ ایران و عراق هم‌زمان شد ـ تجربیاتی که شالوده شکل‌گیری مسیر بعدی او را تشکیل دادند.

خانواده: میراث منوچهر انور

محوری‌ترین وجه پشتوانه فرهنگی-فکری لیلی انور، انتساب خانوادگی او به منوچهر انور (پدر) است.

منوچهر انور، در شمار شاخص‌ترین چهره‌های فرهنگی-ترجمه‌ای ایران معاصر قرار می‌گیرد. او در طول کارنامه فکری-فرهنگی خود:

●       مترجم، گوینده، نویسنده، و کارگردان تئاتر شاخص ایران بوده است

●       مدت‌های مدید (در سال‌های دهه ۴۰)، ادیتور انتشارات فرانکلین ـ یکی از شاخص‌ترین مراکز نشر در ایران پیش از انقلاب ـ بود

●       با مدیریت قوی کنفرانس‌های مطبوعاتی جشنواره فیلم تهران پیش از انقلاب و تسلط کم‌نظیر بر ترجمه همزمان انگلیسی و فارسی شناخته می‌شد

این پشتوانه خانوادگی، که در آن، پدر در شمار شاخص‌ترین چهره‌های پیوند ایران و فرهنگ غرب قرار می‌گرفت، شالوده گرایش لیلی انور به ادبیات و فعالیت‌های فرهنگی-ترجمه‌ای را تشکیل داد.

کودکی و عشق به مولانا

لیلی انور، در یکی از روایت‌های شخصی خود اعلام می‌کند: «در زمان انقلاب و بعد از آن در زمان جنگ، تا مدتی خودم در خانه و از طریق نامه‌نگاری با فرانسه درس می‌خواندم. تنها تفریح هفتگی من هم در آن دوره جمع‌های شعرخوانی بود که با پدرم در آن‌ها شرکت می‌کردم. در آن سن من چیزی از شعرها نمی‌فهمیدم ولی همان وقت بود که من عاشق شعر فارسی و به‌خصوص مولانا شدم و با تمام بچگی به پدرم می‌گفتم که من این شاعر را از همه بیشتر دوست دارم.»

این تجربه دوران کودکی ـ که در آن، عشق به مولانا در فضای جلسات شعرخوانی پدر شکل گرفت ـ شالوده تخصص بعدی او در ادبیات صوفیانه فارسی را تشکیل داد.

دوران مدرسه

انور تا ۱۳ سالگی در مدرسه فرانسوی رازی تهران تحصیل کرد. این مدرسه، که در شمار شاخص‌ترین مراکز آموزش فرانسوی در تهران پیش از انقلاب قرار می‌گرفت، شالوده تسلط بنیادی او بر زبان فرانسوی را تشکیل داد.

مهاجرت به فرانسه

طبق روایت‌های منتشر شده: «تا ۱۵ سالگی در ایران بودم و در مدرسه فرانسوی رازی درس می‌خواندم. در زمان جنگ چون دیگر مدرسه فرانسوی در ایران نبود، پدر و مادرم تشخیص دادند که بهتر است درسم را در فرانسه ادامه دهم.» این مهاجرت، که در میانه دهه ۶۰ شمسی و در فضای پر تنش جنگ ایران و عراق صورت گرفت، شالوده مسیر آکادمیک بعدی او در فرانسه را تشکیل داد.

تحصیلات

مسیر تحصیلی لیلی انور، یکی از پربارترین و چندبعدی‌ترین مسیرهای آکادمیک در میان چهره‌های ایران‌شناسی فارسی‌زبان دیاسپورا است.

ادبیات فرانسه و ادبیات انگلیسی

طبق روایت خود انور: «به فرانسه رفتم، ابتدا ادبیات فرانسه و بعد از آن ادبیات انگلیسی خواندم.»

آگرگاسیون ادبیات انگلیسی

انور درجه استادی دانشگاه (آگرگاسیون) را در رشته انگلیسی در مدرسه عالی ادبیات انگلیسی فرانسه دریافت کرد ـ یکی از معتبرترین درجات آکادمیک در فرانسه که نشانه‌ای از تخصص بالا در حوزه آموزش دانشگاهی است.

تخصص او در این مقطع، «ترجمه آثار فارسی به انگلیسی» بود ـ شامل «تاریخچه، چرایی، چگونگی، و تکنیک‌های این ترجمه‌ها و اینکه چه چیزی راجع به ادبیات انگلیسی به ما یاد می‌دهند.»

