عبدالله نوری حسینآبادی، روحانی شیعه و سیاستمدار شاخص اصلاحطلب ایرانی، وزیر کشور پیشین در دو دوره (دولت پنجم هاشمی رفسنجانی و دولت هفتم سید محمد خاتمی)، نماینده پیشین مجلس دوم از اصفهان و مجلس پنجم از تهران، عضو اولین دوره شورای اسلامی شهر تهران، مدیرمسئول پیشین روزنامه پر بازتاب «خرداد»، چهره محاکمهشده پر بازتاب توسط دادگاه ویژه روحانیت در ۱۳۷۸ و زندانی شده تا ۱۳۸۱، و نویسنده کتاب پر بازتاب «شوکران اصلاح» (مجموعه دفاعیات شاخص در دادگاه ویژه روحانیت)، در شمار پر بازتابترین، شاخصترین و شجاعترین چهرههای روحانی-سیاسی اصلاحطلب پسا-انقلابی ایران در چهار دهه گذشته است. او که بهعنوان «شیخ اصلاحات» شناخته میشود، در دوران وزارت کشور دولت هاشمی، معمار ادغام شهربانی، ژاندارمری و کمیتههای انقلاب و ایجاد نیروی انتظامی بود و در ۳۱ خرداد ۱۳۷۷ (روز بازی تاریخی ایران-آمریکا در جام جهانی) توسط مجلس پنجم با ۱۳۷ رأی موافق استیضاح شد. نوری در ۲۳ فروردین ۱۴۰۴ پس از رفع حصر ۱۴ ساله، با مهدی کروبی دیدار کرد.
عبدالله نوری حسینآبادی (متولد ۱۳۲۸ در اصفهان)، روحانی شیعه و سیاستمدار شاخص اصلاحطلب ایرانی، چهره محوری جناح چپ سنتی و سپس اصلاحطلب در ساختار قدرت پسا-انقلابی ایران، وزیر کشور پیشین در دو دوره پر بازتاب (دولت پنجم اکبر هاشمی رفسنجانی از ۱۳۶۸ تا ۱۳۷۲ و دولت هفتم سید محمد خاتمی از مرداد ۱۳۷۶ تا ۳۱ خرداد ۱۳۷۷)، نماینده پیشین مجلس شورای اسلامی در دوره دوم از اصفهان و دوره پنجم از تهران، عضو اولین دوره شورای اسلامی شهر تهران (۱۳۷۸-۱۳۸۲)، عضو پیشین مجمع تشخیص مصلحت نظام از ۱۳۶۸ تا ۱۳۸۰، نماینده پیشین آیتالله سید روحالله خمینی در جهاد سازندگی و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، ناظر پیشین بر انتخابات شورای عالی قضایی با حکم آیتالله خمینی، معاون رئیسجمهور خاتمی پس از استیضاح پر بازتاب در ۳۱ خرداد ۱۳۷۷ (در روز بازی فوتبال ایران-آمریکا در جام جهانی ۱۹۹۸)، مدیرمسئول شاخص روزنامه پر بازتاب «خرداد» (یکی از شاخصترین روزنامههای جریان اصلاحطلبی پیشرو)، چهره محاکمهشده پر بازتاب توسط دادگاه ویژه روحانیت در ۱۳۷۸ که در پی آن حکم پنج سال زندان را دریافت کرد و تا ۱۳۸۱ در زندان به سر برد، نویسنده کتاب پر بازتاب «شوکران اصلاح» (مجموعه دفاعیات شاخص در دادگاه ویژه روحانیت)، چهره مانعشده پر بازتاب از ثبتنام در انتخابات مجلس ششم به دلیل بازداشت در پرونده دادگاه ویژه روحانیت، و در عین حال یکی از پر بازتابترین، شاخصترین، و در عین حال شجاعترین چهرههای روحانی-سیاسی اصلاحطلب پسا-انقلابی ایران، در شمار چهرههای محوری گفتمان روحانی-اصلاحطلب جمهوری اسلامی ایران در چهار دهه گذشته قرار میگیرد. او در گفتمان رسانهای فارسیزبان با لقب پر بازتاب «شیخ اصلاحات» نیز شناخته میشود.
