بهزاد نبوی کیست؟

بهزاد نبوی، سیاست‌مدار باسابقه ایرانی، عضو ارشد سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی (تا انحلال آن در سال ۱۳۸۹)، و یکی از شاخص‌ترین چهره‌های جناح چپ نظام جمهوری اسلامی و جریان اصلاح‌طلبی، متولد تیرماه ۱۳۲۱ در تهران، یکی از پایدارترین و در عین حال جنجالی‌ترین چهره‌های سیاسی ایران معاصر است. نبوی که در فضای سیاسی ایران به لقب «چریک پیر» شناخته می‌شود، در طول حدود نیم قرن فعالیت، در کانون چندین فصل کلیدی تاریخ معاصر ایران ـ از مبارزات پیش از انقلاب با رژیم پهلوی، تا توافق الجزایر و آزادی گروگان‌های آمریکایی، وزارت صنایع سنگین در دولت میرحسین موسوی، تحصن نمایندگان مجلس ششم، و سرانجام دادگاه‌های نمایشی پس از وقایع ۱۳۸۸ ـ نقشی پایدار ایفا کرده است.

اهمیت بهزاد نبوی در تاریخ سیاسی-اجرایی جمهوری اسلامی از چند جهت قابل بررسی است. نخست، نقش راهبردی او به‌عنوان مذاکره‌کننده ارشد ایران در توافق الجزایر (ژانویه ۱۹۸۱، دی ۱۳۵۹) و آزادی گروگان‌های آمریکایی، یکی از مهم‌ترین رویدادهای دیپلماتیک ایران معاصر، او را در حافظه تاریخی ایران به یکی از چهره‌های شاخص دیپلماسی پس از انقلاب بدل کرد. دوم، معاونت نخست‌وزیر در سه دولت متوالی (محمدعلی رجایی، محمدرضا مهدوی کنی و میرحسین موسوی) و سپس وزارت صنایع سنگین در دولت موسوی، در دوره پر تنش جنگ ایران و عراق، او را به یکی از مدیران اجرایی-اقتصادی اصلی دوران جنگ بدل کرد. سوم، حضور او در مجلس ششم به‌عنوان نایب‌رئیس مجلس و نقش‌آفرینی در یکی از پربازتاب‌ترین رویدادهای پارلمانی این دوره ـ یعنی تحصن نمایندگان مجلس ششم ـ او را به یکی از چهره‌های شاخص مقاومت پارلمانی در برابر فشارهای حاکمیتی بدل ساخت.

ویژگی متمایز کارنامه نبوی، پایداری شخصیتی او در طول دهه‌ها است. در حالی که بسیاری از هم‌حزبی‌های قدیمی‌تر او (مانند مصطفی تاج‌زاده یا ابوالفضل قدیانی) به مواضع رادیکال‌تر یا حتی نزدیک به براندازی روی آورده‌اند، نبوی ـ حتی پس از تحمل حدود شش سال زندان (عمدتاً در انفرادی‌های سپاه) به دنبال وقایع ۱۳۸۸ ـ همچنان به جمهوری اسلامی و مشی اصلاح‌طلبی وفادار مانده است. جمله معروف او در دادگاه‌های نمایشی ۱۳۸۸ ـ «من به میرحسین موسوی خیانت نمی‌کنم» ـ به یکی از نمادهای ماندگار وفاداری اصلاح‌طلبی و مقاومت در برابر فشارهای امنیتی-قضایی بدل شد.

زندگی و پیشینه

بهزاد نبوی در تیر ۱۳۲۱ در تهران به دنیا آمد. نوجوانی و دوران دانشجویی او، با سال‌های پر تنش دهه ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ ایران ـ از جمله کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، شکل‌گیری مخالفت‌های ضد رژیم پهلوی، و گسترش گرایش‌های چپ و اسلامی در میان جوانان ـ هم‌زمان بود.

نبوی تحصیلات دانشگاهی خود را در رشته مهندسی الکترونیک در دانشگاه پلی‌تکنیک تهران (دانشگاه صنعتی امیرکبیر امروزی) ـ یکی از مراکز شاخص آموزش فنی-مهندسی در ایران ـ پی گرفت و موفق به دریافت لیسانس الکترونیک شد. این تحصیلات فنی، در زمان خود برای جوانان دانشجو، یکی از مسیرهای ورود به ساختارهای فنی-اقتصادی کشور به شمار می‌رفت.