دکترای ادبیات فارسی از سوربن

طبق روایت خود انور: «در نهایت چون حس کردم حیف است که آدم از ادبیات کشورش هیچ چیز نداند، در دانشگاه سوربن در رشته ادبیات فارسی ثبت نام کردم.» انور در نهایت موفق به اخذ درجه دکترا در رشته ادبیات فارسی از دانشگاه سوربن پاریس شد.

این پشتوانه تحصیلی سه‌گانه ـ ادبیات فرانسه، ادبیات انگلیسی، و ادبیات فارسی ـ شالوده تخصص متمایز او در پل‌زدن میان سه سنت ادبی غربی و فارسی را تشکیل می‌داد.

بشنوید | زبان فارسی، تأثیرات جهانی و جایگاه زنان در ادبیات عرفانی سخنان لیلی انور در پرشیانا تاک

فعالیت آکادمیک در INALCO

محوری‌ترین فصل کارنامه آکادمیک انور، عضویت در هیئت علمی مؤسسه ملی زبان‌ها و تمدن‌های شرقی (INALCO) در پاریس است.

درباره INALCO

مؤسسه ملی زبان‌ها و تمدن‌های شرقی ـ معروف به INALCO ـ در شمار معتبرترین مراکز شرق‌شناسی فرانسه و یکی از معتبرترین مراکز ایران‌شناسی جهانی قرار می‌گیرد. این مؤسسه، که در پاریس مستقر است، در شمار شاخص‌ترین کانون‌های تربیت کارشناسان منطقه‌ای فرانسه محسوب می‌شود.

مرتبه دانشیار

انور به‌عنوان دانشیار INALCO فعالیت می‌کند ـ یکی از معتبرترین مرتبه‌های آکادمیک در نظام دانشگاهی فرانسه.

ریاست بخش زبان و ادبیات فارسی

انور رئیس بخش زبان و ادبیات فارسی در INALCO است ـ سمتی که او را در شمار پر بازتاب‌ترین چهره‌های آکادمیک ایران‌شناسی فرانسه قرار می‌دهد. این بخش، که در شمار قدیمی‌ترین و معتبرترین مراکز آموزش زبان و ادبیات فارسی در غرب قرار می‌گیرد، شالوده تربیت چندین نسل از ایران‌شناسان شاخص فرانسوی است.

رویکرد تدریس

طبق روایت‌های منتشر شده: «لیلی انور در تدریس زبان فارسی از متن‌های نویسندگان زن معاصر استفاده می‌کند.» این رویکرد، که در آن، پل‌زدن میان زبان‌آموزی و آشنایی با ادبیات معاصر زنانه فارسی صورت می‌گیرد، نشانه‌ای از حساسیت متمایز او نسبت به مسائل جنسیتی در آموزش ادبیات است.

آثار شاخص (ترجمه)

از مهم‌ترین آثار ترجمه‌ای لیلی انور می‌توان به این موارد اشاره کرد:

ترجمه «منطق‌الطیر» عطار به فرانسوی

پر بازتاب‌ترین اثر ترجمه‌ای انور، ترجمه «منطق‌الطیر» عطار به زبان فرانسوی است که با همکاری مایکل بری (Michael Barry) ـ شاخص‌ترین ایران‌شناس آمریکایی-فرانسوی ـ انجام شد. این ترجمه، که بر اساس تصحیح دکتر محمدرضا شفیعی کدکنی صورت گرفت، در شمار برندگان جایزه جهانی کتاب سال قرار گرفت ـ یکی از معتبرترین جوایز جهانی در حوزه ترجمه ادبیات.

طبق توصیف انور پیرامون این ترجمه: «عطار منطق‌الطیرش را بسیار دقیق و همانند یک سمفونی ساخت است. در واقع این کتاب یک موسیقی است و شما می‌دانید از کجا شروع و کجا تمام [می‌شود].» این چارچوب، که در آن، عطار به‌عنوان موسیقی‌ساز ادبی معرفی می‌شود، یکی از وجوه شاخص نگرش انور به ترجمه شعر صوفیانه است.

