عبدالرحیم سلیمانی اردستانی، روحانی شیعه، پژوهشگر برجسته ادیان و الهیات تطبیقی، استاد بازنشسته دانشگاه مفید قم و عضو سابق مجمع محققین و مدرسین حوزه علمیه قم، یکی از شاخصترین و در عین حال جنجالبرانگیزترین چهرههای گفتمان دینی-آکادمیک ایران معاصر است. او که در میان شاگردان شاخص آیتالله حسینعلی منتظری قرار میگیرد، با آثار مرجعی چون «مسیحیت»، «درآمدی بر الهیات تطبیقی اسلام و مسیحیت» و ترجمه «اسطوره تجسد خدا»، به یکی از معدود متخصصان حوزه ادیان تطبیقی در میان روحانیت ایران بدل شده است. سلیمانی اردستانی که سابقه بازداشت در اعتراضات ۱۳۸۸ را دارد، در پاییز ۱۴۰۴ با مناظره پربازتاب با حجتالاسلام حامد کاشانی درباره «مظلومیت و شهادت حضرت زهرا(س)» به یکی از پر بحثترین چهرههای گفتمان مذهبی-رسانهای ایران تبدیل شد و با بیش از ۶۰ هزار بازدید، واکنشهای گستردهای را برانگیخت.
عبدالرحیم سلیمانی اردستانی کیست؟
عبدالرحیم سلیمانی اردستانی، روحانی شیعه، پژوهشگر ادیان و الهیات تطبیقی، نظریهپرداز دینی، استاد بازنشسته دانشگاه مفید قم، و عضو سابق مجمع محققین و مدرسین حوزه علمیه قم، متولد ۱۳۳۸، یکی از شاخصترین و در عین حال جنجالبرانگیزترین چهرههای گفتمان دینی-آکادمیک ایران معاصر است. سلیمانی اردستانی، که در میان شاگردان شاخص آیتالله حسینعلی منتظری (قائممقام پیشین رهبری) قرار میگیرد و در طول کارنامه آکادمیک خود، به یکی از مرجعهای اصلی مطالعات ادیان تطبیقی، مسیحیت، یهودیت، و الاهیات تطبیقی اسلام و مسیحیت در دانشگاههای ایران بدل شده است، در پاییز ۱۴۰۴ با مناظره پربازتاب با حجتالاسلام حامد کاشانی درباره «مظلومیت و شهادت حضرت زهرا(س)» به یکی از پر بازتابترین چهرههای گفتمان مذهبی-رسانهای ایران بدل شد.
اهمیت عبدالرحیم سلیمانی اردستانی در سپهر مذهبی-آکادمیک ایران از چند جهت قابل بررسی است. نخست، پشتوانه آکادمیک شاخص او در دانشگاه مفید قم ـ یکی از مهمترین مراکز آموزش عالی نزدیک به سنت روحانیت میانهرو-اصلاحطلب ایران، که در سال ۱۳۶۸ توسط آیتالله عبدالکریم موسوی اردبیلی تأسیس شد ـ که او را در شمار اساتید مرجع این مرکز قرار داده است. دوم، پشتوانه آموزشی شاخص حوزوی او ـ بهعنوان یکی از شاگردان آیتالله حسینعلی منتظری (قائممقام پیشین رهبری که در دهه ۶۰ از این جایگاه کنار گذاشته شد و در سالهای بعد به یکی از مرجعهای نقد ساختار قدرت بدل شد) ـ که چارچوب فکری-فقهی اصلاحگرایانه او را شکل داده است. سوم، آثار پربار او در حوزه ادیان تطبیقی ـ شامل کتابهای مرجع همچون «مسیحیت»، «ادیان زنده جهان»، «درآمدی بر الاهیات تطبیقی اسلام و مسیحیت»، و ترجمه «اسطوره تجسد خدا» ـ که او را به یکی از معدود متخصصان شاخص حوزه ادیان تطبیقی در میان روحانیت ایران بدل کرده است. چهارم، عضویت سابق در مجمع محققین و مدرسین حوزه علمیه قم ـ تشکل شاخص روحانیت اصلاحطلب پسا-دوم خرداد ۱۳۷۶ که شامل چهرههایی همچون موسوی تبریزی، بیات زنجانی، فاضل میبدی، ایازی و دیگران میشود. پنجم، سابقه بازداشت در جریان اعتراضات سراسری ۱۳۸۸ ـ که او را در شمار روحانیون منتقد ساختار قدرت و حامیان جنبش سبز قرار داد.