پس از فارغ‌التحصیلی، نبوی در فاصله سال‌های پیش از ۱۳۴۸، در حوزه فعالیت‌های مخابراتی برای شرکت‌های آمریکایی فعالیت کرد ـ پیشینه‌ای که در سال‌های بعد، با گرایش‌های ضد امپریالیستی او در تضاد قرار گرفت. در دوره ۱۳۴۸ تا ۱۳۵۱، نبوی شرکتی مخابراتی مرتبط با پروژه‌های مایکروویو تأسیس کرد و فعالیت اقتصادی-فنی مستقلی را آغاز نمود.

فعالیت سیاسی پیش از انقلاب

نقطه عطف زندگی نبوی، روی آوردن او به فعالیت‌های سیاسی-مبارزاتی علیه رژیم پهلوی در دهه ۱۳۴۰ بود. در سال ۱۳۴۷، نبوی به همراه سه نفر دیگر ـ مصطفی شعاعیان (تئوریسین چپ و چهره شاخص جریان فکری مارکسیستی-انقلابی)، رضا عسگریه و پرویز صدری ـ «جبهه دموکراتیک خلق» را تأسیس کرد. این جبهه، تشکلی مخفی و مسلح بود که در طیف چپ غیر مذهبی فعالیت می‌کرد و در برنامه خود، مبارزه مسلحانه با رژیم پهلوی را در دستور کار داشت.

هم‌نشینی نبوی با مصطفی شعاعیان و دیگر چهره‌های چپ مارکسیست در این دوره، یکی از وجوه جالب توجه و در عین حال جنجالی پیشینه او است؛ چراکه او بعدها در ساختار جمهوری اسلامی، در طیف اسلامی-انقلابی قرار گرفت. اما این پیشینه چپ-انقلابی، در شکل‌گیری مشی فکری بعدی او (نگاه ضد امپریالیستی، گرایش به عدالت اجتماعی، و سبک مبارزاتی) بازتاب پایداری یافت.

نبوی در دوران شاه، بازداشت و زندانی شد. در دوران زندان، او با چهره‌های شاخصی چون شهید محمدعلی رجایی (رئیس‌جمهور آینده) و عباس دوزدوزانی آشنا شد ـ آشنایی‌ای که مسیر سیاسی-فکری بعدی او را شکل داد و او را به سمت گرایش‌های اسلامی-انقلابی سوق داد.

پس از اعلام تغییر ایدئولوژی سازمان مجاهدین خلق از اسلام به مارکسیسم در سال ۱۳۵۴ ـ یکی از مهم‌ترین تحولات تاریخ مبارزات سیاسی ایران ـ افرادی همچون بهزاد نبوی از این جریان جدا شدند.

نبوی در گفت‌وگوهای بعدی خود، به‌طور صریح از مبارزه مسلحانه با رژیم پهلوی ابراز پشیمانی کرده است. در یکی از مصاحبه‌های شاخص خود، اعلام کرد: «امروز دیگر اعتقادی به فعالیت‌های چریکی ندارم و معتقد هستم آن زمان هم بی‌جهت فکر می‌کردیم در حال انجام کار مهمی هستیم و عملاً با آن روش‌ها نمی‌شد رژیم موجود را سرنگون کرد.» این بازنگری، یکی از وجوه شاخص تحول فکری او در طول دهه‌ها است.

سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی

پس از پیروزی انقلاب اسلامی، نبوی به یکی از بنیان‌گذاران سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی بدل شد ـ سازمانی که از ادغام چندین گروه مبارز اسلامی پیش از انقلاب شکل گرفته بود. این سازمان، در ابتدای انقلاب، مشی ایدئولوژیک، سیاسی و نظامی را دنبال می‌کرد؛ مشی که در ابتدای انقلاب، با هدف حفظ انقلاب در برابر تهدیدات و مقابله با عوامل ضد انقلاب تعریف می‌شد.

نبوی خود در توضیح لقب «چریک پیر» اعلام کرده است: «این مشی مجاهدین انقلاب اسلامی اولیه که فعالیت نظامی را بخشی از برنامه‌هایش می‌دانست، هم سبب شد من که عضو آن سازمان بودم، به‌عنوان چریک پیر معروف شوم.» ـ اشاره‌ای به ترکیب دو ویژگی «چریک» (پیشینه مبارزه مسلحانه) و «پیر» (سن و سابقه نسبتاً بالا).