حجتالاسلام عبدالله نوری، که با مسیری منحصربهفرد ـ از خاستگاع شاخص خانوادگی-روحانی در اصفهان که با نام خانوادگی «حسینآبادی» شناخته میشود، تا پیمودن مسیر تحصیلات شاخص حوزوی که شامل نیل به سطح «خارج فقه و اصول» بود، تا آغاز فعالیتهای انقلابی در دهه ۱۳۵۰، تا برعهده گرفتن سمتهای شاخص آغازین پسا-انقلابی بهعنوان نماینده آیتالله سید روحالله خمینی در جهاد سازندگی و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی که در سالهای نخستین پسا-انقلابی شکل گرفت، تا برعهده گرفتن سمت ناظر بر انتخابات شورای عالی قضایی با حکم آیتالله خمینی، تا نمایندگی پر بازتاب مردم اصفهان در دوره دوم مجلس شورای اسلامی، تا برعهده گرفتن وزارت کشور در دولت پنجم اکبر هاشمی رفسنجانی از ۱۳۶۸ تا ۱۳۷۲ ـ که در آن، ادغام پر بازتاب شهربانی، ژاندارمری، و کمیتههای انقلاب اسلامی و ایجاد نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران صورت گرفت، تا مواجهه پر بازتاب با فشار جناح راست در دولت دوم هاشمی که در پی آن، همراه با سید محمد خاتمی (وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی وقت) به کنارهگیری ناچار شد، تا نقل قول پر بازتاب علیاکبر ناطق نوری: «ما نمیپذیریم که آقای عبدالله نوری ولایی فکر کند»، تا نمایندگی پر بازتاب مردم تهران در دوره پنجم مجلس شورای اسلامی از ۱۳۷۴ـ که در آن، اعتراضات شاخص پیرامون محاسبه آرای «نوری» در میان «ناطق نوری» مطرح شد، تا بازگشت پر بازتاب به وزارت کشور در دولت هفتم سید محمد خاتمی پس از پیروزی دوم خرداد ۱۳۷۶، تا مدت تنها ۹ ماه ماندن در سمت که با استیضاح پر بازتاب در ۳۱ خرداد ۱۳۷۷ توسط مجلس پنجم اصولگرا (در روز بازی فوتبال تاریخی ایران-آمریکا در جام جهانی ۱۹۹۸) پایان یافت ـ که در آن، با ۱۳۷ رأی موافق، ۱۱۷ رأی مخالف، و ۱۱ رأی ممتنع ناچار به ترک وزارت شد ـ و محمدرضا باهنر طراح اصلی این استیضاح بود، تا برعهده گرفتن سمت پر بازتاب معاون رئیسجمهور خاتمی پس از استیضاح، تا پیروزی پر بازتاب در نخستین انتخابات شورای اسلامی شهر تهران در ۷ اسفند ۱۳۷۷ و عضویت در اولین دوره شورا، تا برعهده گرفتن مدیرمسئولی روزنامه پر بازتاب «خرداد» ـ یکی از شاخصترین روزنامههای جریان اصلاحطلبی پیشرو، تا محاکمه پر بازتاب در دادگاه ویژه روحانیت در ۱۳۷۸ ـ که با اتهامات شاخص «توهین به مقدسات، نشر اکاذیب، و اقدام علیه امنیت ملی» صورت گرفت و در پی آن، حکم پنج سال زندان را دریافت کرد، تا مانع شدن پر بازتاب از ثبتنام در انتخابات مجلس ششم در ۱۳۷۸ ـ بهرغم اینکه هنوز محکوم نشده بود، تا زندانی شدن در زندان اوین به مدت ۵ سال (تا ۱۳۸۱)، تا خروج پایدار از سیاست فعال پس از آزادی، تا حضور محدود در عرصه گفتمانی در دوران دولتهای روحانی، رئیسی، و پزشکیان، و در نهایت، دیدار پر بازتاب با مهدی کروبی در ۲۳ فروردین ۱۴۰۴ پس از رفع حصر ۱۴ ساله ـ که در شمار پر بازتابترین دیدارهای دوره دولت پزشکیان قرار میگیرد، به یکی از پایدارترین و در عین حال پر بازتابترین چهرههای روحانی-سیاسی اصلاحطلب پسا-انقلابی ایران بدل شده است.
اهمیت حجتالاسلام عبدالله نوری در سپهر تاریخی-سیاسی ایران معاصر از چند جهت قابل بررسی است. نخست، دو دوره وزارت کشور در دولتهای پر بازتاب هاشمی و خاتمی ـ بهعنوان چهرهای که در شمار شاخصترین وزرای کشور پسا-انقلابی ایران قرار میگیرد ـ یکی از وجوه قابل توجه کارنامه او محسوب میشود. دوم، معماری ایجاد نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ـ بهعنوان معمار اصلی ادغام شاخص شهربانی، ژاندارمری، و کمیتههای انقلاب اسلامی ـ یکی از وجوه قابل توجه میراث اجرایی او محسوب میشود. سوم، چهره استیضاحشده پر بازتاب جنبش اصلاحات ـ بهعنوان نخستین وزیر دولت اصلاحات که توسط مجلس پنجم اصولگرا استیضاح شد ـ یکی از وجوه قابل توجه میراث پر مناقشه او محسوب میشود. چهارم، محاکمهشدن در دادگاه ویژه روحانیت و زندانی شدن ۵ ساله ـ بهعنوان چهرهای که در شمار شاخصترین زندانیان سیاسی روحانی پسا-انقلابی قرار میگیرد ـ یکی از وجوه قابل توجه پایداری اخلاقی-سیاسی او محسوب میشود. پنجم، نویسنده کتاب پر بازتاب «شوکران اصلاح» ـ بهعنوان یکی از شاخصترین متون دفاعی-روشنفکری اصلاحطلبی پسا-انقلابی ـ یکی از وجوه قابل توجه نقشآفرینی فکری-حقوقی او محسوب میشود.
نکته مهم: کارنامه و عملکرد حجتالاسلام عبدالله نوری در فضای رسانهای-سیاسی فارسیزبان با نگاههای متفاوتی همراه است. در گفتمان طرفداران اصلاحات پیشرو، او بهعنوان «شیخ اصلاحات»، «وزیر شجاع کشور»، و «روحانی نوگرا» شناخته میشود. در گفتمان منتقدان شاخص از جناح اصولگرا، عملکرد او در دفاع از روزنامه خرداد و طرح دیدگاههای نوگرایانه دینی بهعنوان «توهین به مقدسات» مورد نقد قرار گرفته است. در گفتمان روحانیون سنتی، چارچوب فقهی-روشنفکری او پر مناقشه است. علیاکبر ناطق نوری در خاطرات خود گفته است: «ما نمیپذیریم که آقای عبدالله نوری ولایی فکر کند.» این پروفایل، روایت منتشر شده در منابع رسانهای-تاریخی شاخص فارسیزبان را با موضع تحلیلی-بیطرف ارائه میدهد؛ ارزیابی نهایی شخصیت و کارنامه او بر عهده خوانندگان است.
زندگی و پشتوانه خانوادگی
حجتالاسلام عبدالله نوری حسینآبادی در سال ۱۳۲۸ در استان اصفهان به دنیا آمد. نام خانوادگی «حسینآبادی» اشاره به ریشه خانوادگی او در شهر حسینآباد استان اصفهان دارد.