سلیمانی اردستانی در پاییز ۱۴۰۴، با مناظره جنجالی با حجتالاسلام حامد کاشانی که در یکشنبه ۹ آذر ۱۴۰۴ در رسانه «آزاد» برگزار شد و در آن، به «ناسازگاری درونی روایتهای شهادت حضرت زهرا(س)» اشاره کرد، به یکی از پر بازتابترین چهرههای گفتمان مذهبی-رسانهای ایران بدل شد ـ مناظرهای که با بیش از ۶۰ هزار بازدید و واکنشهای گسترده در فضای رسانهای ایران همراه شد.
زندگی و پیشینه
عبدالرحیم سلیمانی اردستانی در سال ۱۳۳۸ به دنیا آمد. نام خانوادگی «اردستانی» نشانهای از انتساب خانوادگی او به شهر اردستان ـ یکی از شهرهای کهن استان اصفهان و یکی از مراکز فرهنگی-مذهبی شاخص ایران ـ است. اردستان، در طول دهههای پس از انقلاب، چهرههای شاخصی را در عرصههای روحانیت، فقه، فلسفه، و علوم اجتماعی به جامعه ایران معرفی کرده است.
اطلاعات تفصیلی درباره محل دقیق تولد، پیشینه خانوادگی، و دوران کودکی-نوجوانی سلیمانی اردستانی در منابع رسانهای باز محدود است. تولد در ۱۳۳۸، او را در نسلی قرار میدهد که در سن نوجوانی، با وقایع پیروزی انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ و سپس جنگ ایران و عراق همزمان شد ـ نسلی که در فضای پسا-انقلابی، در حوزههای علمیه ایران تربیت شد.
تحصیلات حوزوی و آکادمیک
مسیر تحصیلی سلیمانی اردستانی، در حوزه علمیه قم شکل گرفت و در نهایت، با ترکیبی از تحصیلات حوزوی و آکادمیک، به یکی از متخصصان شاخص حوزه ادیان تطبیقی در ایران بدل شد.
شاگردی نزد آیتالله منتظری
یکی از مهمترین وجوه پشتوانه آموزشی سلیمانی اردستانی، شاگردی نزد آیتالله حسینعلی منتظری (۱۳۸۸-۱۳۰۱) ـ یکی از مهمترین مراجع تقلید معاصر و قائممقام پیشین رهبری ـ بود. آیتالله منتظری، که در دهه ۶۰ بهعنوان قائممقام رهبری انتخاب شد و سپس در ۶ فروردین ۱۳۶۸ توسط آیتالله خمینی از این جایگاه کنار گذاشته شد، در سالهای پایانی عمر خود، به یکی از مراجع پر بازتاب نقد ساختار قدرت در جمهوری اسلامی بدل شد ـ بهویژه پس از وقایع جنبش سبز ۱۳۸۸.
شاگردی نزد منتظری، در ادبیات روحانیت اصلاحطلب ایران، یکی از وجوه شاخص هویتی محسوب میشود؛ پیوندی که بسیاری از اعضای فعلی مجمع محققین و مدرسین حوزه علمیه قم را نیز در شمول خود قرار میدهد. این پشتوانه، شالوده فکری-فقهی اصلاحگرایانه سلیمانی اردستانی را تشکیل داد.
تخصص در ادیان تطبیقی
تخصص آکادمیک سلیمانی اردستانی، در حوزههای زیر متمرکز شده است:
● ادیان تطبیقی (Comparative Religions)
● مسیحیتشناسی
● یهودیتشناسی
● الاهیات تطبیقی اسلام و مسیحیت
● ادیان ابتدایی و خاموش
● ادیان ابراهیمی
● تاریخ ادیان
این تخصص، که در میان روحانیت ایران معاصر نسبتاً نادر است، شالوده موقعیت آکادمیک متمایز او را تشکیل داده است.