نبوی در سال‌های ابتدایی پس از انقلاب، به‌عنوان نماینده سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی، در کمیته مرکزی انقلاب اسلامی نیز فعالیت می‌کرد. سازمان مجاهدین انقلاب، در طول سه دهه پس از انقلاب، یکی از مهم‌ترین تشکل‌های سیاسی جناح چپ نظام و سپس جریان اصلاح‌طلبی به شمار می‌رفت، تا اینکه در سال ۱۳۸۹، در پی وقایع پس از انتخابات ۱۳۸۸، به‌طور رسمی منحل اعلام شد.

معاونت نخست‌وزیر و توافق الجزایر

نقطه عطف کارنامه اجرایی نبوی، انتصاب او به سمت معاون نخست‌وزیر در امور اجرایی در دولت‌های اولیه پس از انقلاب بود. او در این جایگاه، در سه دولت متوالی فعالیت کرد:

●       دولت محمدعلی رجایی (نخست‌وزیر دولت بنی‌صدر، سپس رئیس‌جمهور تا شهادت در شهریور ۱۳۶۰)

●       دولت محمدرضا مهدوی کنی (نخست‌وزیر کوتاه‌مدت پس از شهادت رجایی)

●       دولت میرحسین موسوی (نخست‌وزیر طولانی‌ترین دولت پس از انقلاب، از ۱۳۶۰ تا ۱۳۶۸)

این تداوم در سمت معاونت، نشان‌دهنده اعتماد سه نخست‌وزیر متفاوت به نبوی و جایگاه ویژه او در ساختار اجرایی دولت بود.

توافق الجزایر و آزادی گروگان‌های آمریکایی

مهم‌ترین مأموریت دیپلماتیک نبوی، رهبری تیم مذاکره‌کننده ایران در توافق الجزایر ـ پرونده آزادی ۵۲ گروگان آمریکایی که از ۱۳ آبان ۱۳۵۸ در سفارت آمریکا در تهران در گروگان بودند ـ بود. این مذاکرات، که با میانجی‌گری دولت الجزایر صورت گرفت، در نهایت در ۲۹ دی ۱۳۵۹ (۱۹ ژانویه ۱۹۸۱) ـ یعنی درست در روز پایان ریاست‌جمهوری جیمی کارتر و آغاز دوره ریگان ـ به امضای «اعلامیه‌های الجزایر» انجامید.

نبوی به‌عنوان معاون نخست‌وزیر در امور اجرایی و سخنگوی دولت در آن دوره، مذاکرات را از سمت ایران رهبری کرد. این مأموریت، که در یکی از حساس‌ترین فصل‌های روابط ایران و آمریکا انجام شد، یکی از مهم‌ترین رویدادهای دیپلماتیک تاریخ معاصر ایران به شمار می‌رود و نبوی را به یکی از معماران اصلی پایان دادن به بحران گروگان‌گیری بدل کرد.

ستاد بسیج اقتصادی

علاوه بر مأموریت دیپلماتیک، نبوی در دوران جنگ ایران و عراق، مسئولیت ریاست ستاد بسیج اقتصادی را نیز بر عهده داشت. این ستاد، که با هدف هماهنگی منابع اقتصادی کشور برای مدیریت شرایط جنگ تشکیل شده بود، یکی از کلیدی‌ترین نهادهای مدیریت اقتصاد جنگ به شمار می‌رفت.

وزارت صنایع سنگین

پس از دوره معاونت، نبوی به سمت وزیر صنایع سنگین در دولت میرحسین موسوی ارتقا یافت ـ مسئولیتی که در آن، در رأس یکی از کلیدی‌ترین وزارتخانه‌های اقتصادی ایران در دوره جنگ قرار گرفت. وزارت صنایع سنگین، مسئولیت بخش‌هایی چون صنایع فولاد، صنایع خودرو، ماشین‌سازی و صنایع اساسی را بر عهده داشت.