ترجمه «نی‌نامه» مولانا

ترجمه شاخص دیگر انور، ترجمه «نی‌نامه» مولانا به زبان فرانسه است که در شمار پر بازتاب‌ترین ترجمه‌های فرانسوی این شاهکار شعر صوفیانه قرار می‌گیرد. این ترجمه مورد بررسی تخصصی مقالات شاخص آکادمیک فارسی‌زبان (از جمله مقاله «بررسی تحلیلی ترجمه فرانسوی شعر «نی نامه» مولانا از لیلی انور بر مبنای رویکرد آندره لوفور» در نشریه «قلم» در ۱۴۰۲) قرار گرفته است.

ترجمه «گفتارهایی از استاد الهی» (Paroles de Vérité)

در سال ۲۰۱۴ (۱۳۹۳)، انور کتاب «گفتارهایی از استاد الهی» را تحت عنوان «Paroles de Vérité» به همراه مقدمه‌ای درباره کتاب به زبان فرانسه ترجمه کرد. این کتاب، توسط انتشارات آلبن میشل (Éditions Albin Michel) در پاریس ـ یکی از معتبرترین ناشران فرانسوی ـ منتشر شد.

دیگر ترجمه‌ها

انور همچنین مترجم آثار شمس تبریزی، عطار، نظامی، و چند نویسنده معاصر به زبان‌های انگلیسی و فرانسوی است. چندین اثر به زبان فرانسوی درباره ادبیات و شعر پارسی نیز از او منتشر شده است.

فعالیت رسانه‌ای

محوری‌ترین فصل فعالیت رسانه‌ای انور، حضور پایدار در رسانه‌های شاخص فرانسوی است.

رادیو فرهنگ فرانسه (France Culture)

انور برنامه هفتگی در رادیو فرهنگ فرانسه (France Culture) ـ یکی از شاخص‌ترین رادیوهای فرهنگی-آکادمیک جهان ـ دارد. در این برنامه، به مسائل معنوی و روحانی پرداخته می‌شود.

ماهنامه «لوموند د رلیژیون» (Le Monde des religions)

انور صفحه‌ای در ماهنامه «لوموند د رلیژیون» (لوموند مذاهب) دارد که در آن، به تحلیل متن‌های معنوی مهم جهانی می‌پردازد. این نشریه، در شمار شاخص‌ترین مجلات تخصصی مطالعات دینی-معنوی فرانسوی‌زبان قرار می‌گیرد.

چهارمین دوره سخنرانی‌های کامران جم

یکی از پر بازتاب‌ترین فصول کارنامه سخنرانی انور، چهارمین دوره سخنرانی‌های سالانه کامران جم (Kamran Djam Annual Lectures) بود که در فوریه ۲۰۱۶ به مدت دو روز پیاپی برگزار شد.

موضوع سخنرانی، «شعر به مثابه زبان اشتیاق» بود. در این سخنرانی، انور جستجوی مجنون را در بیابان برهوت تبعید و رنج او را به‌عنوان عاشق-شاعر از طریق تحلیل تطبیقی «لیلی و مجنون» نظامی و جامی و نیز مقایسه آنها با اشارات بزرگانی مانند احمد غزالی (برادر شیخ محمد غزالی)، عطار، مولانا، سعدی و شماری دیگر از شعرا و یا استادان صوفی دنبال کرد و بر گوشه و زوایای بیشتری از این حماسه عشقی نور تاباند.

دکلمه‌خوانی شعر صوفیانه

ویژگی متمایز دیگر کارنامه انور، طراحی و اجرای نشست‌های شعرخوانی اشعار عارفانه با همراهی موسیقی است.

طبق روایت‌های منتشر شده: «خانم انور نشست‌های شعرخوانی اشعار عارفانه با همراهی موسیقی را طراحی کرده و به‌عنوان دکلمه‌کننده در آنها ظاهر می‌شود. این وجه از فعالیت او نشان از پدر دارد.» این میراث‌داری از منوچهر انور (پدر) که در شمار شاخص‌ترین گویندگان و دکلمه‌کنندگان ایران معاصر بود، یکی از وجوه قابل توجه پیوند فرهنگی-خانوادگی او محسوب می‌شود.

بشنوید | از ترجمه عطار تا جایگاه ادبیات فارسی در فرانسه گفت‌وگو با لیلی انور

دیدگاه‌ها و چارچوب فکری

لیلی انور در طول کارنامه آکادمیک-ترجمه‌ای خود، چارچوب فکری متمایزی صورت‌بندی کرده است.