فعالیت آکادمیک: دانشگاه مفید قم
نقطه عطف کارنامه آکادمیک سلیمانی اردستانی، عضویت پایدار او در هیئت علمی دانشگاه مفید قم بود؛ مرکز آموزش عالی شاخصی که در سال ۱۳۶۸ توسط آیتالله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی (رئیس قوه قضائیه پیشین جمهوری اسلامی) تأسیس شد.
جایگاه دانشگاه مفید قم
دانشگاه مفید قم، در شمار شاخصترین مراکز آموزش عالی نزدیک به سنت روحانیت میانهرو-اصلاحطلب در ایران قرار میگیرد. این دانشگاه، که چهرههای شاخصی چون موسوی اردبیلی، عبدالکریم سروش (در دورهای)، محمدتقی فاضل میبدی، و دیگر اساتید برجسته در آن تدریس کردهاند، یکی از کانونهای فکری جریان روحانیت اصلاحطلب محسوب میشود.
بازنشستگی
سلیمانی اردستانی، در سالهای اخیر، از دانشگاه مفید قم بازنشسته شد و در حال حاضر استاد بازنشسته این دانشگاه است. این بازنشستگی، که میتواند با مواضع نقادانه او یا با روند طبیعی پایان دوره خدمت آکادمیک مرتبط باشد، یکی از وجوه اخیر کارنامه او محسوب میشود.
عضویت در مجمع محققین و مدرسین حوزه علمیه قم
یکی از وجوه شاخص کارنامه تشکیلاتی-سیاسی سلیمانی اردستانی، عضویت سابق او در مجمع محققین و مدرسین حوزه علمیه قم بود.
تشکل شاخص روحانیت اصلاحطلب
مجمع محققین و مدرسین حوزه علمیه قم، جمعی متشکل از روحانیون مدرس و محقق حوزه علمیه قم است که پس از دوم خرداد ۱۳۷۶ ـ یعنی پس از پیروزی سید محمد خاتمی در انتخابات ریاستجمهوری و آغاز دوران اصلاحات ـ در قم بنیانگذاری شد. این مجمع، با مشی «اصلاحطلبی، تغییر و اصولگرایی انقلابی اصیل»، یکی از مهمترین تشکلهای روحانیت اصلاحطلب ایران محسوب میشود.
بنیانگذاران اصلی این مجمع شامل آیتالله محمدعلی عبایی خراسانی، آیتالله حسین موسوی تبریزی، و آیتالله اسدالله بیات زنجانی هستند. اعضای شاخص فعلی مجمع شامل حسین موسوی تبریزی، سید محمدعلی ایازی، محمود صلواتی، محمدتقی فاضل میبدی، سید ابوالفضل موسویان، محمدعلی کوشا و دیگر چهرههای شاخص میشود. اکثر اعضای این مجمع، شاگردان آیتالله منتظری هستند ـ نکتهای که در مورد سلیمانی اردستانی نیز صدق میکند.
آثار علمی-پژوهشی
عبدالرحیم سلیمانی اردستانی نویسنده و مترجم آثار متعدد در حوزه ادیان تطبیقی است. مهمترین آثار او عبارتاند از:
آثار شاخص در حوزه ادیان ابراهیمی
● «مسیحیت» ـ یکی از کتابهای مرجع در حوزه مسیحیتشناسی به زبان فارسی
● «یهودیت» (ترجمه از کتاب «یهودیت از لابهلای متون») ـ منبع مرجع در شناخت دین یهود
● «درآمدی بر الاهیات تطبیقی اسلام و مسیحیت» ـ از جامعترین آثار تألیفی او
● «درسنامه ادیان ابراهیمی» ـ منبع آموزشی برای دورههای دانشگاهی
● «اسطوره تجسد خدا» (ترجمه) ـ ترجمه یکی از آثار شاخص الاهیات معاصر مسیحی
● «سرشت انسان در اسلام و مسیحیت» ـ بررسی تطبیقی انسانشناسی دو دین
● «اخلاق تطبیقی ادیان ابراهیمی» (در دست انتشار)
آثار شاخص در حوزه ادیان تطبیقی
● «ادیان ابتدایی و خاموش» ـ بررسی ادیان ابتدایی و ادیانی که از حیات فعلی خارج شدهاند
● «ادیان زنده جهان (غیر از اسلام)» ـ کتاب مرجع در شناخت ادیان زنده جهان
● «ادیان در قرآن» (در دست انتشار)
● «کتاب مقدس» (ویراست جدید) ـ بررسی کتاب مقدس از منظر دانش ادیان
آثار شاخص در حوزه حقوق بشر و الاهیات معاصر
● «مواجهه اندیشمندان مسلمان معاصر ایران با نظام جدید حقوق بشر» ـ بررسی نسبت اندیشه اسلامی معاصر ایران با گفتمان حقوق بشر
این مجموعه پربار، که در آن، گسترهای از موضوعات از ادیان ابتدایی تا الاهیات معاصر، از یهودیت و مسیحیت تا گفتمان حقوق بشر را پوشش میدهد، سلیمانی اردستانی را به یکی از پربارترین مؤلفان فارسیزبان حوزه ادیان بدل کرده است.