همسر: فاطمه صدیقیان
طبق گزارشهای منتشر شده: «همسر وی فاطمه صدیقیان از مالکان سابق رشت الکتریک است.» این پیوند خانوادگی-اقتصادی، شالوده شبکه نزدیک خانوادگی-اجتماعی او را تشکیل میداد.
برادر شهید: علیرضا نوری
پر بازتابترین چهره خانوادگی عبدالله نوری، برادرش علیرضا نوری ـ پزشک جراح و نماینده مجلس ششم از تهران ـ بود. طبق گزارشهای منتشر شده: «برادر وی علیرضا نوری که پزشک جراح بود در انتخابات [مجلس ششم] ثبتنام کرده و با یک میلیون و ۳۴۳ هزار رأی به عنوان نفر سوم در حوزه تهران به مجلس راه یافت.»
علیرضا نوری بعدها درگذشت و عبدالله نوری بهعنوان پدر شهید نوری شناخته میشود ـ که در دوره پسا-زندان، شالوده درخواستهای آزادی او را تشکیل میداد.
تحصیلات
حجتالاسلام عبدالله نوری از مسیر تحصیلی شاخص حوزوی برخوردار است:
● تحصیلات حوزوی در سطح «خارج فقه و اصول» ـ بالاترین سطح تحصیلات حوزوی شیعی
این پشتوانه حوزوی شاخص، شالوده هویت روحانی-اجتهادی پایدار او را تشکیل میداد.
مسیر آغازین پسا-انقلابی (۱۳۵۷-۱۳۶۸)
پر بازتابترین فصل آغاز کارنامه پسا-انقلابی نوری، برعهده گرفتن سمتهای شاخص نهادی بهعنوان نماینده آیتالله خمینی بود.
نماینده آیتالله خمینی در جهاد سازندگی
طبق گزارشهای منتشر شده: «نوری نمایندهٔ سید روحالله خمینی، در جهاد سازندگی... بود.»
نماینده آیتالله خمینی در سپاه پاسداران
نوری همچنین نماینده آیتالله خمینی در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بود.
ناظر بر انتخابات شورای عالی قضایی
طبق گزارشهای منتشر شده: «همچنین نوری با حکم خمینی به عنوان ناظر بر انتخابات شورای عالی قضایی منصوب شد.»
نمایندگی مجلس دوم از اصفهان (۱۳۶۳-۱۳۶۷)
طبق گزارشهای منتشر شده: «عبدالله نوری در مجلس دوم نماینده اصفهان بود.»
وزارت کشور در دولت هاشمی رفسنجانی (۱۳۶۸-۱۳۷۲)
محوریترین فصل آغازین کارنامه وزارتی نوری، برعهده گرفتن وزارت کشور در دولت پنجم اکبر هاشمی رفسنجانی از ۱۳۶۸ تا ۱۳۷۲ بود.
معماری ایجاد نیروی انتظامی
پر بازتابترین دستاورد دوران وزارت نوری، ادغام پر بازتاب شهربانی، ژاندارمری، و کمیتههای انقلاب اسلامی و ایجاد نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران بود. طبق گزارشهای منتشر شده: «ادغام شهربانی، ژاندارمری و کمیتههای انقلاب اسلامی و ایجاد نیروی انتظامی از اقدامات دوران وزارت وی بود.»
این اقدام، در شمار شاخصترین تحولات ساختاری امنیتی پسا-انقلابی ایران قرار میگیرد.
کنارهگیری همراه با خاتمی
طبق گزارشهای منتشر شده: «او در کنار محمد خاتمی وزیر فرهنگ و ارشاد با فشار جناح راست ناچار به کنارهگیری از پست وزارت کشور شد.» این کنارهگیری همزمان دو وزیر، در شمار پر بازتابترین رویدادهای سیاسی دولت دوم هاشمی قرار میگیرد.
عضویت در مجمع تشخیص مصلحت نظام
طبق گزارشهای منتشر شده: «او از ۱۳۶۸ تا ۱۳۸۰ عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام بود.»
نمایندگی مجلس پنجم از تهران (۱۳۷۴-۱۳۷۸)
پر بازتابترین فصل پارلمانی بعدی نوری، نمایندگی مردم تهران در دوره پنجم مجلس شورای اسلامی بود.
طبق گزارشهای منتشر شده: «وی در انتخابات مجلس پنجم در سال ۷۴ شرکت کرده و از تهران به مجلس راه یافت.»
اعتراض پر بازتاب در شمارش آرا
طبق گزارشهای منتشر شده: «در این انتخابات محاسبه بخشی از آرایی که به نام «نوری» نوشته شده بود برای «ناطق نوری» اعتراضاتی را برانگیخت و سبب شد فائزه هاشمی صدر جدول را به ناطق بدهد اما مانع ورود نوری نشد.»
این اعتراض، در شمار پر بازتابترین رویدادهای انتخاباتی مجلس پنجم قرار میگیرد.
بازگشت به وزارت کشور در دولت خاتمی (مرداد ۱۳۷۶ - ۳۱ خرداد ۱۳۷۷)
محوریترین فصل تاریخی-سرنوشتساز کارنامه نوری، بازگشت پر بازتاب به وزارت کشور در دولت هفتم سید محمد خاتمی پس از پیروزی دوم خرداد ۱۳۷۶ بود.
مهره اصلی دولت اصلاحات
طبق گزارشهای منتشر شده: «پس از پیروزی محمد خاتمی در انتخابات ریاست جمهوری در ۲ خرداد سال ۷۶ نوری دوباره پست وزارت کشور را عهدهدار شد. وی از مهرههای اصلی دولت اصلاحطلب خاتمی بهشمار میرفت.»