پل‌زدن میان سه سنت ادبی

محوری‌ترین چارچوب فکری انور، پل‌زدن میان سنت‌های ادبی فارسی، فرانسوی، و انگلیسی است؛ چارچوبی که در آن، یک پژوهشگر با پشتوانه آکادمیک سه‌گانه، در عرصه ترجمه و تفسیر ادبیات صوفیانه فارسی برای مخاطب غربی نقش‌آفرینی می‌کند.

نقد ترجمه‌های پیشین به انگلیسی

یکی از مواضع شاخص انور، نقد ترجمه‌های پیشین آثار خیام و مولانا به انگلیسی است. در نگاه او، «برگردان اشعار خیام و مولانا به انگلیسی، نه ترجمه که اقتباس است» و «این شاعران با یک سوءتفاهم به جهانیان شناسانده شده‌اند.»

پیوند فکری عطار و مولانا

موضع شاخص نظری انور، «اگر عطار نبود، مولانایی هم نبود. مطالعه بخش اعظم آثار عطار، برای فهم مولانا مهم است.» این چارچوب، که در آن، پیوند فکری دو شاخص‌ترین چهره ادبیات صوفیانه فارسی برجسته می‌شود، یکی از وجوه شاخص نگرش او به ادبیات صوفیانه محسوب می‌شود.

عطار به‌عنوان موسیقی‌ساز ادبی

در یکی از مواضع تحلیلی شاخص خود، انور منطق‌الطیر عطار را به یک سمفونی موسیقی تشبیه کرد: «عطار منطق‌الطیرش را بسیار دقیق و همانند یک سمفونی ساخت است. در واقع این کتاب یک موسیقی است و شما می‌دانید از کجا شروع و کجا تمام می‌شود.»

آهنگین بودن شعر

ویژگی دیگر چارچوب فکری انور، تأکید بر آهنگین بودن شعر فارسی به‌عنوان وجه نخستین جذابیت آن است: «آهنگین بودن در مرتبه اول قرار دارد و چیزی است که آدم را در اول جذب می‌کند و سپس، معنی هم اضافه می‌شود.»

نقش زنان در ادبیات معنوی

یکی از وجوه شاخص دیدگاه‌های انور، توجه به نقش زنان در ادبیات معنوی فارسی است. در یکی از سخنرانی‌های پر بازتاب خود تحت عنوان «سیمرغ زن بود»، انور به این چارچوب نظری متمایز پرداخت. همچنین در تدریس زبان فارسی، از متن‌های نویسندگان زن معاصر استفاده می‌کند.

ارتباط با چهره‌ها و جریان‌ها

لیلی انور در شبکه‌ای از پیوندهای فکری-ادبی با چهره‌های شاخص ایران‌شناسی، ترجمه ادبی، و ادبیات صوفیانه قرار دارد.

میراث پدر (منوچهر انور)

محوری‌ترین پیوند فکری انور، با میراث منوچهر انور ـ پدر، مترجم، گوینده، نویسنده، و کارگردان تئاتر شاخص ایران ـ است که شالوده هویت ادبی-فرهنگی او را تشکیل داد.

همکاری با مایکل بری

دومین پیوند آکادمیک شاخص انور، با مایکل بری (Michael Barry) ـ ایران‌شناس برجسته فرانسوی-آمریکایی ـ است که در ترجمه پر بازتاب «منطق‌الطیر» عطار با او همکاری کرد ـ همکاری‌ای که با کسب جایزه جهانی کتاب سال همراه شد.

شفیعی کدکنی

در سطح فکری-آکادمیک، رابطه او با دکتر محمدرضا شفیعی کدکنی ـ شاخص‌ترین مصحح آثار صوفیانه فارسی معاصر ـ (که تصحیح او از منطق‌الطیر، شالوده ترجمه فرانسوی انور را تشکیل داد)، یکی از وجوه قابل توجه شبکه آکادمیک اوست.

استاد الهی

در سطح فلسفه-عرفان، رابطه او با میراث استاد الهی ـ که اثر شاخص او را به فرانسه ترجمه کرد ـ شبکه عرفانی او را تشکیل می‌دهد.

چهره‌های شاخص ادبیات صوفیانه

در سطح میراث ادبی، رابطه فکری انور با چهره‌های شاخصی همچون مولانا، شمس تبریزی، عطار نیشابوری، نظامی گنجوی، جامی، احمد غزالی، و سعدی ـ که در آثار ترجمه‌ای و پژوهشی متعدد او بازتاب یافته‌اند ـ شبکه میراث‌داری ادبی او را تشکیل می‌دهد.