بازداشت در جریان اعتراضات ۱۳۸۸
یکی از وجوه شاخص کارنامه سلیمانی اردستانی، بازداشت در جریان اعتراضات سراسری پس از انتخابات ریاستجمهوری ۱۳۸۸ (موسوم به جنبش سبز) است.
بازداشت در اعتراضات بهشت زهرا
طبق گزارش رسانههای نزدیک به جریان اصولگرا (همچون رجانیوز)، سلیمانی اردستانی به دلیل حضور در اعتراضات بهشت زهرا توسط نیروی انتظامی دستگیر و زندانی شد. این بازداشت، در فضای پر تنش پس از انتخابات بحثبرانگیز ۱۳۸۸، یکی از حواشی شاخص کارنامه او محسوب میشود.
آزادی همراه با چهرههای شاخص اصلاحطلب
آزادی او، همراه با چهرههایی همچون حمزه غالبی و دکتر ذبیحی (دو چهره شاخص جنبش سبز)، گزارش شد ـ نشانهای از این که سلیمانی اردستانی در شمار حلقه چهرههای شاخص جنبش سبز قرار میگرفت.
این تجربه، شالوده هویت سیاسی-اصلاحطلبانه سلیمانی اردستانی را تثبیت کرد و او را در شمار «عناصر فعال در فتنه» (طبق توصیف رسانههای نزدیک به جریان اصولگرا) قرار داد.
مناظره پربازتاب با حامد کاشانی (آذر ۱۴۰۴)
پربازتابترین فصل اخیر کارنامه سلیمانی اردستانی، مناظره با حجتالاسلام حامد کاشانی درباره «مظلومیت و شهادت حضرت زهرا(س)» بود؛ مناظرهای که در یکشنبه ۹ آذر ۱۴۰۴ در رسانه «آزاد» برگزار شد و به یکی از پر بازتابترین رویدادهای گفتمان مذهبی-رسانهای ایران در سالهای اخیر بدل شد.
زمینه مناظره
این مناظره، پس از اظهار نظر جنجالی سلیمانی اردستانی در یکی از شبکههای تلویزیونی اینترنتی و تشکیک در روایتهای شهادت حضرت زهرا و آزار و اذیت نسبت به ایشان پس از رحلت پیامبر اسلام برگزار شد. در پی این اظهارات، تعدادی از علما و روحانیون اعلام آمادگی کردند در مناظرهای به این شبهات پاسخ دهند.
حجتالاسلام حامد کاشانی ـ خطیب مشهور تهرانی ـ در متنی که در شبکه ایکس منتشر کرد، «به شرط رعایت موازین اخلاقی و تمرکز بر موضوع»، آمادگی خود را برای مناظره اعلام کرد. در نهایت، رسانه «آزاد» در اطلاعیهای رسمی، اعلام برگزاری این مناظره را در ۹ آذر ۱۴۰۴ اعلام کرد.
مواضع شاخص سلیمانی اردستانی در مناظره
در این مناظره، سلیمانی اردستانی موضع تحلیلی شاخصی اتخاذ کرد: «ماجرایی که بهعنوان شهادت حضرت زهرا نقل میشود، ناسازگاری درونی دارد.» او در ادامه، به «ناسازگاری روایات تاریخی با عدالت علی(ع) »اشاره کرد و عملاً در اصل «شهادت» بهصورت مشهور در سنت شیعه تشکیک کرد.