چالش با نیروی انتظامی
طبق گزارشهای منتشر شده: «از آن جهت که سید علی خامنهای پس از تشکیل نیروی انتظامی کنترل آن را در دست گرفته و وزیر کشور، علیرغم آنکه مسؤول حفظ امنیت کشور بود، در عین حال هیچ نظارت و کنترلی بر نیروی انتظامی نداشت، وی حاضر به پذیرش مسؤولیت امنیت اجلاس سران سازمان کنفرانس اسلامی که در پاییز ۷۶ در تهران برگزار گردید، نشد.» این موضع، در شمار پر بازتابترین مواضع شاخص او در دفاع از اقتدار وزارت کشور قرار میگیرد.
استیضاح پر بازتاب در ۳۱ خرداد ۱۳۷۷
محوریترین رویداد سرنوشتساز کارنامه نوری، استیضاح پر بازتاب در ۳۱ خرداد ۱۳۷۷ توسط مجلس پنجم اصولگرا بود.
طبق گزارشهای منتشر شده: «دلیل استیضاح نوری «ايجاد تنش در جامعه به جاي ايجاد امنيت، عزل و نصبها، دفاع از کرباسچی، مشكلات امنيتي نجفآباد و مرزها» اعلام شد اما بر همگان روشن بود که نوری به دلیل تلاش برای توسعهی سیاسی کشور استیضاح میشود. طراح اصلی این استیضاح در مجلس «محمدرضا باهنر» بود که برای برانداختن نوری از بالا هدایت میشد.»
نتیجه استیضاح
طبق گزارشهای منتشر شده: «سرانجام در 31 خرداد 1377 و در روزي كه اذهان عمومي مردم ايران متوجه مسابقهي فوتبال تيمهاي ملي ايران و آمريكا بود، عبدالله نوری با 137 رای موافق استیضاح در مقابل 117 رای مخالف ناچار به ترک وزارت کشور شد.»
این استیضاح، که در روز پر بازتاب بازی فوتبال تاریخی ایران-آمریکا در جام جهانی ۱۹۹۸ فرانسه صورت گرفت، در شمار شاخصترین استیضاحهای تاریخ پسا-انقلابی ایران قرار میگیرد.
معاون رئیسجمهور خاتمی
پس از استیضاح، سید محمد خاتمی به تلافی این استیضاح در حکمی نوری را به مشاور سیاسی خود برگزید. طبق گزارشهای منتشر شده: «گرچه محمد خاتمی به تلافی این استیضاح در حکمی نوری را به مشاور سیاسی خود برگزید اما در حقیقت این آخرین سمت دولتی عبدالله نوری در جمهوری اسلامی بود.»
عضویت در شورای اسلامی شهر تهران (۱۳۷۸-۱۳۸۲)
پر بازتابترین فصل کارنامه شورایی نوری، پیروزی پر بازتاب در نخستین انتخابات شورای اسلامی شهر تهران در ۷ اسفند ۱۳۷۷ بود. این شورا، در شمار شاخصترین نهادهای انتخابی اصلاحطلب قرار میگرفت.
مدیرمسئولی روزنامه «خرداد»
محوریترین فصل کارنامه رسانهای نوری، برعهده گرفتن مدیرمسئولی روزنامه پر بازتاب «خرداد» بود. این روزنامه، در شمار شاخصترین روزنامههای جریان اصلاحطلبی پیشرو قرار میگرفت.
طبق گزارشهای منتشر شده: «این روزنامه شدیداً مورد انتقاد محافظهکاران که مخالف طرح دیدگاههای نوگرایانه در حوزههای دینی هستند قرار گرفت و نهایتاً نوری به واسطهٔ طرح دیدگاههایی در روزنامهٔ خود که تصویری متفاوت از دین اسلام نسبت آنچه محافظهکاران سنتی عرضه میکردند، ارائه میداد، به دادگاه ویژه روحانیت فراخوانده شد.»
شاکیان
طبق گزارشهای منتشر شده: «"رفعت بیات" و "محمدرضا نقدی" شاكیان حقیقی خرداد بودند و شاکیان حقوقی این روزنامه را "مدعیالعموم، ستاد احیای امر به معروف و نهی از منکر، حفاظت اطلاعات نیروی انتظامی، بسیج دانشجویی و طلاب مدرسهی علمیهی ایروانی" تشکیل میدادند.»
محاکمه پر بازتاب در دادگاه ویژه روحانیت (۱۳۷۸)
محوریترین فصل تاریخی-سرنوشتساز کارنامه نوری، محاکمه پر بازتاب در دادگاه ویژه روحانیت در ۱۳۷۸ بود.
اتهامات
طبق گزارشهای منتشر شده: «[نوری] به دادگاه ویژه روحانیت فراخوانده شد و پس از چندین جلسه محاکمه و دفاع و بنابر اتهامهایی مانند توهین به مقدسات، نشر اکاذیب، اقدام علیه امنیت ملی [محاکمه شد].»
جلسات شاخص دفاع
طبق گزارشهای منتشر شده، نوری در جلسات دادگاه گفت: «امروز یک روحانی در مقام دادستان یکی روحانی دیگر را متهم به توهین، افتراء، نشر اکاذیب و معاندت با دین میکند.»
کتاب پر بازتاب «شوکران اصلاح»
طبق گزارشهای منتشر شده: «شوکران اصلاح، متن کامل دفاعیات حجتالاسلام عبدالله نوری، مدیر مسئول روزنامه تعطیل شده خرداد در دادگاه ویژه روحانیت است که به انضمام حکم دادگاه ویژه روحانیت به چاپ رسیده است.»
این کتاب، در شمار شاخصترین متون دفاعی-روشنفکری اصلاحطلبی پسا-انقلابی قرار میگیرد.
حکم پنج سال زندان
نوری در پی این محاکمه، حکم پنج سال زندان را دریافت کرد. او تا ۱۳۸۱ در زندان به سر برد.