رسانه‌های شاخص فرانسوی

در سطح رسانه‌ای، رابطه پایدار انور با رادیو فرهنگ فرانسه (France Culture) و ماهنامه «لوموند د رلیژیون» (Le Monde des religions)، شبکه ارتباطات رسانه‌ای او را تشکیل می‌دهد.

ناشران شاخص فرانسوی

در سطح نشر، رابطه انور با انتشارات آلبن میشل (Albin Michel) ـ یکی از معتبرترین ناشران فرانسوی ـ که آثار شاخص ترجمه‌ای او را منتشر کرده، یکی از وجوه قابل توجه شبکه نشر اوست.

جمع‌بندی

لیلی انور، یکی از پر بازتاب‌ترین و چندبعدی‌ترین چهره‌های ایران‌شناسی فارسی‌زبان فعال در فرانسه است که با ترکیبی منحصربه‌فرد از پشتوانه خانوادگی شاخص به‌عنوان فرزند منوچهر انور (مترجم، گوینده، نویسنده، و کارگردان تئاتر شاخص ایران)، تحصیلات اولیه در مدرسه فرانسوی رازی تهران، مهاجرت به فرانسه در دوران جنگ ایران و عراق برای ادامه تحصیلات، پشتوانه آکادمیک سه‌گانه نادر (تحصیلات در ادبیات فرانسه، آگرگاسیون در ادبیات انگلیسی از مدرسه عالی ادبیات انگلیسی فرانسه، و دکترای ادبیات فارسی از دانشگاه سوربن پاریس)، عضویت و ارتقا به ریاست بخش زبان و ادبیات فارسی در مؤسسه ملی زبان‌ها و تمدن‌های شرقی (INALCO) ـ یکی از معتبرترین مراکز ایران‌شناسی جهانی، تولید سلسله‌ای از ترجمه‌های شاخص آثار کلاسیک فارسی به فرانسه (به‌ویژه ترجمه پر بازتاب «منطق‌الطیر» عطار با همکاری مایکل بری که در شمار برندگان جایزه جهانی کتاب سال قرار گرفت، ترجمه «نی‌نامه» مولانا، و ترجمه «گفتارهایی از استاد الهی» در انتشارات شاخص آلبن میشل)، حضور پایدار رسانه‌ای در رادیو فرهنگ فرانسه با برنامه هفتگی پیرامون مسائل معنوی، همکاری منظم با ماهنامه شاخص «لوموند د رلیژیون»، حضور پر بازتاب در نشست‌های شعرخوانی اشعار عارفانه با همراهی موسیقی به‌عنوان دکلمه‌کننده (میراث‌داری از پدر)، و در نهایت، نقش‌آفرینی پایدار به‌عنوان یکی از شاخص‌ترین صداهای معرفی ادبیات صوفیانه فارسی به مخاطب فرانسوی‌زبان، جایگاهی منحصربه‌فرد در ساختار فکری-آکادمیک ایران‌شناسی فرانسوی‌زبان اشغال کرده است.

ویژگی متمایز لیلی انور، در سطح اول، توانمندی استثنایی او در پل‌زدن میان سه سنت ادبی فارسی، فرانسوی، و انگلیسی است؛ توانمندی‌ای که در آن، یک پژوهشگر با پشتوانه آکادمیک سه‌گانه، در عرصه ترجمه و تفسیر ادبیات صوفیانه فارسی برای مخاطب غربی نقش‌آفرینی می‌کند. این پل‌زنی سه‌گانه، که در میان ایران‌شناسان فارسی‌زبان نمونه‌های نسبتاً نادری دارد، یکی از وجوه قابل توجه شخصیت آکادمیک اوست. در سطح دوم، سهم پیشگامانه او در ترجمه آثار شاخص ادبیات صوفیانه فارسی به فرانسه ـ به‌ویژه «منطق‌الطیر» عطار با کسب جایزه جهانی کتاب سال ـ یکی از پر بازتاب‌ترین میراث او محسوب می‌شود. در سطح سوم، توانمندی متمایز در ترکیب پژوهش آکادمیک، ترجمه ادبی، فعالیت رسانه‌ای، و دکلمه‌خوانی شعر صوفیانه ـ که از طریق میراث‌داری از پدر شکل گرفته ـ یکی از وجوه قابل توجه چندبعدی هویت او محسوب می‌شود.