مواضع حامد کاشانی
در مقابل، حامد کاشانی با ذکر احادیث مختلف اظهارات سلیمانی اردستانی را رد کرد و تأکید کرد که نباید از موضوع اصلی بحث خارج شود. کاشانی با استناد به منابع روایی، به ارائه استدلالهایی در تأیید روایات سنتی شهادت حضرت زهرا(س) پرداخت.
واکنشهای گسترده فضای مجازی
این مناظره، که با بیش از ۶۰ هزار بازدید در فضای مجازی همراه شد، یکی از پر بازتابترین رویدادهای گفتمان مذهبی-رسانهای ایران در سال ۱۴۰۴ بود. واکنشها شامل طیف گستردهای بود:
● رسانههای نزدیک به حاکمیت و طیف مذهبی سنتی، حامد کاشانی را بهعنوان «برنده» مناظره معرفی کردند و سلیمانی اردستانی را کسی نشان دادند که در استدلال و استناد دینی کم آورده است.
● برخی مداحان در مراسمات مذهبی اخیر، مستقیماً سلیمانی اردستانی را مورد انتقاد شدید و حتی اهانت قرار دادند.
● بخشی از رسانههای نقاد نسبت به نحوه پخش این مناظره از سوی صداوسیما انتقاد کردند.
● در فضای مجازی، طیف گستردهای از تمجید تا انتقاد نسبت به استدلالهای هر دو طرف مطرح شد.
این مناظره، بهعنوان یکی از بحثبرانگیزترین موضوعات دینی و رسانهای روز ایران در پاییز ۱۴۰۴ شناخته شد.
فایل کامل گفتگوی اختصاصی عبدی مدیا با حاج شیخ عبدالرحیم سلیمانی اردستانی پژوهشگر ادیان، استاد بازنشسته دانشگاه مفید و عضو سابق مجمع مدرسین و محققین حوزه علمیه قم
بدون فیلتر در کستباکس بشنوید
دیگر مواضع شاخص
علاوه بر مناظره جنجالی با کاشانی، سلیمانی اردستانی در سالهای اخیر، در رسانههای متعدد به مباحث دینی-تاریخی پرداخته است.
گفتوگوی دیدارنیوز (تیر ۱۴۰۳)
در تیر ۱۴۰۳، دیدارنیوز گفتوگویی با سلیمانی اردستانی با موضوع «کنش امام حسین؛ عقلایی یا دستور خاص» در ایام محرم انجام داد. این گفتوگو، که در آن، به تفسیر تاریخی-عقلانی واقعه عاشورا پرداخته شد، یکی از نمونههای نگاه نقادانه-تاریخی او به روایتهای مذهبی محسوب میشود.
دیدگاهها و رویکردهای نظری
عبدالرحیم سلیمانی اردستانی در طول کارنامه فکری-پژوهشی خود، چارچوب فکری روشنی صورتبندی کرده است که در چند محور قابل پیگیری است.
رویکرد تطبیقی-انتقادی به ادیان
محوریترین رویکرد سلیمانی اردستانی، رویکرد تطبیقی-انتقادی به مطالعات ادیان است؛ رویکردی که در آن، آموزههای ادیان مختلف ـ شامل اسلام، مسیحیت، یهودیت، و ادیان دیگر ـ از منظر تطبیقی و با ابزار روششناختی علمی مورد بررسی قرار میگیرد.
نقد روایتهای سنتی
ویژگی شاخص رویکرد سلیمانی اردستانی، نقد روایتهای سنتی ـ بهویژه روایتهایی که از منظر تاریخی و عقلانی، «ناسازگاری درونی» دارند ـ است. این رویکرد، که در مناظره با کاشانی درباره شهادت حضرت زهرا(س) بهطور شاخص بازتاب یافت، یکی از وجوه پربازتاب چارچوب فکری اوست. این موضع، در ادبیات نقد دینی شیعه، در میان روحانیت اصلاحطلب نمونههای دیگری دارد (همچون حسن یوسفی اشکوری و دیگران) ـ هرچند که با هزینههای پربازتاب رسانهای-اجتماعی همراه است.