مانع شدن از انتخابات مجلس ششم
طبق گزارشهای منتشر شده: «در جریان برگزاری دادگاه علیرغم آنکه وی در بازداشت بوده و هنوز محکوم نشده بود، دادگاه مانع از ثبتنام وی در انتخابات مجلس ششم شد.»این مانعشدن، در شمار پر مناقشهترین رویدادهای انتخاباتی مجلس ششم قرار میگیرد.
دوران پسا-زندان (۱۳۸۱ تاکنون)
پر بازتابترین فصل پسا-زندان کارنامه نوری، خروج محدود از عرصه فعالیت سیاسی فعال بود. در این دوره، نوری بهطور محدود در گفتمان سیاسی-فکری ایران معاصر فعالیت میکرد.
مواضع پر بازتاب اخیر
پر بازتابترین فصل گفتمانی اخیر نوری، مواضع شاخص پیرامون رفع حصر و وحدت ملی بود.
حمایت از رفع حصر
طبق گزارشهای منتشر شده: «حجت الاسلام و المسلمین عبدالله نوری وزیر کشور دولت اصلاحات گفت: قطعاً رفع حصر و محدودیتها از جناب آقای کروبی، جناب آقای موسوی، سرکار خانم رهنورد و جناب آقای خاتمی موجب تقویت وحدت ملی خواهد بود.»
دیدار پر بازتاب با مهدی کروبی پس از رفع حصر
طبق گزارشهای منتشر شده در ۲۳ فروردین ۱۴۰۴: «پس از پایان حصر ۱۴ ساله مهدی کروبی، عبدالله نوری با حضور در منزل مهدی کروبی با وی دیدار کرد. در این دیدار عبدالله نوری با ابراز خشنودی از رفع حصر دوست دیرین خود برای وی آرزوی سلامتی و اثرگذاری بیشتر در فضای اجتماعی و سیاسی کشور جهت دفاع از حقوق مردم کرد.»
این دیدار، در شمار پر بازتابترین دیدارهای دوره دولت پزشکیان قرار میگیرد.
دفاع از مردم
طبق گزارشهای منتشر شده، عبدالله نوری گفت: «برای مردمی که نان شب ندارند، دغدغههایی مانند رفع حصر کمتر مطرح است و هیچکس انتظار ندارد کسی که چند جوان بیکار در خانه دارد، اولویتش رفع حصر باشد.»
چارچوب فکری-سیاسی
حجتالاسلام عبدالله نوری در طول کارنامه طولانی روحانی-سیاسی خود، چارچوب فکری-سیاسی متمایزی صورتبندی کرده است.
اسلام نوگرا-اصلاحطلب
محوریترین چارچوب فکری نوری، اسلام نوگرا-اصلاحطلب است ـ چارچوبی که در آن، با حفظ پایبندی به نظام جمهوری اسلامی، تأکید بر بازخوانی روشنفکرانه فقه، توسعه سیاسی، و دموکراسی دینی برجسته میشود.
توسعه سیاسی
ویژگی متمایز چارچوب نوری، تأکید پایدار بر توسعه سیاسی ـ که در سمت وزارت کشور دولت اصلاحات بازتاب یافت ـ یکی از وجوه قابل توجه گفتمان او محسوب میشود.
آزادی مطبوعات
ویژگی شاخص دیگر چارچوب نوری، دفاع پایدار از آزادی مطبوعات ـ که در مدیرمسئولی روزنامه «خرداد» بازتاب یافت ـ یکی از وجوه قابل توجه میراث او محسوب میشود.
وحدت ملی
ویژگی پایدار چارچوب نوری در دوران اخیر، تأکید بر وحدت ملی و رفع حصر ـ که در گفتمان معاصر او بازتاب یافت ـ یکی از وجوه قابل توجه گفتمان معاصر اوست.
دفاع از حقوق مردم
ویژگی شاخص دیگر چارچوب نوری، دفاع از حقوق مردم ـ که در گفتمان معاصر او پیرامون اولویتهای اجتماعی-اقتصادی بازتاب یافته است ـ یکی از وجوه قابل توجه نگاه او محسوب میشود.
ارتباط با چهرهها و جریانها
حجتالاسلام عبدالله نوری در شبکهای پر بازتاب از پیوندهای روحانی-سیاسی با چهرههای شاخص جمهوری اسلامی ایران قرار دارد.
رهبران شاخص اصلاحات
محوریترین شبکه سیاسی نوری، سید محمد خاتمی (که نوری وزیر کشور دولت اول او بود)، اکبر هاشمی رفسنجانی (که نوری وزیر کشور دولت اول او بود)، مهدی کروبی (دوست دیرین که در ۲۳ فروردین ۱۴۰۴ پس از رفع حصر ۱۴ ساله با او دیدار کرد)، میرحسین موسوی، زهرا رهنورد، و حسن روحانی را در بر میگیرد.
چهرههای شاخص اصلاحطلبی پیشرو
در سطح ساختار اصلاحات پیشرو، روابط پر بازتاب نوری با سعید حجاریان، مصطفی تاجزاده، مصطفی معین، محمدرضا خاتمی، عطاءالله مهاجرانی، و دیگر چهرههای شاخص جبهه مشارکت و سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی ـ شبکه پایدار اصلاحات پیشرو را تشکیل میداد.
چالشهای پایدار
از طرفی، روابط چالشبرانگیز نوری با علیاکبر ناطق نوری (که در خاطرات خود اظهار داشت: «ما نمیپذیریم که آقای عبدالله نوری ولایی فکر کند»)، محمدرضا باهنر (طراح اصلی استیضاح ۱۳۷۷)، محمدرضا نقدی (شاکی روزنامه خرداد)، و رفعت بیات (شاکی روزنامه خرداد) ـ شبکه پر مناقشه چالشهای پایدار او را تشکیل میداد.