دوران وزارت نبوی، با چالش‌های جدی همراه بود: جنگ تحمیلی، تحریم‌های بین‌المللی، کمبود ارز، و فشار بر صنایع داخلی. در این شرایط، نبوی به‌عنوان یکی از مدیران اقتصادی شاخص جناح چپ نظام، در پی‌گیری سیاست‌های اقتصاد دولتی و تأکید بر صنایع داخلی فعال بود.

نمایندگی در مجلس ششم

پس از دوره دولت موسوی و در فاصله نسبتاً طولانی از مسئولیت‌های اجرایی، نبوی در انتخابات بهمن ۱۳۷۸ به مجلس ششم راه یافت. مجلس ششم (۱۳۷۹-۱۳۸۳)، که با اکثریت قاطع اصلاح‌طلبان شکل گرفت، یکی از پربازتاب‌ترین مجالس تاریخ پس از انقلاب به شمار می‌رود.

نبوی در این مجلس، به سمت نایب‌رئیس مجلس شورای اسلامی برگزیده شد ـ جایگاهی که او را در رأس ساختار مدیریتی مجلس قرار داد. در طول دوره نمایندگی، نبوی به یکی از چهره‌های شاخص فراکسیون اصلاح‌طلب و یکی از سخنگویان اصلی این جریان بدل شد.

تحصن نمایندگان مجلس ششم

یکی از پربازتاب‌ترین رویدادهای مجلس ششم، تحصن نمایندگان در اعتراض به ردصلاحیت‌های گسترده شورای نگهبان در آستانه انتخابات مجلس هفتم بود؛ تحصنی که در دی و بهمن ۱۳۸۲ صورت گرفت. نبوی در این تحصن، یکی از چهره‌های فعال و شاخص بود؛ موضع‌گیری‌ای که نشان‌دهنده آمادگی او برای پرداختن هزینه‌های سیاسی در دفاع از مواضع اصلاحی است.

دادگاه ۱۳۸۸ و شش سال زندان

پس از انتخابات ریاست‌جمهوری دهم در خرداد ۱۳۸۸ و وقایع جنبش سبز، نبوی به‌عنوان یکی از چهره‌های شاخص جناح حامی میرحسین موسوی، در کانون فشارهای امنیتی-قضایی قرار گرفت.

نبوی بازداشت شد و یکی از موارد اتهامی او ـ که در فضای رسانه‌ای با تمسخر بازتاب یافت ـ «اخلال در ترافیک تهران» بود. این اتهام، که در فهرست اتهامات سیاسی-اخلاقی سنگین‌تر دیگری قرار داشت، نشان‌دهنده فضای کم‌سابقه فشار بر چهره‌های اصلاح‌طلب در آن دوره بود.

جمله معروف در دادگاه

نبوی در دادگاه‌های نمایشی پس از وقایع ۱۳۸۸ ـ که با هدف انتزاع اعتراف از زندانیان شاخص اصلاح‌طلب برگزار می‌شد ـ شرکت داده شد. در یکی از این دادگاه‌ها، نبوی جمله‌ای را بیان کرد که در حافظه سیاسی ایران معاصر ماندگار شد: «من به میرحسین موسوی خیانت نمی‌کنم.»

این جمله، که در فضایی پر از فشار برای انتزاع اعتراف و انکار رهبری جنبش سبز بیان شد، به یکی از نمادهای وفاداری در فضای سیاسی ایران بدل شد و در گفتمان اصلاح‌طلبی، جایگاه ویژه‌ای یافت.

پنج سال در انفرادی سپاه

نبوی در نهایت به حدود شش سال زندان محکوم شد ـ بیشتر آن (حدود پنج سال) را در انفرادی‌های سپاه پاسداران سپری کرد. این دوره طولانی حبس انفرادی، که با چالش‌های جدی سلامتی همراه بود، یکی از سخت‌ترین فصل‌های زندگی او به شمار می‌رفت. نبوی در نهایت در اردیبهشت ۱۳۹۳ آزاد شد.

در دوران زندان، نبوی توسط چهره‌هایی چون میرحسین موسوی و زهرا رهنورد (که خود در حبس خانگی بودند) مورد عیادت قرار گرفت ـ پیوندهایی که نشان‌دهنده جایگاه او در حلقه چهره‌های اصلی جنبش سبز است.