پیوند با گفتمان حقوق بشر
سلیمانی اردستانی، در کتاب شاخص خود «مواجهه اندیشمندان مسلمان معاصر ایران با نظام جدید حقوق بشر»، به نسبت اندیشه اسلامی معاصر ایران با گفتمان حقوق بشر پرداخته است. این موضع، نشانهای از نگاه باز او به ضرورت گفتوگوی میان سنت اسلامی و گفتمان جهانی حقوق بشر است.
رویکرد تاریخی-عقلانی به وقایع تاریخی اسلام
در گفتوگوی شاخص دیدارنیوز با موضوع «کنش امام حسین؛ عقلایی یا دستور خاص»، سلیمانی اردستانی به تفسیر تاریخی-عقلانی واقعه عاشورا پرداخت ـ موضعی که در آن، رفتار امام حسین بهعنوان کنش عقلانی-تاریخی بررسی میشود، نه صرفاً بهعنوان دستور خاص الهی.
ارتباط با چهرهها و جریانها
عبدالرحیم سلیمانی اردستانی در شبکهای از پیوندهای فکری-تشکیلاتی با چهرههای شاخص روحانیت اصلاحطلب ایران قرار دارد. در سطح آموزشی، رابطه او با آیتالله حسینعلی منتظری ـ بهعنوان استاد شاخص ـ یکی از مهمترین پیوندهای کلیدی اوست.
در سطح تشکیلاتی، رابطه او با دیگر اعضای مجمع محققین و مدرسین حوزه علمیه قم ـ شامل حسین موسوی تبریزی، سید محمدعلی ایازی، محمود صلواتی، محمدتقی فاضل میبدی، سید ابوالفضل موسویان، محمدعلی کوشا و دیگران ـ شبکه نزدیک تشکیلاتی او را شکل میدهد.
در سطح آکادمیک، رابطه او با همکاران دانشگاه مفید قم ـ شامل بنیانگذار آن، آیتالله موسوی اردبیلی، و دیگر اساتید برجسته این دانشگاه ـ شبکه آکادمیک او را تشکیل میدهد.
در سطح سیاسی-جنبش سبز، رابطه او با چهرههایی همچون حمزه غالبی و دکتر ذبیحی (که در آزادی همزمان از زندان همراهان او بودند) شبکه ارتباطات سیاسی او را شکل میدهد.
جمعبندی
عبدالرحیم سلیمانی اردستانی، یکی از شاخصترین و در عین حال جنجالبرانگیزترین چهرههای گفتمان دینی-آکادمیک ایران معاصر است که با ترکیبی منحصربهفرد از پشتوانه آموزشی شاخص حوزوی (با شاگردی نزد آیتالله منتظری)، تخصص متمایز در حوزه ادیان تطبیقی (که در میان روحانیت ایران نسبتاً نادر است)، فعالیت آکادمیک پایدار در دانشگاه مفید قم، تولید پربار آثار شاخص در حوزه مسیحیت، یهودیت، ادیان ابتدایی، و الاهیات تطبیقی، عضویت در مجمع محققین و مدرسین حوزه علمیه قم، سابقه بازداشت در جریان اعتراضات ۱۳۸۸ (همراه با چهرههای شاخص جنبش سبز)، و در نهایت، مناظره پربازتاب با حجتالاسلام حامد کاشانی در آذر ۱۴۰۴ درباره «مظلومیت و شهادت حضرت زهرا(س)»، جایگاهی منحصربهفرد در ساختار روحانیت اصلاحطلب ایران اشغال کرده است.
ویژگی متمایز سلیمانی اردستانی، در سطح اول، تخصص متمایز او در حوزه ادیان تطبیقی است؛ تخصصی که در آن، یک روحانی شیعه با پشتوانه حوزوی، در عین حال، به یکی از معدود مؤلفان مرجع فارسیزبان در حوزههای مسیحیتشناسی، یهودیتشناسی، و الاهیات تطبیقی بدل شده است. این تخصص، در میان روحانیت ایران معاصر، نسبتاً نادر است و او را در جایگاهی متمایز قرار میدهد. در سطح دوم، رویکرد تاریخی-انتقادی او به روایتهای سنتی ـ که در مناظره با کاشانی بهطور شاخص بازتاب یافت ـ یکی از وجوه قابل توجه و پرحاشیه چارچوب فکری اوست.