غلامحسین کرباسچی
در سطح اصلاحات اعتدالگرا، روابط پر بازتاب نوری با غلامحسین کرباسچی (شهردار پیشین تهران که از او دفاع کرد) ـ شبکه پایدار جریان اصلاحات اعتدالگرا را تشکیل میداد.
جمعبندی
عبدالله نوری حسینآبادی، یکی از پر بازتابترین، شاخصترین، و در عین حال شجاعترین چهرههای روحانی-سیاسی اصلاحطلب پسا-انقلابی ایران در چهار دهه گذشته است که با ترکیبی منحصربهفرد از خاستگاع شاخص خانوادگی-روحانی در اصفهان بهعنوان روحانی شاخص اصفهانی، تحصیلات شاخص حوزوی در سطح «خارج فقه و اصول»، آغاز فعالیتهای شاخص نهادی بهعنوان نماینده آیتالله سید روحالله خمینی در جهاد سازندگی و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، ناظر بر انتخابات شورای عالی قضایی با حکم آیتالله خمینی، نمایندگی پر بازتاب مردم اصفهان در دوره دوم مجلس شورای اسلامی، عضویت در مجمع تشخیص مصلحت نظام از ۱۳۶۸ تا ۱۳۸۰، وزارت کشور در دولت پنجم اکبر هاشمی رفسنجانی از ۱۳۶۸ تا ۱۳۷۲ و معماری ادغام پر بازتاب شهربانی، ژاندارمری و کمیتههای انقلاب اسلامی و ایجاد نیروی انتظامی جمهوری اسلامی، کنارهگیری همراه با سید محمد خاتمی در دولت دوم هاشمی به دلیل فشار جناح راست، نمایندگی پر بازتاب مردم تهران در دوره پنجم مجلس شورای اسلامی از ۱۳۷۴، بازگشت پر بازتاب به وزارت کشور در دولت هفتم سید محمد خاتمی پس از پیروزی دوم خرداد ۱۳۷۶، استیضاح پر بازتاب در ۳۱ خرداد ۱۳۷۷ توسط مجلس پنجم اصولگرا با ۱۳۷ رأی موافق در مقابل ۱۱۷ رأی مخالف در روز بازی فوتبال تاریخی ایران-آمریکا در جام جهانی ۱۹۹۸، انتصاب به سمت معاون رئیسجمهور خاتمی پس از استیضاح به تلافی، پیروزی پر بازتاب در نخستین انتخابات شورای اسلامی شهر تهران در ۷ اسفند ۱۳۷۷ و عضویت در اولین دوره شورا، مدیرمسئولی روزنامه پر بازتاب «خرداد» بهعنوان یکی از شاخصترین روزنامههای جریان اصلاحطلبی پیشرو، محاکمه پر بازتاب در دادگاه ویژه روحانیت در ۱۳۷۸ با اتهامات «توهین به مقدسات، نشر اکاذیب، و اقدام علیه امنیت ملی»، حکم پنج سال زندان و زندانی شدن در زندان اوین تا ۱۳۸۱، مانع شدن پر بازتاب از ثبتنام در انتخابات مجلس ششم، نگارش کتاب پر بازتاب «شوکران اصلاح» بهعنوان مجموعه دفاعیات شاخص در دادگاه ویژه روحانیت، خروج محدود از عرصه فعالیت سیاسی فعال در دوران پسا-زندان، حضور محدود در گفتمان سیاسی-فکری ایران معاصر، حمایت از رفع حصر میرحسین موسوی، مهدی کروبی، زهرا رهنورد، و سید محمد خاتمی بهعنوان عامل تقویت وحدت ملی، و در نهایت دیدار پر بازتاب با مهدی کروبی در ۲۳ فروردین ۱۴۰۴ پس از رفع حصر ۱۴ ساله، جایگاهی منحصربهفرد در ساختار سیاسی-روحانی ایران معاصر اشغال کرده است.
ویژگی متمایز حجتالاسلام عبدالله نوری، در سطح اول، دو دوره وزارت کشور در دولتهای پر بازتاب هاشمی و خاتمی ـ بهعنوان چهرهای که در شمار شاخصترین وزرای کشور پسا-انقلابی ایران قرار میگیرد ـ یکی از وجوه قابل توجه کارنامه او محسوب میشود. در سطح دوم، معماری ایجاد نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ـ بهعنوان معمار اصلی ادغام شاخص شهربانی، ژاندارمری، و کمیتههای انقلاب اسلامی ـ یکی از وجوه قابل توجه میراث اجرایی او محسوب میشود. در سطح سوم، چهره استیضاحشده پر بازتاب جنبش اصلاحات ـ بهعنوان نخستین وزیر دولت اصلاحات که توسط مجلس پنجم اصولگرا استیضاح شد ـ یکی از وجوه قابل توجه میراث پر مناقشه او محسوب میشود. در سطح چهارم، محاکمهشدن در دادگاه ویژه روحانیت و زندانی شدن ۵ ساله ـ بهعنوان چهرهای که در شمار شاخصترین زندانیان سیاسی روحانی پسا-انقلابی قرار میگیرد ـ یکی از وجوه قابل توجه پایداری اخلاقی-سیاسی او محسوب میشود. در سطح پنجم، نویسنده کتاب پر بازتاب «شوکران اصلاح» ـ بهعنوان یکی از شاخصترین متون دفاعی-روشنفکری اصلاحطلبی پسا-انقلابی ـ یکی از وجوه قابل توجه نقشآفرینی فکری-حقوقی او محسوب میشود.