از منظر تحلیلی، جایگاه لیلی انور، نمونه‌ای از پدیده «استاد دانشگاه-مترجم-پژوهشگر-دکلمه‌خوان-میراث‌دار سنت» در ایران معاصر دیاسپورا است؛ پدیده‌ای که در آن، یک پژوهشگر آکادمیک با پشتوانه شاخص خانوادگی-آکادمیک، در طول دهه‌ها، در عرصه‌های متعدد آکادمیک، ترجمه‌ای، رسانه‌ای، و فرهنگی نقش‌آفرینی پایدار می‌یابد. این الگو، که در میان ایران‌شناسان فارسی‌زبان دیاسپورا نمونه‌های دیگری نیز دارد، در انور با ویژگی پشتوانه آکادمیک سه‌گانه نادر و سهم پیشگامانه در ترجمه «منطق‌الطیر» عطار، بازتاب ویژه‌ای یافته است.

آنچه از منظر امروز روشن است، این که موضوعاتی که انور در آثار و مواضع خود به آنها پرداخته ـ از پل‌زدن میان سنت‌های ادبی فارسی-فرانسوی-انگلیسی، ترجمه آثار شاخص ادبیات صوفیانه فارسی، نقد ترجمه‌های پیشین به انگلیسی، پیوند فکری عطار و مولانا، آهنگین بودن شعر فارسی، نقش زنان در ادبیات معنوی، و معرفی متون معنوی جهانی به مخاطب فرانسوی‌زبان ـ از پر بحث‌ترین موضوعات گفتمان ایران‌شناسی فرانسوی‌زبان معاصر باقی مانده‌اند. در شرایطی که جامعه ایرانی در یکی از پر تنش‌ترین دوره‌های هویتی-فرهنگی خود قرار دارد ـ به‌ویژه پس از خیزش ۱۴۰۱، جنگ ۱۲ روزه ایران-اسرائیل در خرداد ۱۴۰۴، و چالش‌های فزاینده هویتی ـ صدای آکادمیک-تحلیلی انور، با ترکیب اعتبار آکادمیک شاخص بین‌المللی، تخصص متمایز در پل‌زدن میان فرهنگ ایران و فرنگ، و سهم پیشگامانه در معرفی ادبیات صوفیانه فارسی به مخاطب فرانسوی‌زبان، یکی از مرجع‌های اصلی این گفت‌وگو در فضای رسانه‌ای-آکادمیک فرانسوی‌زبان محسوب می‌شود.

سوالات متداول

لیلی انور کیست؟

دکتر لیلی انور (متولد ۷ خرداد ۱۳۴۶ در تهران)، دانشیار، رئیس بخش زبان و ادبیات فارسی در مؤسسه ملی زبان‌ها و تمدن‌های شرقی (INALCO) در پاریس، مترجم پر بازتاب آثار شاعران شاخص فارسی به فرانسه، پژوهشگر ادبیات صوفیانه فارسی، و کارشناس رسانه‌ای رادیو فرهنگ فرانسه است. او در شمار شاخص‌ترین چهره‌های ایران‌شناسی فارسی‌زبان فعال در فرانسه قرار می‌گیرد.

پدر لیلی انور کیست؟

پدر لیلی انور، منوچهر انور ـ مترجم، گوینده، نویسنده، و کارگردان تئاتر شاخص ایران ـ است که در شمار ادیتورهای انتشارات فرانکلین در دهه ۴۰ قرار می‌گرفت و با مدیریت قوی کنفرانس‌های مطبوعاتی جشنواره فیلم تهران پیش از انقلاب و تسلط کم‌نظیر بر ترجمه همزمان انگلیسی-فارسی شناخته می‌شد.

تحصیلات لیلی انور چیست؟

انور پشتوانه تحصیلی سه‌گانه نادری دارد: ابتدا ادبیات فرانسه، سپس ادبیات انگلیسی را در فرانسه تحصیل کرد و آگرگاسیون (درجه استادی دانشگاه) را در رشته انگلیسی از مدرسه عالی ادبیات انگلیسی فرانسه دریافت کرد. سپس دکترای ادبیات فارسی را از دانشگاه سوربن پاریس اخذ کرد.

INALCO چیست؟

مؤسسه ملی زبان‌ها و تمدن‌های شرقی ـ معروف به INALCO ـ در شمار معتبرترین مراکز شرق‌شناسی فرانسه و یکی از معتبرترین مراکز ایران‌شناسی جهانی قرار می‌گیرد. این مؤسسه، که در پاریس مستقر است، در شمار شاخص‌ترین کانون‌های تربیت کارشناسان منطقه‌ای فرانسه محسوب می‌شود.