از منظر تحلیلی، جایگاه سلیمانی اردستانی، نمونهای از پدیده «روحانی-پژوهشگر منتقد سنتی» در ایران معاصر است؛ پدیدهای که در آن، یک روحانی با پشتوانه حوزوی، در عین حال که تخصص آکادمیک عمیق در حوزه ادیان دارد، بهطور علنی نسبت به برخی روایتهای سنتی شیعه با نگاه نقادانه برخورد میکند. این الگو، که در میان روحانیت اصلاحطلب ایران معاصر نمونههای دیگری نیز دارد (همچون حسن یوسفی اشکوری، محمدتقی اکبرنژاد، احمد قابل و دیگران)، در سلیمانی اردستانی با ویژگی تخصص متمرکز در ادیان تطبیقی و مناظره علنی با خطبای سنتی، بازتاب ویژهای یافته است.
آنچه از منظر امروز روشن است، این که موضوعاتی که سلیمانی اردستانی در آثار و مواضع خود به آنها پرداخته ـ از ادیان تطبیقی، الاهیات تطبیقی اسلام و مسیحیت، نقد روایتهای سنتی، تفسیر تاریخی-عقلانی وقایع تاریخ اسلام، و گفتمان حقوق بشر در اندیشه اسلامی معاصر ـ از پایدارترین موضوعات بحث در گفتمان فکری-مذهبی ایران معاصر باقی ماندهاند. در شرایطی که ایران در یکی از پر تنشترین دورههای گفتمان مذهبی-تاریخی خود قرار دارد ـ بهویژه با چالشهای فزاینده پیرامون نسبت سنت روایی شیعه و نقد تاریخی-عقلانی ـ صدای پژوهشی سلیمانی اردستانی، با ترکیب اعتبار آکادمیک عمیق و شجاعت در بیان مواضع نقادانه (با هزینههای قابل توجه)، یکی از مرجعهای پر بازتاب و در عین حال جنجالبرانگیز این گفتوگو محسوب میشود.
سوالات متداول
عبدالرحیم سلیمانی اردستانی کیست؟
عبدالرحیم سلیمانی اردستانی (متولد ۱۳۳۸)، روحانی شیعه، پژوهشگر ادیان، استاد بازنشسته دانشگاه مفید قم، و عضو سابق مجمع محققین و مدرسین حوزه علمیه قم است. او یکی از معدود متخصصان شاخص حوزه ادیان تطبیقی، مسیحیتشناسی، یهودیتشناسی، و الاهیات تطبیقی در میان روحانیت ایران معاصر محسوب میشود.
تحصیلات سلیمانی اردستانی چیست؟
سلیمانی اردستانی در حوزه علمیه قم تحصیل کرد و در شمار شاگردان شاخص آیتالله حسینعلی منتظری (قائممقام پیشین رهبری) قرار میگیرد. شاگردی نزد منتظری، یکی از مهمترین وجوه پشتوانه فکری-فقهی اصلاحگرایانه او محسوب میشود.
مهمترین آثار سلیمانی اردستانی چیست؟
از مهمترین آثار سلیمانی اردستانی میتوان به این کتابها اشاره کرد: «مسیحیت»، «یهودیت» (ترجمه)، «درآمدی بر الاهیات تطبیقی اسلام و مسیحیت»، «ادیان ابتدایی و خاموش»، «درسنامه ادیان ابراهیمی»، «ادیان زنده جهان (غیر از اسلام)»، «اسطوره تجسد خدا» (ترجمه)، «سرشت انسان در اسلام و مسیحیت»، «کتاب مقدس» (ویراست جدید)، و «مواجهه اندیشمندان مسلمان معاصر ایران با نظام جدید حقوق بشر».
چرا سلیمانی اردستانی در ۱۳۸۸ بازداشت شد؟
سلیمانی اردستانی در جریان اعتراضات سراسری پس از انتخابات ریاستجمهوری ۱۳۸۸ (موسوم به جنبش سبز)، به دلیل حضور در اعتراضات بهشت زهرا، توسط نیروی انتظامی بازداشت شد. آزادی او همراه با چهرههایی همچون حمزه غالبی و دکتر ذبیحی گزارش شد.