فعالیت پس از آزادی و حواشی اخیر

پس از آزادی از زندان، نبوی همچنان به فعالیت سیاسی-فکری در طیف اصلاح‌طلب ادامه داد. در دوره‌ای که بخشی از همراهان قدیمی او ـ مانند مصطفی تاج‌زاده با ایده «شرکت مشروط در انتخابات» یا ابوالفضل قدیانی با مواضع نزدیک‌تر به براندازی ـ به مواضع رادیکال‌تر روی آوردند، نبوی هم‌چنان وفادار به نظام جمهوری اسلامی و مشی اصلاح‌طلبی سنتی باقی ماند.

حواشی شکایت محمدرضا نقدی

یکی از حواشی اخیر مرتبط با نبوی، اظهارات او درباره بازداشت دو نفر در دفتر محمدرضا نقدی (فرمانده سابق بسیج) به اتهام جاسوسی برای اسرائیل بود. این اظهارات، که در رسانه‌ها بازتاب گسترده‌ای یافت، با واکنش نقدی روبه‌رو شد و او اعلام کرد که از نبوی شکایت خواهد کرد. این حادثه، نشان‌دهنده آن است که نبوی، حتی پس از سال‌های زندان، همچنان به یکی از چهره‌های جنجالی فضای سیاسی ایران باقی مانده است.

حمایت از مشارکت در انتخابات

یکی از مواضع شاخص نبوی در سال‌های اخیر، دفاع از مشارکت در انتخابات و مشروط دانستن اصلاح‌طلبی به آن است. در شرایطی که بخشی از طیف اصلاح‌طلب به سمت تحریم انتخابات روی آورده، نبوی همچنان از این موضع که اصلاح‌طلبی بدون حضور در عرصه انتخاباتی، معنا و دستاوردی نخواهد داشت، دفاع می‌کند.

دیدگاه‌ها و مواضع

بهزاد نبوی در طول حدود نیم قرن فعالیت سیاسی، چارچوب فکری-سیاسی روشن و در عین حال در تحول صورت‌بندی کرده است.

وفاداری به جمهوری اسلامی و اصلاح‌طلبی

محوری‌ترین موضع نبوی، وفاداری به نظام جمهوری اسلامی و مشی اصلاح‌طلبی است. در نگاه او، اصلاح از درون نظام، با وجود همه چالش‌ها، مسیر معقول‌تر و واقع‌بینانه‌تری نسبت به براندازی است. این موضع، حتی پس از تحمل شش سال زندان و تجربه‌های سخت، حفظ شد.

بازنگری در مشی مسلحانه

یکی از وجوه شاخص تحول فکری نبوی، بازنگری صریح در مشی مبارزه مسلحانه پیش از انقلاب است. در نگاه او، فعالیت‌های چریکی پیش از انقلاب، عملاً به سرنگونی رژیم پهلوی منجر نمی‌شد و خود او از آن دوره ابراز پشیمانی کرده است.

نقش زنده در گفتمان اصلاحی

نبوی در سال‌های اخیر، یکی از مؤثرترین صداهای داخل ایران در نقد سیاست‌های جناح حاکم و دفاع از ضرورت مشارکت سیاسی است. مواضع او، گرچه با مواضع رادیکال‌تر طیف‌های دیگر اصلاح‌طلب در تضاد قرار می‌گیرد، صدای متمایزی در فضای پس از تحریم‌گرایی محسوب می‌شود.

ویدیوی اختصاصی: روایت بهزاد نبوی از پشت‌پرده کمک‌های کره شمالی در دوران جنگ برای نخستین بار، در عبدی مدیا
ماجرای کمک‌های تسلیحاتی و لجستیکی کره شمالی به جمهوری اسلامی ایران در اوج جنگ با عراق و تحریم‌های بین‌المللی.

برای تماشای این ویدیوی انحصاری و شنیدن روایات چریک پیر، اینجا کلیک کنید

سبک زندگی متفاوت

یکی از وجوه جالب توجه شخصیت نبوی، سبک زندگی خانوادگی متفاوت او با بسیاری از مقامات جمهوری اسلامی است. این تفاوت، که در روایت‌های رسانه‌ای بازتاب یافته، نشان‌دهنده آن است که نبوی، علی‌رغم قرار گرفتن در ساختار قدرت، استقلال نسبی خود را در حوزه شخصی-خانوادگی حفظ کرده است.