مهم‌ترین ترجمه لیلی انور چیست؟

پر بازتاب‌ترین ترجمه انور، ترجمه «منطق‌الطیر» عطار به زبان فرانسوی است که با همکاری مایکل بری (ایران‌شناس برجسته فرانسوی-آمریکایی) و بر اساس تصحیح دکتر محمدرضا شفیعی کدکنی صورت گرفت. این ترجمه، در شمار برندگان جایزه جهانی کتاب سال قرار گرفت.

چه آثاری از مولانا را ترجمه کرده است؟

انور ترجمه «نی نامه» مولانا به زبان فرانسه را تولید کرد ـ ترجمه‌ای که در شمار پر بازتاب‌ترین ترجمه‌های فرانسوی این شاهکار شعر صوفیانه قرار می‌گیرد و مورد بررسی تخصصی مقالات شاخص آکادمیک فارسی‌زبان قرار گرفته است.

کتاب «گفتارهایی از استاد الهی» چیست؟

در سال ۲۰۱۴ (۱۳۹۳)، انور کتاب «گفتارهایی از استاد الهی» را تحت عنوان «Paroles de Vérité» به همراه مقدمه‌ای درباره کتاب به زبان فرانسه ترجمه کرد. این کتاب توسط انتشارات آلبن میشل (Éditions Albin Michel) ـ یکی از معتبرترین ناشران فرانسوی ـ منتشر شد.

فعالیت رسانه‌ای انور در فرانسه چیست؟

انور برنامه هفتگی در رادیو فرهنگ فرانسه (France Culture) ـ یکی از شاخص‌ترین رادیوهای فرهنگی-آکادمیک جهان ـ دارد که در آن به مسائل معنوی و روحانی پرداخته می‌شود. همچنین صفحه‌ای در ماهنامه «لوموند د رلیژیون» (Le Monde des religions) دارد که در آن به تحلیل متن‌های معنوی مهم جهانی می‌پردازد.

دیدگاه انور درباره ترجمه‌های انگلیسی خیام و مولانا چیست؟

انور در یکی از مواضع شاخص خود اعلام کرد: «برگردان اشعار خیام و مولانا به انگلیسی، نه ترجمه که اقتباس است» و «این شاعران با یک سوءتفاهم به جهانیان شناسانده شده‌اند.»

دیدگاه انور درباره پیوند فکری عطار و مولانا چیست؟

انور در یکی از مواضع تحلیلی شاخص خود اعلام کرد: «اگر عطار نبود، مولانایی هم نبود. مطالعه بخش اعظم آثار عطار، برای فهم مولانا مهم است.» همچنین در توصیف منطق‌الطیر اعلام کرد: «عطار منطق‌الطیرش را بسیار دقیق و همانند یک سمفونی ساخت است.»

آیا لیلی انور همچنان فعال است؟

بله، لیلی انور به‌عنوان دانشیار و رئیس بخش زبان و ادبیات فارسی در مؤسسه ملی زبان‌ها و تمدن‌های شرقی (INALCO) در پاریس، در عرصه آکادمیک-رسانه‌ای فعال است. حضور پی‌گیر او در برنامه‌های رسانه‌ای فرانسوی (همچون رادیو فرهنگ فرانسه و ماهنامه «لوموند د رلیژیون»)، همایش‌های بزرگداشت شاعران شاخص فارسی (همچون همایش بزرگداشت زادروز مولانا در ۱۳۹۹)، سخنرانی‌های پر بازتاب در محافل آکادمیک بین‌المللی (از جمله سخنرانی‌های شاخص کامران جم در ۲۰۱۶)، انتشار آثار جدید ترجمه‌ای، و اجرای نشست‌های شعرخوانی اشعار عارفانه به‌عنوان دکلمه‌کننده، نشانه‌ای از فعالیت پایدار اوست. مواضع تحلیلی او پیرامون ادبیات صوفیانه فارسی، ترجمه آثار شاخص فارسی به فرانسه، پیوند فکری عطار و مولانا، و معرفی متون معنوی جهانی، در فضای رسانه‌ای-آکادمیک فرانسوی‌زبان و فارسی‌زبان همچنان بازتاب گسترده‌ای دارد.