از منظر تحلیلی، جایگاه حجتالاسلام عبدالله نوری، نمونهای از پدیده «روحانی شاخص اصلاحطلب با کارنامه ترکیبی پارلمانی-وزارتی-شورایی، رسانهای-قضایی، با تجربه شاخص استیضاح و زندانی شدن در دادگاه ویژه روحانیت» در تاریخ سیاسی-روحانی معاصر ایران است؛ پدیدهای که در آن، یک چهره با پشتوانه شاخص روحانی-انقلابی، در طول بیش از چهار دهه فعالیت، در عرصههای متعدد روحانی، اجرایی، پارلمانی، شورایی، رسانهای، و در نهایت قضایی-دفاعی نقشآفرینی پایدار مییابد. این الگو، که در میان روحانیون شاخص اصلاحطلب جمهوری اسلامی نسبتاً منحصربهفرد است، در عبدالله نوری با ویژگی دو دوره وزارت کشور، معماری نیروی انتظامی، استیضاحشده، زندانی شده، و نویسنده «شوکران اصلاح»، بازتاب ویژهای یافته است.
آنچه از منظر امروز روشن است، این که موضوعاتی که حجتالاسلام عبدالله نوری در کارنامه و گفتمان خود به آنها پرداخته ـ از اسلام نوگرا-اصلاحطلب، توسعه سیاسی، آزادی مطبوعات، دموکراسی دینی، وحدت ملی، رفع حصر، دفاع از حقوق مردم، و در نهایت چالشهای پایدار با دادگاه ویژه روحانیت و جناح اصولگرا ـ از پر بحثترین موضوعات گفتمان سیاسی-روحانی فارسیزبان معاصر باقی ماندهاند. در شرایطی که ایران در یکی از پر تنشترین دورههای گفتمان سیاسی-تاریخی خود قرار دارد ـ بهویژه پس از خیزش ۱۴۰۱، جنگ ۱۲ روزه ایران-اسرائیل در خرداد ۱۴۰۴، جنگ آمریکا-اسرائیل با ایران در اسفند ۱۴۰۴، ترور سید علی خامنهای، انتخاب سید مجتبی خامنهای به سومین رهبر، و دولت چهاردهم مسعود پزشکیان ـ کارنامه و میراث پایدار حجتالاسلام عبدالله نوری، با ترکیب دو دوره وزارت کشور، معمار نیروی انتظامی، چهره استیضاحشده پر بازتاب، زندانی پر مناقشه دادگاه ویژه روحانیت، و نویسنده «شوکران اصلاح»، یکی از مرجعهای اصلی گفتمان سیاسی-روحانی معاصر در فضای رسانهای فارسیزبان محسوب میشود.
سوالات متداول
حجتالاسلام عبدالله نوری کیست؟
شیخ عبدالله نوری حسینآبادی (متولد ۱۳۲۸ در اصفهان)، روحانی شیعه و سیاستمدار شاخص اصلاحطلب ایرانی، وزیر کشور پیشین در دو دوره (دولت پنجم اکبر هاشمی رفسنجانی و دولت هفتم سید محمد خاتمی)، نماینده پیشین مجلس دوم از اصفهان و مجلس پنجم از تهران، عضو اولین دوره شورای اسلامی شهر تهران، مدیرمسئول پیشین روزنامه پر بازتاب «خرداد»، چهره محاکمهشده در دادگاه ویژه روحانیت در ۱۳۷۸ و زندانی شده تا ۱۳۸۱، و نویسنده کتاب پر بازتاب «شوکران اصلاح»است.
پشتوانه خانوادگی نوری چه پیشینهای دارد؟
عبدالله نوری حسینآبادی متولد ۱۳۲۸ در اصفهان است. همسرش فاطمه صدیقیان ـ از مالکان سابق رشت الکتریک ـ است. برادرش علیرضا نوری، پزشک جراح و نماینده مجلس ششم از تهران با ۱،۳۴۳،۰۰۰ رأی بهعنوان نفر سوم تهران، بعدها درگذشت و عبدالله نوری بهعنوان پدر شهید نوری شناخته میشود.
تحصیلات نوری چه بوده است؟
نوری از تحصیلات شاخص حوزوی در سطح «خارج فقه و اصول» ـ بالاترین سطح تحصیلات حوزوی شیعی ـ برخوردار است.
مهمترین سمتهای پیشین نوری چه بوده است؟
سمتهای شاخص نوری شامل: نمایندگی آیتالله خمینی در جهاد سازندگی و سپاه پاسداران، ناظر بر انتخابات شورای عالی قضایی با حکم آیتالله خمینی، نمایندگی مجلس دوم از اصفهان (۱۳۶۳-۱۳۶۷)، عضویت در مجمع تشخیص مصلحت نظام (۱۳۶۸-۱۳۸۰)، وزارت کشور در دولت پنجم اکبر هاشمی رفسنجانی (۱۳۶۸-۱۳۷۲)، نمایندگی مجلس پنجم از تهران (۱۳۷۴-۱۳۷۸)، وزارت کشور در دولت هفتم سید محمد خاتمی (مرداد ۱۳۷۶-۳۱ خرداد ۱۳۷۷)، معاونت رئیسجمهور خاتمی پس از استیضاح، و عضویت در اولین دوره شورای اسلامی شهر تهران (۱۳۷۸-۱۳۸۲) است.
نقش نوری در ایجاد نیروی انتظامی چه بود؟
طبق گزارشهای منتشر شده: «ادغام شهربانی، ژاندارمری و کمیتههای انقلاب اسلامی و ایجاد نیروی انتظامی از اقدامات دوران وزارت [نوری در دولت هاشمی رفسنجانی] بود.»این اقدام، در شمار شاخصترین تحولات ساختاری امنیتی پسا-انقلابی ایران قرار میگیرد.