ارتباط با چهره‌ها و جریان‌ها

بهزاد نبوی در طول کارنامه طولانی خود، با شبکه‌ای گسترده از چهره‌های سیاسی ایران در ارتباط بوده است. در محور این شبکه، میرحسین موسوی (نخست‌وزیر دوران جنگ که نبوی معاونش بود و سپس رهبر جنبش سبز که نبوی به او وفاداری اعلام کرد) قرار دارد.

در سطح حزبی-سیاسی، نبوی با چهره‌های شاخص سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی ـ از جمله مصطفی تاج‌زاده، محمد سلامتی، ابوالفضل قدیانی، فیض‌الله عرب‌سرخی، حسین رضایی، و دیگر اعضای شورای مرکزی ـ پیوند نزدیک داشته است. در پیشینه پیش از انقلاب، نام او با مصطفی شعاعیان (تئوریسین چپ مارکسیستی)، رضا عسگریه و پرویز صدری (شرکای تأسیس جبهه دموکراتیک خلق)، و در زندان شاه با شهید رجایی و عباس دوزدوزانی گره خورده است.

در سپهر اصلاح‌طلبی معاصر، رابطه نبوی با چهره‌هایی چون محمد خاتمی، مهدی کروبی، محمد رضا خاتمی، عبدالله نوری، و دیگر چهره‌های شاخص اصلاح‌طلب از شبکه‌های اصلی او محسوب می‌شود.

جمع‌بندی

بهزاد نبوی، یکی از پایدارترین و در عین حال متحول‌ترین چهره‌های تاریخ سیاسی ایران معاصر است که با کارنامه‌ای حدود نیم قرنی ـ از مبارزه مسلحانه پیش از انقلاب، تا توافق الجزایر، وزارت صنایع سنگین، نایب‌رئیسی مجلس ششم، تحصن نمایندگان، و سرانجام شش سال زندان پس از وقایع ۱۳۸۸ ـ جایگاهی ویژه را اشغال کرده است. لقب «چریک پیر» که در فضای سیاسی ایران به او نسبت داده شده، بازتاب همین مسیر طولانی و چندوجهی است.

ویژگی متمایز نبوی، در سطح اول، پایداری شخصیتی او در طول دهه‌ها است. در حالی که بسیاری از همراهان قدیمی او یا به مواضع رادیکال‌تر روی آوردند یا از فعالیت سیاسی کناره گرفتند، نبوی همچنان به نظام و مشی اصلاح‌طلبی وفادار مانده است. در سطح دوم، شجاعت او در پرداخت هزینه‌های سیاسی ـ از زندان رژیم پهلوی، تا تحصن مجلس ششم، و در نهایت پنج سال در انفرادی سپاه ـ او را به یکی از نمادهای مقاومت در فضای سیاسی ایران بدل کرده است.

از منظر تحلیلی، کارنامه نبوی، نمونه‌ای از مسیر فکری-سیاسی نسلی از فعالان انقلابی است که از مشی چریکی و چپ-انقلابی آغاز کردند، در ساختار اجرایی جمهوری اسلامی به مدیران اقتصادی-سیاسی بدل شدند، در دوره اصلاحات به نمایندگان مجلس و سپس به مدافعان جنبش سبز بدل شدند، و در دهه اخیر، به‌عنوان «چهره‌های نسل اول» در گفتمان اصلاحی نقش‌آفرینی می‌کنند. این مسیر، در دیگر چهره‌های هم‌نسل او نیز ـ با تفاوت‌هایی ـ قابل پیگیری است.

آنچه از منظر امروز روشن است، این است که نبوی، فارغ از موافقت یا مخالفت با مواضع او، به یکی از چهره‌های شاخص تاریخ جمهوری اسلامی بدل شده است. در شرایطی که فضای سیاسی ایران در حال تجربه تحولات عمیق است، صدای نبوی ـ با ترکیب پایداری اصولی و واقع‌گرایی سیاسی ـ همچنان بخشی از گفت‌وگوی جدی درباره آینده ایران باقی خواهد ماند.

سوالات متداول

بهزاد نبوی کیست؟

بهزاد نبوی (متولد تیر ۱۳۲۱ در تهران) سیاست‌مدار باسابقه ایرانی، عضو ارشد سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی (تا انحلال آن در ۱۳۸۹) و از شاخص‌ترین چهره‌های جناح چپ نظام و جریان اصلاح‌طلبی است. او در فضای سیاسی ایران به «چریک پیر» شناخته می‌شود.