مناظره سلیمانی اردستانی با حامد کاشانی درباره چه بود؟
در یکشنبه ۹ آذر ۱۴۰۴، در رسانه «آزاد»، مناظرهای میان سلیمانی اردستانی و حجتالاسلام حامد کاشانی (خطیب مشهور تهرانی) درباره «مظلومیت و شهادت حضرت زهرا(س)» برگزار شد. این مناظره، که با بیش از ۶۰ هزار بازدید همراه شد، در پی تشکیک سلیمانی اردستانی در روایتهای شهادت حضرت زهرا(س) برگزار شد. در این مناظره، سلیمانی اردستانی اعلام کرد: «ماجرایی که بهعنوان شهادت حضرت زهرا نقل میشود، ناسازگاری درونی دارد.»
واکنشها به مناظره سلیمانی اردستانی چه بود؟
این مناظره، با واکنشهای گستردهای روبهرو شد. رسانههای نزدیک به حاکمیت و طیف مذهبی سنتی، حامد کاشانی را بهعنوان «برنده» مناظره معرفی کردند. برخی مداحان در مراسمات مذهبی، سلیمانی اردستانی را مورد انتقاد شدید و حتی اهانت قرار دادند. در فضای مجازی، طیف گستردهای از انتقاد تا تمجید نسبت به استدلالهای هر دو طرف مطرح شد. این مناظره به یکی از بحثبرانگیزترین موضوعات دینی-رسانهای روز ایران در پاییز ۱۴۰۴ بدل شد.
دانشگاه مفید قم چیست؟
دانشگاه مفید قم، در سال ۱۳۶۸ توسط آیتالله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی (رئیس قوه قضائیه پیشین جمهوری اسلامی) تأسیس شد و در شمار شاخصترین مراکز آموزش عالی نزدیک به سنت روحانیت میانهرو-اصلاحطلب در ایران قرار میگیرد. سلیمانی اردستانی سالها در این دانشگاه تدریس کرد و در حال حاضر استاد بازنشسته آن است.
مجمع محققین و مدرسین حوزه علمیه قم چیست؟
مجمع محققین و مدرسین حوزه علمیه قم، تشکل شاخص روحانیت اصلاحطلب است که پس از دوم خرداد ۱۳۷۶ بنیانگذاری شد. اکثر اعضای این مجمع، شاگردان آیتالله منتظری هستند. سلیمانی اردستانی عضو سابق این تشکل بود؛ تشکیلاتی که در آن، چهرههایی همچون حسین موسوی تبریزی، محمدعلی ایازی، محمدتقی فاضل میبدی و دیگران فعالیت دارند.
دیدگاه سلیمانی اردستانی درباره کنش امام حسین چیست؟
در گفتوگوی شاخص با دیدارنیوز در تیر ۱۴۰۳ با موضوع «کنش امام حسین؛ عقلایی یا دستور خاص»، سلیمانی اردستانی به تفسیر تاریخی-عقلانی واقعه عاشورا پرداخت ـ موضعی که در آن، رفتار امام حسین بهعنوان کنش عقلانی-تاریخی بررسی میشود.
آیا عبدالرحیم سلیمانی اردستانی همچنان فعال است؟
بله، علیرغم بازنشستگی از دانشگاه مفید قم، عبدالرحیم سلیمانی اردستانی همچنان در عرصه رسانهای-فکری ایران فعال است. مناظره پربازتاب اخیر او با حجتالاسلام حامد کاشانی در آذر ۱۴۰۴ ـ که با بیش از ۶۰ هزار بازدید و واکنشهای گسترده فضای رسانهای همراه شد ـ نشانهای از حضور پایدار او در گفتمان دینی-اجتماعی ایران معاصر است. کتابهای در دست انتشار او ـ از جمله «اخلاق تطبیقی ادیان ابراهیمی» و «ادیان در قرآن» ـ نشانهای دیگر از فعالیت پربار آکادمیک او در سالهای اخیر است.
کمتر از یک دقیقه زمان بگذارید، ثبتنام کنید و نظرتان را زیر همین پست به اشتراک بگذارید.
پیامهای توهینآمیز و یا حاوی دعوت به خشونت حذف خواهند شد.
ثبت نام