چرا نوری در ۳۱ خرداد ۱۳۷۷ استیضاح شد؟
طبق گزارشهای منتشر شده: «دلیل استیضاح نوری «ایجاد تنش در جامعه به جای ایجاد امنیت، عزل و نصبها، دفاع از کرباسچی، مشکلات امنیتی نجفآباد و مرزها» اعلام شد اما بر همگان روشن بود که نوری به دلیل تلاش برای توسعه سیاسی کشور استیضاح میشود. طراح اصلی این استیضاح در مجلس «محمدرضا باهنر» بود.» استیضاح با ۱۳۷ رأی موافق در مقابل ۱۱۷ رأی مخالف و ۱۱ رأی ممتنع تصویب شد ـ در روز بازی فوتبال تاریخی ایران-آمریکا در جام جهانی ۱۹۹۸.
روزنامه «خرداد» چه نقشی داشت؟
روزنامه «خرداد» ـ که نوری مدیرمسئول آن بود ـ یکی از شاخصترین روزنامههای جریان اصلاحطلبی پیشرو بود. این روزنامه شدیداً مورد انتقاد محافظهکاران قرار گرفت و به دلیل طرح دیدگاههای نوگرایانه دینی، در نهایت تعطیل شد و نوری به دادگاه ویژه روحانیت فراخوانده شد.
اتهامات نوری در دادگاه ویژه روحانیت چه بود؟
طبق گزارشهای منتشر شده، اتهامات نوری شامل: «توهین به مقدسات، نشر اکاذیب، اقدام علیه امنیت ملی» بود. نوری در دادگاه گفت: «امروز یک روحانی در مقام دادستان یکی روحانی دیگر را متهم به توهین، افتراء، نشر اکاذیب و معاندت با دین میکند.»
چه زمانی نوری زندانی شد؟
نوری در ۱۳۷۸ توسط دادگاه ویژه روحانیت به ۵ سال زندان محکوم شد و تا ۱۳۸۱ در زندان اوین به سر برد.
کتاب «شوکران اصلاح» چیست؟
«شوکران اصلاح» ـ متن کامل دفاعیات حجتالاسلام عبدالله نوری، مدیر مسئول روزنامه تعطیل شده خرداد در دادگاه ویژه روحانیت ـ یکی از شاخصترین متون دفاعی-روشنفکری اصلاحطلبی پسا-انقلابی است. این کتاب به انضمام حکم دادگاه ویژه روحانیت به چاپ رسیده است.
چرا نوری از ثبتنام در انتخابات مجلس ششم منع شد؟
طبق گزارشهای منتشر شده: «در جریان برگزاری دادگاه علیرغم آنکه وی در بازداشت بوده و هنوز محکوم نشده بود، دادگاه مانع از ثبتنام وی در انتخابات مجلس ششم شد.»این مانعشدن، در شمار پر مناقشهترین رویدادهای انتخاباتی مجلس ششم قرار میگیرد.
دیدار نوری با مهدی کروبی در ۱۴۰۴ چه بود؟
طبق گزارشهای منتشر شده در ۲۳ فروردین ۱۴۰۴: «پس از پایان حصر ۱۴ ساله مهدی کروبی، عبدالله نوری با حضور در منزل مهدی کروبی با وی دیدار کرد. در این دیدار عبدالله نوری با ابراز خشنودی از رفع حصر دوست دیرین خود برای وی آرزوی سلامتی و اثرگذاری بیشتر در فضای اجتماعی و سیاسی کشور جهت دفاع از حقوق مردم کرد.»
مواضع نوری در دوره معاصر چیست؟
نوری در دوره معاصر از رفع حصر میرحسین موسوی، مهدی کروبی، زهرا رهنورد، و سید محمد خاتمی حمایت میکند. طبق گفتمان او: «قطعاً رفع حصر و محدودیتها از جناب آقای کروبی، جناب آقای موسوی، سرکار خانم رهنورد و جناب آقای خاتمی موجب تقویت وحدت ملی خواهد بود.»
چارچوب فکری-سیاسی نوری چیست؟
محوریترین چارچوب فکری-سیاسی نوری شامل: اسلام نوگرا-اصلاحطلب، توسعه سیاسی، آزادی مطبوعات، دموکراسی دینی، وحدت ملی، رفع حصر، دفاع از حقوق مردم، و پایبندی به نظام جمهوری اسلامی است.
چه ویژگی متمایزی در کارنامه نوری وجود دارد؟
ویژگی شاخص متمایز در کارنامه نوری، دو دوره وزارت کشور در دولتهای پر بازتاب هاشمی و خاتمی، معماری ایجاد نیروی انتظامی، استیضاحشده پر بازتاب در ۳۱ خرداد ۱۳۷۷، زندانی شده ۵ ساله توسط دادگاه ویژه روحانیت، و نویسنده کتاب «شوکران اصلاح» ـ بهعنوان چهرهای که در شمار شاخصترین روحانیون اصلاحطلب پسا-انقلابی ایران قرار میگیرد ـ است.
چه چالشهای گفتمانی پیرامون کارنامه نوری مطرح است؟
از مهمترین چالشهای گفتمانی پیرامون کارنامه نوری میتوان به این موارد اشاره کرد: ۱) چالشهای پایدار با علیاکبر ناطق نوری که گفت «ما نمیپذیریم که آقای عبدالله نوری ولایی فکر کند»، ۲) چالشهای پایدار با محمدرضا باهنر طراح اصلی استیضاح ۱۳۷۷، ۳) چالشهای پایدار با دادگاه ویژه روحانیت و جناح اصولگرا، ۴) ادعای «توهین به مقدسات» در روزنامه خرداد، و ۵) چالشهای مرتبط با دیدگاههای نوگرایانه دینی.
کمتر از یک دقیقه زمان بگذارید، ثبتنام کنید و نظرتان را زیر همین پست به اشتراک بگذارید.
پیامهای توهینآمیز و یا حاوی دعوت به خشونت حذف خواهند شد.
ثبت نام