تحصیلات بهزاد نبوی چیست؟

نبوی دارای مدرک لیسانس مهندسی الکترونیک از دانشگاه پلی‌تکنیک تهران (دانشگاه صنعتی امیرکبیر امروزی) است. پیش از فعالیت‌های سیاسی، در حوزه فعالیت‌های مخابراتی برای شرکت‌های آمریکایی و سپس به‌عنوان مالک یک شرکت مخابراتی مرتبط با پروژه‌های مایکروویو فعالیت کرد.

مهم‌ترین سمت‌های اجرایی بهزاد نبوی چه بوده است؟

از مهم‌ترین سمت‌های او می‌توان به این موارد اشاره کرد: معاون نخست‌وزیر در امور اجرایی در سه دولت متوالی (محمدعلی رجایی، محمدرضا مهدوی کنی، و میرحسین موسوی)، وزیر صنایع سنگین در دولت موسوی، رئیس ستاد بسیج اقتصادی در دوران جنگ ایران و عراق، و نماینده و نایب‌رئیس مجلس ششم شورای اسلامی.

نقش بهزاد نبوی در توافق الجزایر چه بود؟

نبوی به‌عنوان معاون نخست‌وزیر در امور اجرایی، رهبری تیم مذاکره‌کننده ایران در پرونده آزادی ۵۲ گروگان آمریکایی را بر عهده داشت. این مذاکرات، با میانجی‌گری دولت الجزایر، در نهایت در ۲۹ دی ۱۳۵۹ (۱۹ ژانویه ۱۹۸۱) به امضای «اعلامیه‌های الجزایر» انجامید و یکی از مهم‌ترین رویدادهای دیپلماتیک ایران معاصر به شمار می‌رود.

چرا بهزاد نبوی را «چریک پیر» می‌نامند؟

این لقب از ترکیب دو ویژگی نبوی شکل گرفته است: پیشینه «چریکی» او در فعالیت‌های مسلحانه پیش از انقلاب (تأسیس «جبهه دموکراتیک خلق» با مصطفی شعاعیان در ۱۳۴۷)، و سن و سابقه نسبتاً بالای او در میان همراهان سیاسی‌اش. خود نبوی این لقب را به مشی نظامی اولیه سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی نیز نسبت داده است.

بهزاد نبوی چه دیدگاهی درباره مبارزه مسلحانه دارد؟

نبوی در سال‌های اخیر، صریحاً از مبارزه مسلحانه پیش از انقلاب با رژیم پهلوی ابراز پشیمانی کرده است. در نگاه او، فعالیت‌های چریکی آن دوره عملاً نمی‌توانست به سرنگونی رژیم پهلوی منجر شود و او معتقد است «بی‌جهت فکر می‌کردیم در حال انجام کار مهمی هستیم.»

چرا بهزاد نبوی پس از وقایع ۱۳۸۸ زندانی شد؟

نبوی به‌عنوان یکی از چهره‌های شاخص حامی میرحسین موسوی در انتخابات ریاست‌جمهوری دهم، در پی وقایع جنبش سبز بازداشت و به حدود شش سال زندان محکوم شد. او حدود پنج سال از این دوران را در انفرادی‌های سپاه پاسداران سپری کرد. در دادگاه‌های نمایشی، با وجود فشارهای فراوان، جمله معروف «من به میرحسین موسوی خیانت نمی‌کنم» را بیان کرد و در اردیبهشت ۱۳۹۳ آزاد شد.

آیا بهزاد نبوی همچنان فعال است؟

بله، بهزاد نبوی پس از آزادی از زندان، همچنان به فعالیت سیاسی-فکری در طیف اصلاح‌طلب ادامه می‌دهد. او یکی از مدافعان جدی مشارکت در انتخابات و مشروط دانستن اصلاح‌طلبی به این مشارکت است. در سال‌های اخیر، اظهارات او درباره موضوعات مختلف ـ از جمله بازداشت‌های جاسوسی در دفتر محمدرضا نقدی ـ به یکی از موضوعات بحث‌برانگیز فضای سیاسی ایران بدل شده است.